૧૦. ભિક્ખુસંયુત્તં

૧. કોલિતસુત્તવણ્ણના

૨૩૫. સાવકાનં આલાપોતિ સાવકાનં સબ્રહ્મચારિં ઉદ્દિસ્સ આલાપો. બુદ્ધેહિ સદિસા મા હોમાતિ બુદ્ધાચિણ્ણં સમુદાચારં અકથેન્તેહિ સાવકેહિ, ‘‘આવુસો ભિક્ખવે’’તિ આલપિતા ભિક્ખૂ, ‘‘આવુસો’’તિ પટિવચનં દેન્તિ, ન, ‘‘ભન્તે’’તિ. દુતિયજ્ઝાને વિતક્કવિચારા નિરુજ્ઝન્તિ તેસં નિરોધેનેવ તસ્સ ઝાનસ્સ ઉપ્પાદેતબ્બતો. યેસં નિરોધાતિ યેસં વચીસઙ્ગારાનં વિતક્કવિચારાનં નિરુજ્ઝનેન સુવિક્ખમ્ભિતભાવેન સદ્દાયતનં અપ્પવત્તિં ગચ્છતિ કારણસ્સ દૂરતો પસ્સમ્ભિતત્તા. અરિયોતિ નિદ્દોસો. પરિસુદ્ધો તુણ્હીભાવો, ન તિત્થિયાનં મૂગબ્બતગ્ગહણં વિય અપરિસુદ્ધોતિ અધિપ્પાયો. પઠમજ્ઝાનાદીનીતિ આદિ-સદ્દેન તતિયજ્ઝાનાદીનિ સઙ્ગણ્હાતિ.

આરમ્મણભૂતેન વિતક્કેન સહ ગતા પવત્તાતિ વિતક્કસહગતાતિ આહ ‘‘વિતક્કારમ્મણા’’તિ. વિતક્કારમ્મણતા ચ સઞ્ઞામનસિકારાનં સુખુમઆરમ્મણગ્ગહણવસેન દટ્ઠબ્બા. તેનાહ ‘‘ન સન્તતો ઉપટ્ઠહિંસૂ’’તિ. ન પગુણં સમ્મદેવ વસીભાવસ્સ અનાપાદિતત્તા. સઞ્ઞામનસિકારાપીતિ તતિયજ્ઝાનાધિગમાય પવત્તિયમાના સઞ્ઞામનસિકારાપિ હાનભાગિયાવ અહેસું, ન વિસેસભાગિયા. સમ્મા ઠપેહીતિ બહિદ્ધા વિક્ખેપં પહાય સમ્મા અજ્ઝત્તમેવ ચિત્તં ઠપેહિ. એકગ્ગં કરોહીતિ તેનેવ વિક્ખેપપટિબાહનેન અવિહતમાનસતાય ચિત્તસમાધાનવસેન એકગ્ગં કરોહિ. આરોપેહીતિ ઈસકમ્પિ બહુમ્પિ અપતિતં કત્વા કમ્મટ્ઠાનારમ્મણે આરોપેહિ. દુતિયઅગ્ગસાવકભૂમિયા પારિપૂરિયા આયસ્મા મહાભિઞ્ઞો, ન યથા તથાતિ આહ ‘‘મહાભિઞ્ઞતન્તિ છળભિઞ્ઞત’’ન્તિ. ઇમિના ઉપાયેનાતિ ઇમિના ‘‘અથ ખો મં, આવુસો’’તિઆદિના વુત્તેન ઉપાયેન. વડ્ઢેત્વાતિ ઉત્તરિ ઉત્તરિ વિસેસભાગિયભાવાપાદનેન સમાધિં પઞ્ઞઞ્ચ બ્રૂહેત્વા બ્રૂહેત્વા.

કોલિતસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૨. ઉપતિસ્સસુત્તવણ્ણના

૨૩૬. અતિઉળારમ્પિ સત્તં વા સઙ્ખારં વા સન્ધાય વુત્તં સબ્બત્થમેવ સબ્બસો છન્દરાગસ્સ સુપ્પહીનત્તા. જાનનત્થં પુચ્છતિ સત્થુગુણાનં અતિવિય ઉળારતમભાવતો.

ઉપતિસ્સસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૩. ઘટસુત્તવણ્ણના

૨૩૭. પરિવેણગ્ગેનાતિ પરિવેણભાગેન. કેચિ ‘‘એકવિહારેતિ એકચ્છન્ને એકસ્મિં આવાસે’’તિ વદન્તિ. તેતિ તે દ્વેપિ થેરા. પાટિયેક્કેસુ ઠાનેસૂતિ વિસું વિસું ઠાનેસુ. નિસીદન્તીતિ દિવાવિહારં નિસીદન્તિ. ઓળારિકો નામ જાતો પરિત્તધમ્મારમ્મણત્તા તસ્સ. તેતિ થેરો ભગવા ચ.

પરિપુણ્ણવીરિયોતિ ચતુકિચ્ચસાધનવસેન સમ્પુણ્ણવીરિયો. પગ્ગહિતવીરિયોતિ ઈસકમ્પિ સઙ્કોચં અનાપજ્જિત્વા પવત્તિતવીરિયો. ઉપનિક્ખેપનમત્તસ્સેવાતિ સમીપે ઠપનમત્તસ્સેવ.

ચતુભૂમકધમ્મેસુ લબ્ભમાનત્તા પઞ્ઞાય ‘‘ચતુભૂમકધમ્મે અનુપવિસિત્વા ઠિતટ્ઠેના’’તિ વુત્તં. લક્ખિતબ્બટ્ઠેન સમાધિ એવ સમાધિલક્ખણં. એવં વિપસ્સનાલક્ખણં વેદિતબ્બં. અઞ્ઞમઞ્ઞસ્સાતિ અઞ્ઞસ્સ અઞ્ઞસ્સ નાનાલક્ખણાતિ વેદિતબ્બં. અઞ્ઞસ્સાતિ ઇતરસ્સ. ધુરન્તિ વહિતબ્બભારં. દ્વીસુપિ એતેસૂતિ સમાધિલક્ખણવિપસ્સનાલક્ખણેસુ સમ્માસમ્બુદ્ધો નિપ્ફત્તિં ગતો.

ઘટસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૪. નવસુત્તવણ્ણના

૨૩૮. અભિચેતસિ નિસ્સિતા આભિચેતસિકા. પટિપક્ખવિધમનેન અભિવિસિટ્ઠં ચિત્તં અભિચિત્તં. યસ્મા ઝાનાનં તંસમ્પયુત્તં ચિત્તં નિસ્સાય પચ્ચયો હોતિયેવ, તસ્મા ‘‘નિસ્સિતાન’’ન્તિ વુત્તં. નિકામલાભીતિ યથિચ્છિતલાભી. યથાપરિચ્છેદેનાતિ યથાકતેન કાલપરિચ્છેદેન. વિપુલલાભીતિ અપ્પમાણલાભી. ‘‘કસિર’’ન્તિ હિ પરિત્તં વુચ્ચતિ, તપ્પટિપક્ખેન અકસિરં અપ્પમાણં. તેનાહ ‘‘પગુણજ્ઝાનોતિ અત્થો’’તિ. સિથિલમારબ્ભાતિ સિથિલં વીરિયારમ્ભં કત્વાતિ અત્થોતિ આહ ‘‘સિથિલં વીરિયં પવત્તેત્વા’’તિ.

નવસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૫. સુજાતસુત્તવણ્ણના

૨૩૯. અઞ્ઞાનિ રૂપાનીતિ પરેસં રૂપાનિ. અતિક્કન્તરૂપોતિ અત્તનો રૂપસમ્પત્તિયા રૂપસોભાય અતિક્કમિત્વા ઠિતરૂપો, સુચિરમ્પિ વેલં ઓલોકેન્તસ્સ તુટ્ઠિઆવહો. દસ્સનસ્સ ચક્ખુસ્સ હિતોતિ દસ્સનીયો. પસાદં આવહતીતિ પાસાદિકો. છવિવણ્ણસુન્દરતાયાતિ છવિવણ્ણસ્સ ચેવ સરીરસણ્ઠાનસ્સ ચ સોભનભાવેન.

સુજાતસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૬. લકુણ્ડકભદ્દિયસુત્તવણ્ણના

૨૪૦. વિરૂપસરીરવણ્ણન્તિ અસુન્દરછવિવણ્ણઞ્ચેવ અસુન્દરસણ્ઠાનઞ્ચ. પમાણવસેનાતિ સરીરપ્પમાણવસેન. ઇચ્છિતિચ્છિતન્તિ અત્તના ઇચ્છિતિચ્છિતં. મહાસારજ્જન્તિ મહન્તો મઙ્કુભાવો.

ગુણે આવજ્જેત્વાતિ અત્તના જાનનકનિયામેન સત્થુનો કાયગુણે ચ ચારિત્તગુણે ચ આવજ્જેત્વા મનસિ કત્વા.

યોજનાવટ્ટન્તિ યોજનપરિક્ખેપં.

‘‘કાયસ્મી’’તિ ગાથાસુખત્થં નિરનુનાસિકં કત્વા નિદ્દેસોતિ વુત્તં ‘‘કાયસ્મિ’’ન્તિ. અકારણં કાયપ્પમાણન્તિ સરીરપ્પમાણં નામ અપ્પમાણં, સીલાદિગુણાવ પમાણન્તિ અધિપ્પાયો.

લકુણ્ડકભદ્દિયસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૭. વિસાખસુત્તવણ્ણના

૨૪૧. પુરસ્સ એસાતિ પોરી, ચાતુરિયયુત્તતા. તેનાહ ‘‘પુરવાસીન’’ન્તિઆદિ. સા પન દુતવિલમ્બિતખલિતવસેન અપ્પસન્નલૂખતાદિદોસરહિતા હોતીતિ આહ ‘‘પુર…પે… વાચાયા’’તિ. અસન્દિદ્ધાયાતિ મુત્તવાચાય. તેનાહ ‘‘અપલિબુદ્ધાયા’’તિઆદિ. ન એલં દોસં ગલેતીતિ અનેલગલા, અવિરુજ્ઝનવાચા. તેનાહ ‘‘નિદ્દોસાયા’’તિ. ચતુસચ્ચસ્સ પકાસકા, ન કદાચિ સચ્ચવિમુત્તાતિ આહ ‘‘ચતુસચ્ચપરિયાપન્નાયા’’તિ. તા હિ ચત્તારિ સચ્ચાનિ પરિચ્છિજ્જ આપાદેન્તિ પટિપાદેન્તિ પવત્તેન્તિ. તેનાહ ‘‘ચત્તારિ સચ્ચાનિ અમુઞ્ચિત્વા પવત્તાયા’’તિ. ધજો નામ સબ્બધમ્મેહિ સમુસ્સિતટ્ઠેન.

વિસાખસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૮. નન્દસુત્તવણ્ણ્ણના

૨૪૨. આરઞ્ઞિકોતિઆદીસુ અરઞ્ઞકથાસીસેન સેનાસનપટિસંયુત્તાનં ધુતઙ્ગાનં, પિણ્ડપાતકથાસીસેન પિણ્ડપાતપટિસંયુત્તાનં, પંસુકૂલિકસીસેન ચીવરપટિસંયુત્તાનં, તગ્ગહણેનેવ વીરિયનિસ્સિતધુતઙ્ગસ્સ ચ સમાદાય વત્તનં દીપિતન્તિ વેદિતબ્બં. આગતેન ભગવતા અપરભાગે કથિતં.

નન્દસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૯. તિસ્સસુત્તવણ્ણના

૨૪૩. ભણ્ડકન્તિ પત્તચીવરં. નિસીદિયેવ વત્તસ્સ અસિક્ખિતત્તા. તુજ્જનત્થેન વાચા એવ સત્તિયોતિ આહ ‘‘વાચાસત્તીહી’’તિ.

વાચાય સન્નિતોદકેનાતિ વચનસઙ્ખાતેન સમન્તતો નિચ્ચં કત્વા ઉપતુદનતો સન્નિતુદકેન. વિભત્તિઅલોપેન સો નિદ્દેસો. તેનાહ ‘‘વચનપતોદેના’’તિ.

ઉચ્ચકુલે જાતિ એતસ્સાતિ જાતિમા, બ્રહ્મજાતિકો ઇસિ. માતઙ્ગોતિ ચણ્ડાલો. તત્થાતિ કુમ્ભકારસાલાયં. ઓકાસં યાચિ કુમ્ભકારં. મહન્તં દિસ્વા આહ – ‘‘પઠમતરં પવિટ્ઠો પબ્બજિતો’’તિ. તત્થેવાતિ તસ્સાયેવ સાલાય દ્વારં નિસ્સાય દ્વારસમીપે. મેતિ મયા. ખમ મય્હન્તિ મય્હં અપરાધં ખમસ્સુ. તેતિ તયા. પુન તેતિ તવ. ગણ્હિ ઉગ્ગન્તું અપ્પદાનવસેન. તેનાહ ‘‘નાસ્સ ઉગ્ગન્તું અદાસી’’તિ. પબુજ્ઝિંસૂતિ નિદ્દાય પબુજ્ઝિંસુ પકતિયા પબુજ્ઝનવેલાય ઉપગતત્તા.

છવોતિ નિહીનો. અનન્તમાયોતિ વિવિધમાયો માયાવી.

સોતિ મત્તિકાપિણ્ડો. ‘‘સત્તધા ભિજ્જી’’તિ એત્થાયમધિપ્પાયો – યં તેન તાપસેન પારમિતાપરિભાવનસમિદ્ધાહિ નાનાવિહારસમાપત્તિપરિપૂરિતાહિ સીલદિટ્ઠિસમ્પદાદીહિ સુસઙ્ખતસન્તાને મહાકરુણાધિવાસે મહાસત્તે બોધિસત્તે અરિયૂપવાદકમ્મં અભિસપસઙ્ખાતં ફરુસવચનં પવત્તિતં, તં મહાસત્તસ્સ ખેત્તવિસેસભાવતો તસ્સ ચ અજ્ઝાસયફરુસતાય દિટ્ઠધમ્મવેદનીયં હુત્વા સચે સો મહાસત્તં ન ખમાપેતિ, તં કક્ખળં હુત્વા વિપચ્ચનસભાવં જાતં, ખમાપિતે પન મહાસત્તે પયોગસમ્પત્તિપટિબાહિતત્તા અવિપાકધમ્મતં આપજ્જતિ અહોસિકમ્મભાવતો. અયઞ્હિ અરિયૂપવાદપાપસ્સ દિટ્ઠધમ્મવેદનીયસ્સ ચ ધમ્મતા. યં તં બોધિસત્તેન સૂરિયુગ્ગમનનિવારણં કતં, અયં બોધિસત્તેન દિટ્ઠો ઉપાયો. તેન હિ ઉબ્બાળ્હા મનુસ્સા બોધિસત્તસ્સ સન્તિકે તાપસં આનેત્વા ખમાપેસું. સોપિ ચ મહાસત્તસ્સ ગુણે જાનિત્વા તસ્મિં ચિત્તં પસાદેસિ. યં પનસ્સ મત્થકે મત્તિકાપિણ્ડસ્સ ઠપનં તસ્સ સત્તધા ફાલનં કતં, તં મનુસ્સાનં ચિત્તાનુરક્ખણત્થં. અઞ્ઞથા હિ ઇમે પબ્બજિતા સમાના ચિત્તસ્સ વસં વત્તન્તિ, ન પન ચિત્તમત્તનો વસે વત્તાપેન્તીતિ મહાસત્તમ્પિ તેન સદિસં કત્વા ગણ્હેય્યું, તદસ્સ નેસં દીઘરત્તં અહિતાય દુક્ખાયાતિ. પતિરૂપન્તિ યુત્તં.

તિસ્સસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૧૦. થેરનામકસુત્તવણ્ણના

૨૪૪. અતીતે ખન્ધપઞ્ચકેતિ અતીતે અત્તભાવે. છન્દરાગપ્પહાનેનાતિ છન્દરાગસ્સ અચ્ચન્તમેવ જહનેન. પહીનં નામ હોતિ અનપેક્ખપરિચ્ચાગતો. પટિનિસ્સટ્ઠં નામ હોતિ સબ્બસો છડ્ડિતત્તા. તયો ભવેતિ ઇમિના ઉપાદિણ્ણકધમ્માનંયેવ ગહણં. સબ્બા ખન્ધાયતનધાતુયો ચાતિ ઇમિના ઉપાદિણ્ણાનમ્પિ અનુપાદિણ્ણાનમ્પિ દ્વિધા પવત્તલોકિયધમ્માનં ગહણં અવિસેસેત્વા વુત્તત્તા. વિદિતં પાકટં કત્વા ઠિતં પરિઞ્ઞાભિસમયવસેન. તેસ્વેવાતિ તેભૂમકધમ્મેસુ એવ. અનુપલિત્તં અમથિતં અસંકિલિટ્ઠં તણ્હાદિટ્ઠિસંકિલેસાભાવતો. તદેવ સબ્બન્તિ હેટ્ઠા તીસુપિ પદેસુ ઇધ સબ્બગ્ગહણેન ગહિતં તેભૂમકવટ્ટં. જહિત્વાતિ પહાનાભિસમયવસેન. તણ્હા ખીયતિ એત્થાતિ તણ્હક્ખયસઙ્ખાતે નિબ્બાને વિમુત્તં. તમહન્તિ તં ઉત્તમપુગ્ગલં એકવિહારિં બ્રૂમિ તણ્હાદુતિયસ્સ અભાવતો. એત્થ ચ પરિઞ્ઞાપહાનાભિસમયકથનેન ઇતરમ્પિ અભિસમયં અત્થતો કથિતમેવાતિ દટ્ઠબ્બં.

થેરનામકસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૧૧. મહાકપ્પિનસુત્તવણ્ણના

૨૪૫. મહાકપ્પિનોતિ પૂજાવચનમેતં યથા ‘‘મહામોગ્ગલ્લાનો’’તિ. તથારૂપન્તિ ‘‘બુદ્ધો ધમ્મો’’તિઆદિકં ગુણવિસેસવન્તપટિબદ્ધં. સાસનન્તિ દેસન્તરતો આગતવચનં. જઙ્ઘવાણિજાતિ જઙ્ઘચારિનો વાણિજા. કિઞ્ચિ સાસનન્તિ અપુબ્બપવત્તિદીપકં કિઞ્ચિ વચનન્તિ પુચ્છિ. પીતિ ઉપ્પજ્જિ યથા તં સુચિરં કતાભિનીહારતાય પરિપક્કઞાણસ્સ. અપરિમાણં ગુણસ્સ અપરિમાણતો સબ્બઞ્ઞુગુણપરિદીપનતો, સેસરતનદ્વયે નિય્યાનિકભાવદીપનતો દિટ્ઠિસીલસામઞ્ઞેન સંહતભાવદીપનતોતિ વત્તબ્બં. યથાનુસિટ્ઠં પટિપજ્જમાને અપાયદુક્ખતો સંસારદુક્ખતો ચ અપતન્તે ધારેતીતિ ધમ્મો. સુપરિસુદ્ધદિટ્ઠિસીલસામઞ્ઞેન સંહતોતિ સઙ્ઘોતિ. રતનત્થો પન તિણ્ણમ્પિ સદિસો એવાતિ.

નવસતસહસ્સાનિ અદાસિ દેવી. તુમ્હેતિ રાજિનિં ગારવેન બહુવચનેન વદતિ. રાગોતિ અનુગચ્છન્તરાગો.

જનિતેતિ કમ્મકિલેસેહિ નિબ્બત્તિતે. કમ્મકિલેસેહિ પજાતત્તા પજાતિ પજાસદ્દો જનિતસદ્દેન સમાનત્થોતિ આહ – ‘‘જનિતે, પજાયાતિ અત્થો’’તિ. અટ્ઠહિ વિજ્જાહીતિ અમ્બટ્ઠસુત્તે (દી. નિ. ૧.૨૭૮) આગતનયેન. તત્થ હિ વિપસ્સનાઞાણમનોમયિદ્ધીહિ સહ છ અભિઞ્ઞા ‘‘અટ્ઠ વિજ્જા’’તિ આગતા. તપતિ પટિપક્ખવિધમનેન વિજ્જોતતિ, તં સૂરિયસ્સ વિરોચનન્તિ આહ – ‘‘તપતીતિ વિરોચતી’’તિ. ઝાનં સમાપજ્જિત્વા સમાહિતેન ચિત્તેન વિપસ્સનં વડ્ઢેત્વા ફલસમાપત્તિં સમાપજ્જિત્વા નિસિન્નોતિ આહ – ‘‘દુવિધેન ઝાનેન ઝાયમાનો’’તિ. સબ્બમઙ્ગલગાથાતિ સબ્બમઙ્ગલાવિરોધી ગાથાતિ વદન્તિ. તથા હિ વદન્તિ –

‘‘મઙ્ગલં ભગવા બુદ્ધો, ધમ્મો સઙ્ઘો ચ મઙ્ગલં;

સબ્બેસમ્પિ ચ સત્તાનં, સ પુઞ્ઞવિતમઙ્ગલ’’ન્તિ.

પૂજં કારેત્વા એકં અગારિકધમ્મકથિકં ઉપાસકં આહ. એત્થ ચ ‘‘ઝાયી તપતી’’તિ ઇમિના આરમ્મણૂપનિજ્ઝાનાનં ગહિતત્તા ધમ્મરતનં ગહિતમેવ. ‘‘બ્રાહ્મણો’’તિ ઇમિના સઙ્ઘરતનં ગહિતમેવ. બુદ્ધરતનં પન સરૂપેનેવ ગહિતન્તિ.

મહાકપ્પિનસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૧૨. સહાયકસુત્તવણ્ણના

૨૪૬. સમ્મા સંસન્દનવસેન એતિ પવત્તતીતિ સમેતિ, સમ્માદિટ્ઠિઆદિ. સમ્મા ચિરરત્તં ચિરકાલં સમેતિ એતેસં અત્થીતિ ચિરરત્તંસમેતિકા. તેનાહ ‘‘દીઘરત્ત’’ન્તિઆદિ. ઇદાનિ ઇમેસન્તિ એતરહિ એતેસં. અયં સાસનધમ્મો અજ્ઝાસયતો પયોગતો ચ સમ્મા સંસન્દતિ સમેતિ, તસ્મા મજ્ઝે ભિન્નં વિય સમમેવ ન વિસદિસં. કિઞ્ચ તતો એવ બુદ્ધેન ભગવતા પવેદિતધમ્મવિનયે એતેસં પટિપત્તિસાસનધમ્મો સોભતિ વિરોચતીતિ અત્થો. અરિયપ્પવેદિતેતિ અરિયેન સમ્માસમ્બુદ્ધેન સમ્મદેવ પકાસિતે અરિયધમ્મે. સમ્મદેવ સમુચ્છેદપટિપ્પસ્સદ્ધિવિનયાનં વસેન સુટ્ઠુ વિનીતા સબ્બકિલેસદરથપરિળાહાનં વૂપસમેન.

સહાયકસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

સારત્થપ્પકાસિનિયા સંયુત્તનિકાય-અટ્ઠકથાય

ભિક્ખુસંયુત્તવણ્ણનાય લીનત્થપ્પકાસના સમત્તા.

નિટ્ઠિતા ચ સારત્થપ્પકાસિનિયા

સંયુત્તનિકાય-અટ્ઠકથાય નિદાનવગ્ગવણ્ણના.