૫. ભિક્ખુનીસંયુત્તં

૧. આળવિકાસુત્તવણ્ણના

૧૬૨. આળવિયં જાતાતિ આળવિયં વિજાયિત્વા સંવડ્ઢમાના. તેનાહ ‘‘આળવિનગરતોયેવ ચ નિક્ખમ્મ પબ્બજિતા’’તિ. ધનં સમાદપેત્વાતિ ચેતિયસ્સ રાજા એકં મુખં, રાજપુત્તો એકં, અમચ્ચાનં જેટ્ઠકો હુત્વા સેનાપતિ એકં, જનપદાનં જેટ્ઠકો હુત્વા સેટ્ઠિ એકન્તિ એવં ચતૂસુ મુખેસુ નવકમ્મે કયિરમાને સેટ્ઠિના ગહિતમુખે કમ્મે ઓલીયમાને એકો ઉપાસકો અરિયસાવકો પઞ્ચ સકટસતાનિ યોજાપેત્વા જનપદં ગન્ત્વા ‘‘યો યં દાતું ઉસ્સહતિ હિરઞ્ઞં વા સુવણ્ણં વા સત્તવિધરતનં વા હરિતાલં વા મનોસિલં વા, સો ધનં દેતૂ’’તિ સમાદપેત્વા યથાલદ્ધં પઠમં કમ્મટ્ઠાનં પેસેત્વા ‘‘નવકમ્મં નિટ્ઠિત’’ન્તિ સુત્વા એકકં આગચ્છન્તં અન્તરામગ્ગે ચોરા પલિબુન્ધિત્વા તતો કિઞ્ચિપિ ધનં અલભન્તા ‘‘સચે નં મુઞ્ચિસ્સામ, અનત્થં નો કરેય્યા’’તિ જીવિતા વોરોપેસું. અનપરાધે અરિયસાવકે અપરાધકા તે ચોરા અન્ધા જાતા, તસ્મા તં ઠાનં ‘‘અન્ધવન’’ન્તિ પઞ્ઞાયિત્થાતિ અટ્ઠકથાયં વુત્તં. ખીણાસવાનં યસ્મા યત્થ કત્થચિ ચિત્તવિવેકો હોતિયેવ ઉપધિવિવેકસ્સ સિદ્ધત્તા. તસ્મા ‘‘કાયવિવેકત્થિની’’તિ વુત્તં.

નિસ્સરણન્તિ નિબ્બાનં સબ્બસઙ્ખતસ્સ નિસ્સટત્તા. પચ્ચવેક્ખણઞાણેનાતિ પચ્ચવેક્ખણઞાણેન, પગેવ મગ્ગફલઞાણેહીતિ અધિપ્પાયો. નિબ્બાનપદન્તિ નિબ્બાનસઙ્ખાતં ધમ્મકોટ્ઠાસં. વિનિવિજ્ઝનટ્ઠેનાતિ હદયં વિનિવિદ્ધેન હદયમ્હિ વિજ્ઝિત્વા દુક્ખુપ્પાદનેન ખન્ધાનં એતે પઞ્ચ કામા સત્તિસૂલસદિસા. અધિકુટ્ટનભણ્ડિકાતિ આઘાતનઘટિકા.

આળવિકાસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૨. સોમાસુત્તવણ્ણના

૧૬૩. ઠાનન્તિ ઇસ્સરિયટ્ઠાનં વિસયજ્ઝત્તં. દુપ્પસહં અકમ્પિયભાવત્તા. દ્વઙ્ગુલપઞ્ઞાયાતિ એત્થ ઇત્થિયો હિ દહરકુમારિકાકાલતો પટ્ઠાય ઓદનપચનવિધિં અનુતિટ્ઠન્તિયો ઉક્ખલિયં ઉદકં તાપેત્વા તણ્ડુલે પક્ખિપિત્વા અત્તનો બુદ્ધિયા તેસં પાકકાલપ્પમાણં પરિચ્છિન્દિતું તાનિ દબ્બિયા ઉદ્ધરિત્વાપિ વણ્ણસણ્ઠાનગ્ગહણમત્તેન પક્કાપક્કભાવં જાનિતું ન સક્કોન્તિ, કેવલં પન દ્વીહિ અઙ્ગુલીહિ ઉપ્પીળિતકાલે એવ જાનન્તિ, તસ્મા દ્વીહઙ્ગુલિકેહિ દુબ્બલપઞ્ઞત્તા ‘‘દ્વઙ્ગુલપઞ્ઞા’’તિ વુચ્ચન્તિ. ફલસમાપત્તિઞાણપ્પવત્તિકિત્તનેન ચતૂસુ સચ્ચેસુ અસમ્મોહવિહારો દીપિતો હોતીતિ આહ ‘‘ઞાણમ્હિ વત્તમાનમ્હીતિ ફલસમાપત્તિઞાણે પવત્તમાને’’તિ. વિપસ્સન્તસ્સાતિ અસમ્મોહપટિવેધતો વિસેસેન પસ્સન્તસ્સ ખન્ધપઞ્ચકમેવ સચ્ચાભિસમયતો પુબ્બભાગે વિપસ્સન્તસ્સ. અઞ્ઞં વાતિ ઇત્થિપુરિસતો અઞ્ઞં વા કિઞ્ચિ વત્થું. ‘‘અહં અસ્મી’’તિ માનદિટ્ઠિગાહતણ્હાગાહવસેન ગહિતવત્થુસ્મિં યેવાતિ આહ ‘‘અહં અસ્મીતિ તણ્હામાનદિટ્ઠિવસેના’’તિ.

સોમાસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૩. કિસાગોતમીસુત્તવણ્ણના

૧૬૪. ‘‘કિસાગોતમી’’તિ એત્થ કા પનાયં કિસાગોતમી, કિસ્સ અયં ભિક્ખુની હુત્વા સમણધમ્મં મત્થકં પાપેસીતિ તમત્થં વિભાવેતું ‘‘પુબ્બે કિરા’’તિઆદિમારદ્ધં. અઙ્ગારાવાતિ અદ્દારિટ્ઠકવણ્ણઅઙ્ગારા એવ જાતા. દારુસાકન્તિ અદ્ધમાસકેન દારું સાકઞ્ચ આહરિસ્સામીતિ અન્તરાપણે અન્તરવીથિં ગતા.

સિદ્ધત્થકન્તિ સાસપં. સાલાયન્તિ અનાથસાલાયં. ખુરગ્ગેયેવાતિ ખુરસિખે એવ, કેસોરોહનક્ખણે એવાતિ અત્થો.

એકમાસીતિ એત્થ મ-કારો પદસન્ધિકરો. સંહિતાવસેન ચ પુરિમપદે વા રસ્સત્તં. પરપદે વા દીઘત્તન્તિ આહ ‘‘એકા આસી’’તિ. ભાવનપુંસકમેતં ‘‘એકમન્તં નિસીદી’’તિઆદીસુ વિય. પુત્તમરણં અન્તં અતીતં ઇદાનિ પુત્તમરણસ્સ અભાવતો. તેનેવાહ ‘‘પુત્તમરણં નામ નત્થી’’તિ. પુરિસં ગવેસિતુન્તિ યથા મય્હં પુરિસગવેસના નામ સબ્બસો નત્થિ, તથા એવ પુત્તગવેસનાપિ નત્થિ, તસ્મા મે પુત્તમરણં એતદન્તં, સબ્બેસુ ખન્ધાદીસુ ભવાદીસુ ચ તણ્હાનન્દિયા અભાવકથનેન સબ્બસત્તેસુ તણ્હા સબ્બસો વિસોસિતા, તસ્સાયેવ કારકઅવિજ્જાક્ખન્ધો પદાલિતોતિ અત્તનો નિક્કિલેસતં પવેદેન્તી થેરી સીહનાદં નદીતિ.

કિસાગોતમીસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૪. વિજયાસુત્તવણ્ણના

૧૬૫. પઞ્ચ અઙ્ગાનિ એતસ્સાતિ પઞ્ચઙ્ગં, પઞ્ચઙ્ગમેવ પઞ્ચઙ્ગિકં, તેન પઞ્ચઙ્ગિકેન. આતતન્તિઆદીસુ આતતં નામ ચમ્મપરિયોનદ્ધેસુ ભેરિઆદીસુ એકતલં તૂરિયં. વિતતં નામ ઉભયતલં. આતતવિતતં નામ તન્તિબદ્ધવીણાદિ. સુસિરં વંસાદિ. ઘનં સમ્માદિ. તતઆદિવિસેસોપિ આતતમેવાતિ ‘‘ચમ્મપરિયોનદ્ધેસૂ’’તિ વિસેસનં. એકતલં કુમ્ભથૂણદદ્દરાદિ. ઉભયતલં ભેરિમુદિઙ્ગાદિ. ચમ્મપરિયોનદ્ધં સેસં તન્તિબદ્ધં સબ્બં આતતવિતતં નામ, ગોમુખીઆદીનમ્પિ એત્થેવ સઙ્ગહો દટ્ઠબ્બો. વંસાદીતિ આદિસદ્દેન સઙ્ખસિઙ્ગાનમ્પિ સઙ્ગહો. સમ્મતાળ-કંસતાળ-સિલાતાળ-સલાકતાળાદિ સમ્માદિ નામ. તત્થ સમ્મતાળં નામ દણ્ડમયતાળં, કંસમયતાળં કંસતાળં, સિલાયં અયોપત્તેન ચ તાળનતાળં. સબ્બે કામગુણે. ઉગ્ઘરિતપગ્ઘરિતટ્ઠેનાતિ ઉપરિ ઘરણેન ચ વિસ્સન્દનેન ચ. એવન્તિ ‘‘ઇમિના પૂતિકાયેના’’તિ. અરૂપટ્ઠાયિનોતિ સત્તાધિટ્ઠાનેનાયં ધમ્મદેસનાતિ આહ ‘‘સબ્બત્થાતિ સબ્બેસુ રૂપારૂપભવેસૂ’’તિ. તેસં દ્વિન્નં રૂપારૂપભવાનં ગહિતત્તા. ભવભાવસામઞ્ઞતો, તદધિટ્ઠાનતો ગહિતે કામભવે. અવિજ્જાતમો વિહતો અગ્ગમગ્ગેન સમુગ્ઘાતિતત્તા.

વિજયાસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૫. ઉપ્પલવણ્ણાસુત્તવણ્ણના

૧૬૬. અગ્ગતો પટ્ઠાયાતિ સબ્બઅગ્ગતો પભુતિ યાવ મૂલા અન્તરાયુત્તં સમ્મદેવ પુપ્ફિતં સાલરુક્ખં. વણ્ણધાતુસીસેન વણ્ણધાતુસમ્પન્નં દુતિયં ભિક્ખુનિં વદતીતિ આહ ‘‘તયા સદિસા અઞ્ઞા ભિક્ખુની નત્થી’’તિ. પખુમસીસેન અક્ખિભણ્ડં વુચ્ચતીતિ આહ ‘‘પખુમન્તરિકાયન્તિ દ્વિન્નં અક્ખીનં મજ્ઝે’’તિ. નાસવંસેતિ નાસવંસમૂલે. ‘‘ન પસ્સસી’’તિ વત્વા અદસ્સને કારણં આહ ‘‘વસીભૂતમ્હી’’તિ.

ઉપ્પલવણ્ણાસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૬. ચાલાસુત્તવણ્ણના

૧૬૭. ઇદન્તિ ઇદં દસ્સનં. ગાહાપેસીતિ સમાદાપેસિ ‘‘જાતિં મા રોચા’’તિ. અઞ્ઞન્તિ બન્ધવધતો અઞ્ઞં છેદનાદિં. નિવેસેસીતિ પવિસાપેસિ.

ચાલાસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૭. ઉપચાલાસુત્તવણ્ણના

૧૬૮. પુનપ્પુનં…પે… આગચ્છન્તિ કારણસ્સ અસમૂહતત્તા. સન્તાપિતો કિલેસસન્તાપેહિ. અગતીતિ અવિસયો.

ઉપચાલાસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૮. સીસુપચાલાસુત્તવણ્ણના

૧૬૯. સમણિસદિસાતિ સમણલિઙ્ગસ્સ ધારણેન સમણિસદિસા, કસ્સચિપિ પાસણ્ડસ્સ અરુચ્ચનતો મોનમગ્ગસ્સ અપ્પટિપજ્જનતો તવ સમણિભાવં નાનુપસ્સામીતિ અધિપ્પાયો. પાસં ડેન્તીતિ પાસં સજ્જેન્તિ, યથા તત્થ દિટ્ઠિપાસે સત્તાનં ચિત્તં પટિમુક્કં હોતિ, એવં સજ્જેન્તીતિ અત્થો. તથાભૂતા ચ તે સત્તાનં ચિત્તે ખિત્તા વિય હોન્તીતિ આહ ‘‘ચિત્તેસુ દિટ્ઠિપાસં ખિપન્તીતિ અત્થો’’તિ. પાસે મોચેતીતિ દિટ્ઠિપાસે સત્તાનં ચિત્તસન્તાનતો નીહરતિ ધમ્મસુધમ્મતાય. તસ્માતિ પાસમોચનતો પાસણ્ડોતિ ન વુચ્ચતિ. ‘‘ઇતો બહિદ્ધાયેવ પાસણ્ડા હોન્તી’’તિ વુત્તસ્સ અત્થસ્સ નિગમનં. એવઞ્ચ કત્વા સબ્બેપિ બાહિરકસમયે સન્ધાય ચૂળસીહનાદસુત્તે ‘‘છન્નવુતિ પાસણ્ડા’’તિ વુત્તં. પસીદન્તીતિ દિટ્ઠિપઙ્કે સંસારપઙ્કે ચ પકારેહિ અગાધા ઓસીદન્તિ.

અભિભવિત્વાતિ સબ્બસંકિલેસપ્પહાનેન અભિભુય્ય અતિક્કમિત્વા. અજિતોતિ અજિનિ અવિજયત્તા. સબ્બાનિ અકુસલકમ્માનિ કુસલકમ્માનિ ચ ખીણાનિ એત્થાતિ સબ્બકમ્મક્ખયો, અરહત્તં. ઉપધયો સમ્મદેવ ખીયન્તિ એત્થાતિ ઉપધિસઙ્ખયો, નિબ્બાનં.

સીસુપચાલાસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૯. સેલાસુત્તવણ્ણના

૧૭૦. કેનિદં પકતં બિમ્બન્તિ ઇદં અત્તભાવસઞ્ઞિતં બિમ્બં બ્રહ્મા-વિસણુપુરિસ-પજાપતિઆદીસુ કેન કતં નિમ્મિતં નિબ્બત્તિતન્તિ કત્તબ્બમોહં નામ કાતુકામો પુચ્છતિ. અઘન્તિ અઘવત્થુ. તેનાહ ‘‘દુક્ખપતિટ્ઠાનત્તા’’તિ. હેતુનિરોધેનાતિ તણ્હાસઙ્ખતસ્સ હેતુનો અનુપ્પાદનિરોધેન. પચ્ચયવેકલ્લેનાતિ તદવસિટ્ઠકિલેસાભિસઙ્ખારાદિપચ્ચયસ્સ વેકલ્લભાવેન, અપચ્ચયભાવૂપગમનેનાતિ અત્થો.

સેલાસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૧૦. વજિરાસુત્તવણ્ણના

૧૭૧. સુદ્ધસઙ્ખારપુઞ્જેતિ રૂપારૂપવિભાગે કિલેસસઙ્ખારસમૂહે. પરમત્થતોતિ સભાવેન. યથા ન હિ સત્તસઞ્ઞિતસઙ્ખારપુઞ્જો નામ પરમત્થતો ઉપલબ્ભતિ, એવં તબ્બિનિમુત્તો નામ કોચિ ન ઉપલબ્ભતિ અવિજ્જમાનત્તા. વિજ્જમાનેસૂતિ યથાપચ્ચયસમ્પત્તિયા લબ્ભમાનેસુ. તેનાકારેનાતિ ઇત્થિપુરિસાદિઆકારેન. વવત્થિતેસૂતિ પચ્ચેકં પચ્ચયવિસેસસમુટ્ઠિતં સણ્ઠાનવિસેસં ઉપાદાય ‘‘પુરિસો હત્થી અસ્સો’’તિઆદિના અભિસઙ્ગતો પવત્તેસુ. સમ્મુતીતિ સત્તોતિ વોહારો. તેનાહ ‘‘સમઞ્ઞામત્તમેવા’’તિ. પઞ્ચક્ખન્ધદુક્ખન્તિ પઞ્ચક્ખન્ધસઞ્ઞિતં દુક્ખં. વુત્તં હેતં ભગવતા ‘‘સંખિત્તેન પઞ્ચુપાદાનક્ખન્ધા દુક્ખા’’તિ (દી. નિ. ૨.૩૮૭; મ. નિ. ૧.૧૨૦; ૩.૩૭૩; વિભ. ૨૦૨) અઞ્ઞો નેવ સમ્ભોતિ યથાવુત્તદુક્ખતો અઞ્ઞસ્સ સઙ્ખતધમ્મસ્સ અભાવતો. ન નિરુજ્ઝતીતિ તતો અઞ્ઞં ન નિરુજ્ઝતિ, ઉપ્પાદતો હોતિ નિરોધોતિ.

વજિરાસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

સારત્થપ્પકાસિનિયા સંયુત્તનિકાય-અટ્ઠકથાય

ભિક્ખુનીસંયુત્તવણ્ણનાય લીનત્થપ્પકાસના સમત્તા.