૧. પઠમવગ્ગો

૧. પઠમકસ્સપસુત્તવણ્ણના

૮૨. દેવસ્સ પુત્તો દેવપુત્તો. દેવાનં જનકજનેતબ્બસમ્બન્ધાભાવતો કથમયં દેવપુત્તોતિ વુચ્ચતીતિ આહ ‘‘દેવાનં હી’’તિઆદિ. ‘‘અપાકટો અઞ્ઞતરોતિ વુચ્ચતી’’તિ ઇદં યેભુય્યવસેન વુત્તં. પાકટોપિ હિ કત્થચિ ‘‘અઞ્ઞતરો’’તિ વુચ્ચતિ. હેટ્ઠા દેવતાસંયુત્તે ‘‘અપાકટા અઞ્ઞતરા દેવતા’’તિ વત્વા ઇધ ‘‘પાકટો દેવપુત્તો’’તિ વુત્તં. તથા હિસ્સ કસ્સપોતિ ગોત્તનામં ગહિતં, તઞ્ચ ખો પુરિમજાતિસિદ્ધસમઞ્ઞાવસેન. અનુસાસનં અનુસાસો, તં અનુસાસં. ભિક્ખુનિદ્દેસન્તિ ભિક્ખુસદ્દસ્સ નિદ્દેસં. ભિક્ખુઓવાદન્તિ ભિક્ખુભાવાવહં ઓવાદં. યદિ પન ન અસ્સોસિ, કથમયં પઞ્હં કથેસીતિ? અઞ્ઞતો સુતં નિસ્સાય પઞ્હં કથેસિ, ન પન ભગવતો સમ્મુખા સુતભાવેન.

તેસન્તિ યથાવુત્તાનં તિણ્ણં પુગ્ગલાનં. ‘‘કથેતુકામો ચેવા’’તિઆદિના હિ ચતુત્થં ઇધ ઉદ્ધટં. તત્થ આદિતો તિણ્ણં ભગવા પઞ્હં ભારં ન કરોતિ એકેકઙ્ગવેકલ્લતો ચેવ અઙ્ગદ્વયવેકલ્લતો ચ, ચતુત્થસ્સ પન ઉભયઙ્ગપારિપૂરત્તા ભારં કરોતીતિ આહ ‘‘અયં પના’’તિઆદિ.

ગાથાયં ‘‘સુભાસિતસ્સા’’તિ ઉપયોગત્થે સામિવચનન્તિ આહ ‘‘સુભાસિતં સિક્ખેય્યા’’તિ. ચતુસચ્ચાદિનિસ્સિતં બુદ્ધવચનં સિક્ખન્તો ચતુબ્બિધં વચીસુચરિતં સિક્ખતિ નામાતિ આહ ‘‘ચતુસચ્ચનિસ્સિતં…પે… સિક્ખેય્યા’’તિ. અવધારણેન તપ્પટિપક્ખં પટિનિવત્તેતિ. ઉપાસિતબ્બન્તિ આસેવિતબ્બં ભાવેતબ્બં બહુલીકાતબ્બં. અટ્ઠતિંસભેદં કમ્મટ્ઠાનન્તિ ઇદં તસ્સ વિપસ્સનાપદટ્ઠાનતં હદયે ઠપેત્વા વુત્તં. તથા હિ વુત્તં ‘‘દુતિયપદેન અધિપઞ્ઞાસિક્ખા કથિતા’’તિ. યે પન ‘‘દુતિયપદેન અધિચિત્તસિક્ખા ચિત્તવૂપસમેન અધિપઞ્ઞાસિક્ખા’’તિ પઠન્તિ, તેસં પદેન અટ્ઠતિંસપ્પભેદકમ્મટ્ઠાનં સુદ્ધસમથકમ્મટ્ઠાનસ્સેવ ગહણં દટ્ઠબ્બં. યદિ એવં ‘‘અટ્ઠસમાપત્તિવસેના’’તિ ઇદં કથન્તિ? ‘‘તં વિપસ્સનાધિટ્ઠાનાનં સમાપત્તીનં વસેન કથિત’’ન્તિ વદન્તિ. એવઞ્ચ કત્વા ‘‘દુતિયપદેન અધિપઞ્ઞાસિક્ખા’’તિ ઇદં વચનં સમત્થિતં હોતિ. સિક્ખનં નામ આસેવનન્તિ આહ ‘‘ભાવેય્યાતિ અત્થો’’તિ. ઉપાસનન્તિ પયિરુપાસનં. તઞ્ચ ખો અસ્સુતપરિયાપુણનકમ્મટ્ઠાનુગ્ગહાદિવસેન દસ્સેન્તો ‘‘તમ્પી’’તિઆદિમાહ. અધિસીલસિક્ખા કથિતા લક્ખણહારનયેન. વચીસુચરિતસ્સ હિ સીલસભાવત્તા તગ્ગહણેનેવ તદેકલક્ખણં કાયસુચરિતમ્પિ ઇતરમ્પિ ગહિતમેવાતિ. એત્થ ચ અધિસીલસિક્ખાય ચિત્તવિવેકો, અધિપઞ્ઞાસિક્ખાય ઉપધિવિવેકો, અધિચિત્તસિક્ખાય કાયવિવેકો કથિતો, કાયવિવેકો પન સરૂપેનેવ પાળિયં ગહિતોતિ તિવિધસ્સપિ વિવેકસ્સ પકાસિતત્તં દટ્ઠબ્બં. સેસં સુવિઞ્ઞેય્યમેવ.

પઠમકસ્સપસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૨. દુતિયકસ્સપસુત્તવણ્ણના

૮૩. દ્વીહિ ઝાનેહીતિ આરમ્મણલક્ખણૂપનિજ્ઝાનલક્ખણેહિ દ્વીહિ ઝાનેહિ. કમ્મટ્ઠાનવિમુત્તિયાતિ કમ્મટ્ઠાનાનુયોગલદ્ધાય વિમુત્તિયા. તેન તદઙ્ગવિક્ખમ્ભનવિમુત્તિયો વદતિ. સત્થુસાસનસ્સ હદયત્તા અબ્ભન્તરત્તા હદયસ્સ માનસસ્સ, અનુપત્તિં પટિલાભમાનસં. તં પન અત્થતો અઞ્ઞા એવાતિ આહ ‘‘અરહત્ત’’ન્તિ. તં પત્તુકામેન એકન્તતો વજ્જેતબ્બતણ્હાદિટ્ઠીનં ભાવે તસ્સ અનિજ્ઝનતો, તદભાવે ઇજ્ઝનતો ચ તે ઉપ્પાદનવસેન યદગ્ગેન નિસ્સિતો, તદગ્ગેન પનાયમ્પિ તેહિ નિસ્સિતો નામ હોતીતિ આહ ‘‘અનિસ્સિતો’’તિઆદિ. અરહત્તં આનિસંસિતબ્બટ્ઠેન આનિસંસં એતસ્સાતિ અરહત્તાનિસંસો. અરહત્તં પત્તુકામસ્સ પુબ્બભાગપટિપદા ઇચ્છિતબ્બા. તત્થ ચ સબ્બપઠમો કમ્મટ્ઠાનઅત્તાનુયોગો, સો ઇધ ન ગહિતોતિ આહ ‘‘તન્તિધમ્મો પુબ્બભાગો’’તિ. તત્થ તન્તિધમ્મોતિ પરિયત્તિધમ્મો.

દુતિયકસ્સપસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૩. મઘસુત્તવણ્ણના

૮૪. મઘોતિ સક્કસ્સેતં નામં પુરિમજાતિઅનુગતં. સ્વેવાતિ સક્કો એવ. વતેનાતિ માતાપિતુઉપટ્ઠાનાદિચારિત્તધમ્મેન. અઞ્ઞેતિ ઉપધિવેપક્કપાપધમ્મે અભિભવિત્વા. અસુરન્તિ ઇન્દસત્તુભૂતં અસુરં.

મઘસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૪. માગધસુત્તવણ્ણના

૮૫. ચતુત્થસુત્તં વુત્તત્થમેવાતિ દેવતાસંયુત્તે સંવણ્ણિતત્થમેવ, તસ્મા ઇધ ન વત્તબ્બો અત્થોતિ અધિપ્પાયો.

માગધસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા

૫. દામલિસુત્તવણ્ણના

૮૬. તેન કારણેનાતિ તેન પધાનેન કારણભૂતેન, પધાનકરણનિમિત્તન્તિ અત્થો. યં કિઞ્ચિ ખુદ્દકમ્પિ મહન્તમ્પિ હીનમ્પિ પણીતમ્પિ ભવં. આયતપગ્ગહોતિ દીઘરત્તસ્સ વીરિયારમ્ભો. કિચ્ચવોસાનન્તિ કિચ્ચનિટ્ઠાનં. તથેવાતિ યથા અરહત્તુપ્પત્તિતો પુબ્બે, તતો પચ્છાપિ તથેવ ‘‘બુદ્ધિપગ્ગહો’’તિ વીરિયં દળ્હં કરોતૂતિ કુપ્પધમ્મં વિય મઞ્ઞમાનો વદતિ. દિટ્ઠધમ્મસુખવિહારાદિઅત્થં પન વીરિયકરણં ઇચ્છિતબ્બમેવ.

અસંકિણ્ણાતિ અવોમિસ્સા એવં અઞ્ઞત્થ અનાગતત્તા. તેનાહ ‘‘ભગવતા હી’’તિઆદિ. યદિ એવં ઇધેવ કસ્મા એતં વુત્તન્તિ આહ ‘‘ઇધ પના’’તિઆદિ. પતિટ્ઠન્તિ નદી નામ અનવટ્ઠિતતીરા, તત્થ પતિટ્ઠાતબ્બટ્ઠાનં.

દામલિસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૬. કામદસુત્તવણ્ણના

૮૭. પુબ્બયોગાવચરોતિ પુબ્બે યોગાવચરો પુરિમત્તભાવે ભાવનમનુયુત્તો. અયં કિર કસ્સપસ્સ ભગવતો સાસને પબ્બજિત્વાવ બહૂનિ વસ્સસહસ્સાનિ સમણધમ્મં અકાસિ, ન પન વિસેસં નિબ્બત્તેસિ. તમત્થં કારણેન સદ્ધિં દસ્સેતું ‘‘બહલકિલેસતાયા’’તિઆદિ વુત્તં. એકન્તપરિસુદ્ધસ્સાતિ યથા વિસેસાવહો હોતિ, એવં એકન્તેન પરિસુદ્ધસ્સ સબ્બસો અનુપક્કિલિટ્ઠસ્સ. સીલેન સમાહિતાતિ યથા સીલં ઉપરૂપરિ વિસેસાવહં નિબ્બેધભાગિયઞ્ચ હોતિ, એવં સમ્મદેવ આહિતચિત્તા સુટ્ઠુ સમ્પન્નચિત્તા. તથાભૂતા તેન સમન્નાગતા હોન્તીતિ આહ ‘‘સમુપેતા’’તિ. પતિટ્ઠિતસભાવાતિ સેક્ખત્તા એવ યથાધિગતધમ્મેન નિચ્ચલભાવેન અધિટ્ઠિતસભાવા. મયા તુટ્ઠિયા ગહિતાય દેવપુત્તો ‘‘દુલ્લભા તુટ્ઠી’’તિ વક્ખતીતિ ભગવા ‘‘તુટ્ઠિ હોતિ સુખાવહા’’તિ અવોચાતિ આહ ‘‘ઉપરિ પઞ્હસમુટ્ઠાપનત્થ’’ન્તિ. પબ્બજિતો રુક્ખમૂલિકો અબ્ભોકાસિકો વા અનગારિયુપેતો નામ હોતિ, સેનાસને પન વસન્તો કથન્તિ આહ ‘‘સત્તભૂમિકે’’તિઆદિ. ચતુપચ્ચયસન્તોસોતિ ભાવનાભિયોગસિદ્ધો ચતૂસુ પચ્ચયેસુ સન્તોસો. તેન ચિત્તવૂપસમેન તુટ્ઠિ લદ્ધાતિ દસ્સેતિ. ચિત્તવૂપસમભાવનાયાતિ ચિત્તકિલેસાનં વૂપસમકરભાવનાય, મનચ્છટ્ઠાનં ઇન્દ્રિયાનં નિબ્બિસેવનભાવકરણેન સવિસેસં ચિત્તસ્સ વૂપસમકરભાવનાય રતો મનોતિ યોજના.

એત્થ ચ ઇન્દ્રિયૂપસમેન ચિત્તસમાધાનં પરિપુણ્ણં હોતિ ઇન્દ્રિયભાવનાય ચિત્તસમાધાનસ્સ અકારકાનં દૂરીકરણતો. અધિચિત્તસમાધાનેન ચતુપચ્ચયસન્તોસો સવિસેસં પરિસુદ્ધો પરિપુણ્ણો ચ હોતિ પચ્ચયાનં અલાભલાભેસુ પરિચ્ચાગસભાવતો. વુત્તનયેન પન સન્તુટ્ઠસ્સ યથાસમાદિન્નં સીલં વિસુજ્ઝતિ પારિપૂરિઞ્ચ ઉપગચ્છતિ, તથાભૂતો ચતુસચ્ચકમ્મટ્ઠાને યુત્તો મગ્ગપટિપાટિયા સબ્બસો કિલેસે સમુચ્છિન્દન્તો નિબ્બાનદિટ્ઠો હોતીતિ ઇમમત્થં દસ્સેતિ ‘‘યે રત્તિન્દિવ’’ન્તિઆદિના. કિં ન ગચ્છિસ્સન્તિ? ગમિસ્સન્તેવાતિ અરિયમગ્ગભાવનં પહાય સમ્માપટિપત્તિયા દુક્કરભાવં સન્ધાય સાસઙ્કં વદતિ. તેનાહ ‘‘અયં પન દુગ્ગમો ભગવા વિસમો મગ્ગો’’તિ.

તત્થ કેચિ ‘‘અયં પનાતિ દેવપુત્તો. સો હિ ભગવતો ‘અરિયા ગચ્છન્તી’તિ વચનં સુત્વા ‘દુગ્ગમો ભગવા’તિઆદિમાહા’’તિ વદન્તિ, તં ન યુજ્જતિ. યસ્મા ‘‘સચ્ચમેત’’ન્તિ એવમાદિપિ તસ્સેવ વેવચનં કત્વા દસ્સિતં, તસ્મા ‘‘યેન મગ્ગેન અરિયા ગચ્છન્તી’’તિ તુમ્હેહિ વુત્તં, અયં પન ‘‘દુગ્ગમો ભગવા વિસમો મગ્ગો’’તિ આહ દેવપુત્તો. અરિયમગ્ગો કામં કદાચિ અતિદુક્ખા પટિપદાતિપિ વુચ્ચતિ, તઞ્ચ ખો પુબ્બભાગપટિપદાવસેન, અયં પન અતીવ સુગમો સબ્બકિલેસદુગ્ગવિવજ્જનતો કાયદુચ્ચરિતાદિવિસમસ્સ રાગાદિવિસમસ્સ ચ દૂરીકરણતો ન વિસમો. તેનાહ ‘‘પુબ્બભાગપટિપદાયા’’તિઆદિ. અસ્સાતિ અરિયમગ્ગસ્સ. અરિયમગ્ગસ્સ હિ અધિસીલસિક્ખાદીનં પરિબુન્ધિતબ્બભાગેન બહૂ પરિસ્સયા હોન્તીતિ. એવં વુત્તોતિ ‘‘દુગ્ગમો વિસમો’’તિ ચ એવં વુત્તો.

અવંસિરાતિ અનુટ્ઠહનેન અધોભૂતઉત્તમઙ્ગા. કુસલઙ્ગેસુ હિ સમ્માદિટ્ઠિ ઉત્તમઙ્ગા સબ્બસેટ્ઠત્તા, તઞ્ચ અનરિયા પતન્તિ ન ઉટ્ઠહન્તિ મિચ્છાપટિપજ્જનતો. તેનાહ ‘‘ઞાણસિરેના’’તિઆદિ. અનરિયમગ્ગેતિ મિચ્છામગ્ગે. તેનાહ ‘‘વિસમે મગ્ગે’’તિ. તં મગ્ગનતો અનરિયા અરિયાનં મગ્ગતો અપાપુણનેન પરિચ્ચત્તા હુત્વા અપાયે સકલવટ્ટદુક્ખે ચ પતન્તિ. સ્વેવાતિ સ્વાયં અનરિયેહિ કદાચિપિ ગન્તું અસક્કુણેય્યો મગ્ગો અરિયાનં વિસુદ્ધસત્તાનં સબ્બસો સમધિગમેન સમો હોતિ. કાયવિસમાદીહિ સમન્નાગતત્તા વિસમે સત્તકાયે તેસં સબ્બસોવ પહાનેન સબ્બત્થ સમાયેવ.

કામદસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૭. પઞ્ચાલચણ્ડસુત્તવણ્ણના

૮૮. સમ્બાધેતિ સમ્પીળિતતણ્હાકિલેસાદિના સઉપ્પીળતાય પરમસમ્બાધે. અતિવિય સઙ્કારટ્ઠાનભૂતો હિ નીવરણસમ્બાધો અધિપ્પેતો. સો હિ દુગ્ગહનો તસ્મિં અસતિ કામગુણસમ્બાધો અનવસરો એવ સેય્યથાપિ મહાકસ્સપાદીનં. ઓકાસન્તિ ઝાનસ્સેતં નામં નીવરણસમ્બાધાભાવતો. અસમ્બાધભાવેન હિ ઝાનં ઇધ ‘‘ઓકાસો’’તિ વુત્તં, તઞ્ચ ખો અચ્ચન્તાસમ્બાધટ્ઠાનતાય વિપસ્સનાપાદકતાય. તથા હિ પાળિયં ‘‘અવિન્દી’’તિઆદિ વુત્તં. તત્થ અવિન્દીતિ વિન્દિ પટિલભિ. ભૂરિમેધસોતિ મહાપઞ્ઞો, સપઞ્ઞોતિ અત્થો. અબુજ્ઝીતિ બુજ્ઝિ પટિવિજ્ઝિ. પટિલીનો હુત્વા સેટ્ઠો, પટિલીનાનં વા સેટ્ઠોતિ પટિલીનસેટ્ઠો. માનુસ્સયવસેન ઉન્નતભાવતો પટિલીનો નામ પહીનમાનો. પટિલભિંસૂતિ કામગુણસમ્બાધેપિ ‘‘ઇમે કામગુણા માદિસાનં કિં કરિસ્સન્તી’’તિ? તે અભિભુય્ય નિબ્બાનપ્પત્તિયા સમ્માસતિં પટિલભિંસુ. તેન સમ્પયુત્તેન લોકુત્તરસમાધિનાપિ સુટ્ઠુ સમાહિતા.

અયં કિર દેવપુત્તો ઇતો પુરિમવારે અત્તભાવે પઠમજ્ઝાનલાભી હુત્વા તતો ચવિત્વા બ્રહ્મકાયિકાસુ નિબ્બત્તિત્વા તત્થ ઝાનસુખં અનુભવિત્વા તતો ચુતો ઇદાનિ કામભવે નિબ્બત્તો, તસ્મા તં ઝાનં સમ્ભાવેન્તો ‘‘તાદિસસ્સ નામ ઝાનસુખસ્સ લાભી ભગવા’’તિ તેન ગુણેન ભગવન્તં અભિત્થવન્તો ‘‘સમ્બાધે વતા’’તિ ગાથં અભાસિ. અથસ્સ ભગવા યથા નામ અટ્ઠસટ્ઠિયોજનસતસહસ્સુબ્બેધસિનેરુપબ્બતરાજં ઉપાદાય સાસપો ન કિઞ્ચિ હોતિ, એવં અનન્તાપરિમેય્યબુદ્ધગુણે ઉપાદાય રૂપાવચરપઠમજ્ઝાનં ન કિઞ્ચિ હોતીતિ દસ્સેન્તો ‘‘યે સતિ’’ન્તિઆદિના અનુત્તરગુણાધિગમં પવેદેસિ. તત્થ સતિન્તિ વિપસ્સનાસતિયા સદ્ધિં અરિયમગ્ગસતિં. સુસમાહિતાતિ લોકિયસમાધિના ચેવ લોકુત્તરસમાધિના ચ સુટ્ઠુ સમાહિતા. તે હિ અચ્ચન્તં સુસમાહિતા, ન ઝાનમત્તલાભિનો અકુપ્પધમ્મત્તા. કેચિ ‘‘કમ્મન્તે સુસમાહિતા’’તિ પાઠં વત્વા ‘‘મગ્ગસમાહિતા’’તિ અત્થં વદન્તિ.

પઞ્ચાલચણ્ડસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૮. તાયનસુત્તવણ્ણના

૮૯. અતીતજાતિયં સયંકારવસેન તાય દિટ્ઠિયા ઉપ્પાદિતત્તા પુબ્બે તિત્થકરો. તેનાહ ‘‘દિટ્ઠિ ઉપ્પાદેત્વા’’તિ. અપરે આહુ ‘‘અયં મે સત્થાતિ ગહણવસેન તિત્થકરો અસ્સ અત્થીતિ પુબ્બે તિત્થકરો, અતીતત્તભાવે તિત્થકરસાવકો’’તિ. તે ‘‘દિટ્ઠિં ઉપ્પાદેત્વાતિ તસ્સ સત્થુનો દિટ્ઠિં આદાય ગહેત્વાતિ અત્થો’’તિ વદન્તિ. તિત્થં નામ દ્વાસટ્ઠિ દિટ્ઠિયો તબ્બિનિમુત્તસ્સ મિચ્છાવાદસ્સ અભાવતો. તિત્થે નિયુત્તાતિ તિત્થિકા, તે એવ તિત્થિયાતિ વુત્તા ક-કારસ્સ ય-કારં કત્વા. તસ્સાતિ યથાવુત્તસ્સ કલ્યાણકમ્મસ્સ. નિસ્સન્દેનાતિ ફલભાવેન. વીરિયપ્પટિસંયુત્તાતિ વીરિયદીપનાતિ અત્થો.

અનિયમિતઆણત્તીતિ અનિયમવિધાનં અનિયમવસેન વિધિવચનં. તણ્હાસોતન્તિ તણ્હાપ્પબન્ધનં. નીહરાતિ સમેહિ પજહ. એકત્તન્તિ એકગ્ગં. તેનાહ ‘‘ઝાન’’ન્તિ. ઉપપજ્જતીતિ ન ઉપ્પજ્જતિ ન પાપુણાતીતિ આહ ‘‘ન પટિલભતી’’તિ. ન ઓસક્કેય્યાતિ ન સઙ્કોચં આપજ્જેય્ય. ઘરાવાસતો પરિબ્બજનં પરિતો અપગમોતિ પરિબ્બજો. પબ્બજિતવતસમાદાનસ્સ અદળ્હતાય ચ તત્થ ચ અસક્કચ્ચકિરિયાય સિથિલગહિતા. અતિરેકન્તિ પબ્બજ્જાય પુરિમકાલતોપિ અધિકં. ઉપરીતિ ઉપરૂપરિ. દુક્કટં અકતમેવ સેય્યોતિ દુચ્ચરિતં નામ સબ્બેન સબ્બં અકતમેવ હિતાવહં.

યં કિઞ્ચીતિ યં કિઞ્ચિ કમ્મં. સિથિલં કતન્તિ અસક્કચ્ચકારિતાય સિથિલં કત્વા પવત્તિતં. એવરૂપમેવાતિ એવરૂપં પરામટ્ઠસામઞ્ઞસદિસમેવ પચ્છાનુતાપચરિયાદિપટિભાગતો. સંકિલિટ્ઠમેવ તણ્હાસંકિલેસઉપક્કિલિટ્ઠત્તા. આસઙ્કિતપરિસઙ્કિતન્તિઆદિતો સમન્તતોપિ પરેહિ સઙ્કિતં. બ્રહ્મચરિયસ્સ આદિ આદિબ્રહ્મચરિયં, તત્થ નિયુત્તાતિ આદિબ્રહ્મચરિયિકા, મગ્ગબ્રહ્મચરિયસ્સ પુબ્બભાગપટિપદાતિ અત્થો. તેનાહ ‘‘મગ્ગબ્રહ્મચરિયસ્સ આદિભૂતા’’તિ. પુબ્બપધાનભૂતાતિ પઠમારમ્ભભૂતા.

તાયનસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૯. ચન્દિમસુત્તવણ્ણના

૯૦. વિમાને ગહિતે તંનિવાસીપિ ગહિતો હોતીતિ વુત્તં ‘‘ચન્દવિમાનવાસી દેવપુત્તો’’તિ. સબ્બધીતિ સબ્બસ્મા દુગ્ગટ્ઠાના વિપ્પમુત્તોસિ ભગવા ત્વં, તસ્મા મય્હમ્પિ ઇતો સમ્બાધટ્ઠાનતો વિપ્પમોક્ખં કરોહીતિ અધિપ્પાયો. તેનાહ ‘‘તસ્સ મે સરણં ભવા’’તિ. લોકાનુકમ્પકાતિ સબ્બસ્સ લોકસ્સ અનુગ્ગહા, તસ્મા તુય્હમ્પિ એતસ્સપિ ચન્દસ્સ. તાદિસા એવાતિ સમાના એવ. પમુઞ્ચસીતિ પમુઞ્ચિત્થ. તેનાહ ‘‘અતીતત્થે વત્તમાનવચન’’ન્તિ.

ચન્દિમસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૧૦. સૂરિયસુત્તવણ્ણના

૯૧. અન્ધભાવકરણેતિ લોકસ્સ અન્ધકરણેતિપિ અપરે. તેનાહ ‘‘તમસી’’તિ. વિરોચતીતિ વિજ્જોતતિ. કામં દેવપુત્તવસેન પઠમં દેવતા ઉદ્ધટા, રાહુનો પન પયોગો તસ્સ વિમાનેતિ આહ ‘‘મણ્ડલીતિ મણ્ડલસણ્ઠાનો’’તિ. વદતિ તદા મુખેન ગહિતત્તા. મુખેન ગહણઞ્ચેત્થ ‘‘ગિલી’’તિ અધિપ્પેતં, ન ચ અજ્ઝોહરણન્તિ આહ ‘‘ગિલીતિ વદતી’’તિ. ઇદાનિ તસ્સ મુખેન ગહણસમત્થતં દસ્સેતું ‘‘રાહુસ્સ હી’’તિઆદિ વુત્તં. સોતિઆદિ તસ્સ ચન્દિમસૂરિયાનં ગહણકારણદસ્સનં. અધિવત્થા દેવતાતિ ચન્દિમસૂરિયાનં પરિચારકદેવતા. વેગન્તિ જવં. સો હિ કેનચિ અભિમુખં અતિદુન્નિવારો કમ્મનિયામસિદ્ધો. મત્થકન્તિ કણ્ઠસ્સ ઉપરિમદેસં. કેચિ ‘‘સીસમત્થકમેવા’’તિ વદન્તિ. નિક્ખમેય્ય વેગસ્સ તિક્ખસીઘથામભાવતો. આકડ્ઢિત્વાતિ અત્તનો ગમનદિસાભિમુખં આકડ્ઢિત્વા. નન્તિ રાહું. ઉદ્ધં ઉલ્લઙ્ઘેતુકામમ્પિ ઓનમેય્ય. પદદ્વયેનપિ સો મહાસરીરો મહાબલો, ચન્દિમસૂરિયાનં પન ગમનવેગો તેન સબ્બથાપિ દુન્નિવારિયોવાતિ દસ્સેતિ. વિમાનેનાતિ ચન્દગ્ગહે ચન્દવિમાનેન, સૂરિયગ્ગહે સૂરિયવિમાનેન ઉભિન્નમ્પિ વિમાનેન સહેવ. અમાવાસિયઞ્હિ દ્વે વિમાનાનિ યોજનમત્તન્તરિતાનિ હુત્વા સહેવ પવત્તન્તિ. યદિ દ્વેપિ દેવપુત્તા સોતાપત્તિફલં પત્તા, અથ કસ્મા સૂરિયસુત્તે એવ ‘‘પજં મમ’’ન્તિ વુત્તં, ન ચન્દસુત્તેતિ? ‘‘સો ચ કિર ન ચિરસ્સેવ તતો ચવિત્વા અઞ્ઞત્થ નિબ્બત્તો, અઞ્ઞા એવ ચ દેવતા તત્થ વસિ, યસ્મિં ચન્દગ્ગહે ભગવા તં ગાથં અભાસિ, ન તથા સૂરિયો, અપરભાગે પન તત્થપિ કાલેન કાલં રાહુગ્ગહો હોતી’’તિ વદન્તિ.

સૂરિયસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

પઠમવગ્ગવણ્ણના નિટ્ઠિતા.