૪. બકબ્રહ્મસુત્તવણ્ણના

૧૭૫. ‘‘સસ્સતો અત્તા ચ લોકો ચા’’તિ એવં પવત્તા દિટ્ઠિ સસ્સતદિટ્ઠિ. સહ કાયેનાતિ સહ તેન બ્રહ્મત્તભાવેન. બ્રહ્મટ્ઠાનન્તિ અત્તનો બ્રહ્મવત્થું. અનિચ્ચં ‘‘નિચ્ચ’’ન્તિ વદતિ અનિચ્ચતાય અત્તનો અપઞ્ઞાયમાનત્તા. થિરન્તિ દળ્હં, વિનાસાભાવતો સારભૂતન્તિ અત્થો. ઉપ્પાદવિપરિણામાભાવતો સદા વિજ્જમાનં. કેવલન્તિ પરિપુણ્ણં. તેનાહ ‘‘અખણ્ડ’’ન્તિ. કેવલન્તિ વા જાતિઆદીહિ અસમ્મિસ્સં, વિરહિતન્તિ અધિપ્પાયો. ઉપ્પાદાદીનં અભાવતો એવ અચવનધમ્મં. કોચિ જાયનકો…પે… ઉપપજ્જનકો વા નત્થિ નિચ્ચભાવતો ઠાનેન સદ્ધિં તન્નિવાસીનં. નિચ્ચભાવઞ્હિ સો પટિજાનાતિ. તિસ્સો ઝાનભૂમિયોતિ દુતિયતતિયચતુત્થજ્ઝાનભૂમિયો. ચતુત્થજ્ઝાનભૂમિવિસેસા હિ અસઞ્ઞસુદ્ધાવાસારુપ્પભવા. નિબ્બાનન્તિ વા એત્થ ઇતિ-સદ્દો આદિઅત્થો, ન પરિસમાપનત્થો, તસ્મા ‘‘સબ્બ’’ન્તિ ઇમિના ‘‘અસઞ્ઞ…પે… ભવા’’તિ વુત્તં સઙ્ગણ્હાતિ. પટિબાહતીતિ સન્તંયેવ સમાનં અજાનન્તોવ ‘‘નત્થી’’તિ પટિક્ખિપતિ. એકે ઉત્તરવિહારવાસિનો.

હેટ્ઠૂપપત્તિકોતિ હેટ્ઠા ભૂમીસુ ઉપ્પન્નઉપપત્તિકો. ઇદાનિ તમત્થં વિવરિતું ‘‘અનુપ્પન્ને’’તિઆદિ વુત્તં. હેટ્ઠુપપત્તિકં કત્વાતિ યથાઠિતભૂમિતો હેટ્ઠા તતિયજ્ઝાનભૂમિયં ઉપપત્તિઝાનં કત્વા, ન ઉપરિઝાનસ્સ વિય પત્થનામત્તન્તિ અધિપ્પાયો. પઠમકાલેતિ તસ્મિં ભવે પઠમકાલે. અઞ્ઞાસિ આસન્નભાવતો. ઉભયન્તિ તં તં અત્તના કતકમ્મઞ્ચેવ નિબ્બત્તટ્ઠાનઞ્ચાતિ ઉભયં. પમુસ્સિત્વા નિબ્બત્તિં અનુપધારેન્તો.

અવિજ્જાય ગતોતિ અવિજ્જાય સહ પવત્તો. સહયોગે હિ ઇદં કરણવચનં. તેનાહ ‘‘સમન્નાગતો’’તિ. અઞ્ઞાણીતિ અવિદ્વા. પઞ્ઞાચક્ખુવિરહતો અન્ધીભૂતો, અન્ધભાવં આપન્નોતિ અત્થો. અનાગતે સદ્દો હોતાયં ‘‘વક્ખતી’’તિ યત્રસદ્દપયોગેન, અત્થો પન વત્તમાનકાલિકો. તેનાહ ‘‘ભણતી’’તિ. તેનાહ ‘‘યત્રા’’તિઆદિ.

મગ્ગચોરોતિ મગ્ગપરિબુન્ધકચોરો. સન્તજ્જિયમાનોતિ ‘‘અવિજ્જાગતો વત, ભો, બકો બ્રહ્મા’’તિઆદિના સન્તજ્જિયમાનો. સતિં લભિત્વાતિ તેનેવ સન્તજ્જનેન યોનિસો ઉમ્મુજ્જિત્વા પુરિમજાતિવિસયં સતિં લભિત્વા. નિપ્પીળિતુકામોતિ ઘંસેતુકામો દોસં દસ્સેતુકામો ‘‘ઇદં પસ્સ યાવઞ્ચ તે અપરદ્ધ’’ન્તિ. પુઞ્ઞકમ્માતિ પુઞ્ઞકારિનો. વેદેહિ ઞાણેહિ ગતત્તા પવત્તત્તા. અન્તિમા બ્રહ્મુપપત્તીતિ સબ્બપચ્છિમા બ્રહ્મભાવપ્પત્તિ. અસ્માભિજપ્પન્તીતિ અસ્મે અભિજપ્પન્તિ. આયુવણ્ણાદિવસેન બ્રૂહિતગુણત્તા બ્રહ્મા. અઞ્ઞેહિ મહન્તા બ્રહ્મા મહાબ્રહ્મા. અભિભૂતિ તં બ્રહ્મલોકં જેટ્ઠકભાવેન અભિભવિત્વા ઠિતો. અનભિભૂતોતિ અઞ્ઞેહિ ન અભિભૂતો. અઞ્ઞદત્થૂતિ એકંસવચનમેતં. દસ્સનવસેન દસો, સબ્બં પસ્સતીતિ અધિપ્પાયો. વસવત્તીતિ સબ્બજનં વસે વત્તેતિ. ઇસ્સરોતિ લોકે ઇસ્સરો. કત્તા નિમ્માતાતિ લોકસ્સ કત્તા નિમ્માતા. સેટ્ઠો સજિતાતિ અયં લોકસ્સ ઉત્તમો સંવિભજિતા ચ. વસી પિતા ભૂતભબ્યાનન્તિ આચિણ્ણવસિત્તા વસી, અયં પિતા ભૂતાનં નિબ્બત્તાનં ભબ્યાનં સમ્ભવેસીનન્તિ પત્થેન્તિ વિકત્થેન્તિ પિહેન્તિ માનેન્તિ.

એતન્તિ વિપરીતસઞ્ઞાવસેન ‘‘ઇદં નિચ્ચં ઇદં ધુવં ઇદં સસ્સત’’ન્તિઆદિના વુત્તં એતં અપ્પં પરિત્તકન્તિ તં ભગવા પરિચ્છિન્દિત્વા દસ્સેતિ. તં પન ‘‘એકસ્મિં કોસલકે તિલવાહે વસ્સસતે વસ્સસતે એકેકતિલુદ્ધારે કયિરમાને તિલાનિ પરિક્ખયં ગચ્છન્તિ, ન ત્વેવ અબ્બુદે આયૂ’’તિ એવં વુત્તો અબ્બુદો, તંવસેન વીસતિગુણં નિરબ્બુદો, તેસં નિરબ્બુદાનં વસેન નિરબ્બુદસતસહસ્સં. અયમેત્થ સઙ્ખેપો, વિત્થારતો પન પદુમે આયુનો વસ્સગણના ઇમસ્મિંયેવ સંયુત્તે પરતો આગમિસ્સતિ. અનન્તદસ્સીતિ અનન્તસ્સ ઞેય્યસ્સ અનવસેસતો દસ્સી. વતસીલવત્તન્તિ સમાદાનવસેન વતભૂતં ચારિત્તસીલવસેન સમાચિણ્ણત્તા સીલવત્તં. તં પન એકમેવાતિ આહ ‘‘સીલમેવા’’તિ.

અપાયેસીતિ એત્થ યદા સો પિપાસિતે મનુસ્સે પાનીયં પાયેસિ, તં સમુદાગમતો પટ્ઠાય દસ્સેતું ‘‘તત્રા’’તિઆદિ આરદ્ધં. પુબ્બેતિ પુરિમજાતિયં. એસ બ્રહ્મા ‘‘જરામરણસ્સ અન્તં કરિસ્સામી’’તિ અજ્ઝાસયવસેન ઝાનં નિબ્બત્તેત્વા બ્રહ્મલોકે નિબ્બત્તિ, સો તત્થ નિબ્બાનસઞ્ઞી અહોસિ. ઝાનરતિયા વીતિનામેતીતિ તદા તસ્સા કિરિયાય અવિચ્છેદતો પવત્તિં ઉપાદાય વત્તમાનપયોગો. રત્તન્ધકારે પુરતો પુરતો ગચ્છન્તસ્સ સકટસ્સ અનુસ્સરણવસેન ગચ્છન્તાનં સકટાનં નિવત્તનં હોતીતિ ‘‘સબ્બસકટાનિ તથેવ નિવત્તિત્વા’’તિ વુત્તં.

કમ્મસજ્જાતિ યુદ્ધસજ્જા. વિલોપન્તિ વિલુત્તભણ્ડં. એણિકૂલસ્મિન્તિ એત્થ ‘‘પનિહતાય નિચ્ચગઙ્ગાય નામ’’ન્તિ કેચિ. ‘‘એણિમિગબહુલતાય સો ગઙ્ગાય તીરપ્પદેસો એણિકૂલન્તિ વુત્ત’’ન્તિ અપરે. ગઙ્ગેય્યકોતિ ગઙ્ગાસન્નિવાસી.

બદ્ધચરોતિ પટિબદ્ધચરિયો. તેનાહ ‘‘અન્તેવાસિકો’’તિ. યસ્મા બુદ્ધો સબ્બઞ્ઞૂ, તસ્મા અઞ્ઞાસિ, ઇધ મય્હં પમુટ્ઠઞ્ચ સબ્બં જાનાસીતિ અધિપ્પાયો. સબ્બં બ્રહ્મલોકં ઓભાસયન્તો સબ્બમ્પિમં બ્રહ્મલોકં ભગવા ઓભાસં અભિભવિત્વા અનઞ્ઞસાધારણં અત્તનો ઓભાસં ઓભાસેન્તો તિટ્ઠતિ.

બકબ્રહ્મસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.