૬. કામદસુત્તવણ્ણના

૮૭. પુબ્બયોગાવચરોતિ પુબ્બે યોગાવચરો પુરિમત્તભાવે ભાવનમનુયુત્તો. અયં કિર કસ્સપસ્સ ભગવતો સાસને પબ્બજિત્વાવ બહૂનિ વસ્સસહસ્સાનિ સમણધમ્મં અકાસિ, ન પન વિસેસં નિબ્બત્તેસિ. તમત્થં કારણેન સદ્ધિં દસ્સેતું ‘‘બહલકિલેસતાયા’’તિઆદિ વુત્તં. એકન્તપરિસુદ્ધસ્સાતિ યથા વિસેસાવહો હોતિ, એવં એકન્તેન પરિસુદ્ધસ્સ સબ્બસો અનુપક્કિલિટ્ઠસ્સ. સીલેન સમાહિતાતિ યથા સીલં ઉપરૂપરિ વિસેસાવહં નિબ્બેધભાગિયઞ્ચ હોતિ, એવં સમ્મદેવ આહિતચિત્તા સુટ્ઠુ સમ્પન્નચિત્તા. તથાભૂતા તેન સમન્નાગતા હોન્તીતિ આહ ‘‘સમુપેતા’’તિ. પતિટ્ઠિતસભાવાતિ સેક્ખત્તા એવ યથાધિગતધમ્મેન નિચ્ચલભાવેન અધિટ્ઠિતસભાવા. મયા તુટ્ઠિયા ગહિતાય દેવપુત્તો ‘‘દુલ્લભા તુટ્ઠી’’તિ વક્ખતીતિ ભગવા ‘‘તુટ્ઠિ હોતિ સુખાવહા’’તિ અવોચાતિ આહ ‘‘ઉપરિ પઞ્હસમુટ્ઠાપનત્થ’’ન્તિ. પબ્બજિતો રુક્ખમૂલિકો અબ્ભોકાસિકો વા અનગારિયુપેતો નામ હોતિ, સેનાસને પન વસન્તો કથન્તિ આહ ‘‘સત્તભૂમિકે’’તિઆદિ. ચતુપચ્ચયસન્તોસોતિ ભાવનાભિયોગસિદ્ધો ચતૂસુ પચ્ચયેસુ સન્તોસો. તેન ચિત્તવૂપસમેન તુટ્ઠિ લદ્ધાતિ દસ્સેતિ. ચિત્તવૂપસમભાવનાયાતિ ચિત્તકિલેસાનં વૂપસમકરભાવનાય, મનચ્છટ્ઠાનં ઇન્દ્રિયાનં નિબ્બિસેવનભાવકરણેન સવિસેસં ચિત્તસ્સ વૂપસમકરભાવનાય રતો મનોતિ યોજના.

એત્થ ચ ઇન્દ્રિયૂપસમેન ચિત્તસમાધાનં પરિપુણ્ણં હોતિ ઇન્દ્રિયભાવનાય ચિત્તસમાધાનસ્સ અકારકાનં દૂરીકરણતો. અધિચિત્તસમાધાનેન ચતુપચ્ચયસન્તોસો સવિસેસં પરિસુદ્ધો પરિપુણ્ણો ચ હોતિ પચ્ચયાનં અલાભલાભેસુ પરિચ્ચાગસભાવતો. વુત્તનયેન પન સન્તુટ્ઠસ્સ યથાસમાદિન્નં સીલં વિસુજ્ઝતિ પારિપૂરિઞ્ચ ઉપગચ્છતિ, તથાભૂતો ચતુસચ્ચકમ્મટ્ઠાને યુત્તો મગ્ગપટિપાટિયા સબ્બસો કિલેસે સમુચ્છિન્દન્તો નિબ્બાનદિટ્ઠો હોતીતિ ઇમમત્થં દસ્સેતિ ‘‘યે રત્તિન્દિવ’’ન્તિઆદિના. કિં ન ગચ્છિસ્સન્તિ? ગમિસ્સન્તેવાતિ અરિયમગ્ગભાવનં પહાય સમ્માપટિપત્તિયા દુક્કરભાવં સન્ધાય સાસઙ્કં વદતિ. તેનાહ ‘‘અયં પન દુગ્ગમો ભગવા વિસમો મગ્ગો’’તિ.

તત્થ કેચિ ‘‘અયં પનાતિ દેવપુત્તો. સો હિ ભગવતો ‘અરિયા ગચ્છન્તી’તિ વચનં સુત્વા ‘દુગ્ગમો ભગવા’તિઆદિમાહા’’તિ વદન્તિ, તં ન યુજ્જતિ. યસ્મા ‘‘સચ્ચમેત’’ન્તિ એવમાદિપિ તસ્સેવ વેવચનં કત્વા દસ્સિતં, તસ્મા ‘‘યેન મગ્ગેન અરિયા ગચ્છન્તી’’તિ તુમ્હેહિ વુત્તં, અયં પન ‘‘દુગ્ગમો ભગવા વિસમો મગ્ગો’’તિ આહ દેવપુત્તો. અરિયમગ્ગો કામં કદાચિ અતિદુક્ખા પટિપદાતિપિ વુચ્ચતિ, તઞ્ચ ખો પુબ્બભાગપટિપદાવસેન, અયં પન અતીવ સુગમો સબ્બકિલેસદુગ્ગવિવજ્જનતો કાયદુચ્ચરિતાદિવિસમસ્સ રાગાદિવિસમસ્સ ચ દૂરીકરણતો ન વિસમો. તેનાહ ‘‘પુબ્બભાગપટિપદાયા’’તિઆદિ. અસ્સાતિ અરિયમગ્ગસ્સ. અરિયમગ્ગસ્સ હિ અધિસીલસિક્ખાદીનં પરિબુન્ધિતબ્બભાગેન બહૂ પરિસ્સયા હોન્તીતિ. એવં વુત્તોતિ ‘‘દુગ્ગમો વિસમો’’તિ ચ એવં વુત્તો.

અવંસિરાતિ અનુટ્ઠહનેન અધોભૂતઉત્તમઙ્ગા. કુસલઙ્ગેસુ હિ સમ્માદિટ્ઠિ ઉત્તમઙ્ગા સબ્બસેટ્ઠત્તા, તઞ્ચ અનરિયા પતન્તિ ન ઉટ્ઠહન્તિ મિચ્છાપટિપજ્જનતો. તેનાહ ‘‘ઞાણસિરેના’’તિઆદિ. અનરિયમગ્ગેતિ મિચ્છામગ્ગે. તેનાહ ‘‘વિસમે મગ્ગે’’તિ. તં મગ્ગનતો અનરિયા અરિયાનં મગ્ગતો અપાપુણનેન પરિચ્ચત્તા હુત્વા અપાયે સકલવટ્ટદુક્ખે ચ પતન્તિ. સ્વેવાતિ સ્વાયં અનરિયેહિ કદાચિપિ ગન્તું અસક્કુણેય્યો મગ્ગો અરિયાનં વિસુદ્ધસત્તાનં સબ્બસો સમધિગમેન સમો હોતિ. કાયવિસમાદીહિ સમન્નાગતત્તા વિસમે સત્તકાયે તેસં સબ્બસોવ પહાનેન સબ્બત્થ સમાયેવ.

કામદસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.