૮. જેતવનસુત્તવણ્ણના

૪૮. એસિતગુણત્તા એસિયમાનગુણત્તા ચ ઇસી, અસેક્ખા સેક્ખકલ્યાણપુથુજ્જના ચ. ઇસીનં સઙ્ઘો ઇસિસઙ્ઘો. ઇસિસઙ્ઘેન નિસેવિતં. તેનાહ ‘‘ભિક્ખુસઙ્ઘનિસેવિત’’ન્તિ.

તં કારેન્તસ્સ ગન્ધકુટિપાસાદકૂટાગારાદિવસેન સિનિદ્ધસન્દચ્છાયરુક્ખલતાવસેન ભૂમિભાગસમ્પત્તિયા ચ અનઞ્ઞસાધારણં અતિરમણીયં તં જેતવનં ચિત્તં તોસેતિ, તથા અરિયાનં નિવાસભાવેનપીતિ આહ ‘‘એવં પઠમગાથાય જેતવનસ્સ વણ્ણં કથેત્વા’’તિ. તેનાહ ભગવા – ‘‘યત્થ અરહન્તો વિહરન્તિ, તં ભૂમિરામણેય્યક’’ન્તિ (ધ. પ. ૯૮; થેરગા. ૯૯૧). અપચયગામિચેતના સત્તાનં વિસુદ્ધિં આવહતિ કમ્મક્ખયાય સંવત્તનતોતિ આહ ‘‘કમ્મન્તિ મગ્ગચેતના’’તિ. ચતુન્નં અરિયસચ્ચાનં વિદિતકરણટ્ઠેન કિલેસાનં વિજ્ઝનટ્ઠેન ચ વિજ્જા. મગ્ગપઞ્ઞા સમ્માદિટ્ઠીતિ આહ ‘‘વિજ્જાતિ મગ્ગપઞ્ઞા’’તિ. સમાધિપક્ખિકા ધમ્મા સમ્માવાયામસતિસમાધયો. યથા હિ વિજ્જાપિ વિજ્જાભાગિયા, એવં સમાધિપિ સમાધિપક્ખિકો. સીલં એતસ્સ અત્થીતિ સીલન્તિ આહ ‘‘સીલે પતિટ્ઠિતસ્સ જીવિતં ઉત્તમ’’ન્તિ. દિટ્ઠિસઙ્કપ્પાતિ સમ્માદિટ્ઠિસઙ્કપ્પા. તત્થ સમ્માસઙ્કપ્પસ્સ સમ્માદિટ્ઠિયા ઉપકારભાવેન વિજ્જાભાવો વુત્તો. તથા હિ સો પઞ્ઞાક્ખન્ધસઙ્ગહિતોતિ વુચ્ચતિ. યથા ચ સમ્માસઙ્કપ્પાદયો પઞ્ઞાક્ખન્ધસઙ્ગહિતા, એવં વાયામસતિયો સમાધિક્ખન્ધસઙ્ગહિતાતિ આહ ‘‘વાયામસતિસમાધયો’’તિ. ધમ્મોતિ હિ ઇધ સમાધિ અધિપ્પેતો ‘‘એવંધમ્મા તે ભગવન્તો અહેસુ’’ન્તિઆદીસુ (દી. નિ. ૨.૧૩; મ. નિ. ૩.૧૯૭; સં. નિ. ૫.૩૭૮) વિય. વાચાકમ્મન્તાજીવાતિ સમ્માવાચાકમ્મન્તાજીવા. મગ્ગપરિયાપન્ના એવ હેતે સઙ્ગહિતા. તેનાહ ‘‘એતેન અટ્ઠઙ્ગિકમગ્ગેના’’તિ.

ઉપાયેન વિધિના અરિયમગ્ગો ભાવેતબ્બો. તેનાહ ‘‘સમાધિપક્ખિયધમ્મ’’ન્તિ. સમ્માસમાધિપક્ખિયં વિપસ્સનાધમ્મઞ્ચેવ મગ્ગધમ્મઞ્ચ. ‘‘અરિયં વો, ભિક્ખવે, સમ્માસમાધિં દેસેસ્સામિ સઉપનિસં સપરિક્ખાર’’ન્તિ (મ. નિ. ૩.૧૩૬) હિ વચનતો સમ્માદિટ્ઠિઆદયો મગ્ગધમ્મા સમ્માસમાધિપરિક્ખારા. વિચિનેય્યાતિ વીમંસેય્ય, ભાવેય્યાતિ અત્થો. તત્થાતિ હેતુમ્હિ ભુમ્મવચનં. અરિયમગ્ગહેતુકા હિ સત્તાનં વિસુદ્ધિ. તેનાહ ‘‘તસ્મિં અરિયમગ્ગે વિસુજ્ઝતી’’તિ. પઞ્ચક્ખન્ધધમ્મં વિચિનેય્યાતિ પચ્ચુપ્પન્ને પઞ્ચક્ખન્ધે વિપસ્સેય્ય. તેસુ વિપસ્સિયમાનેસુ વિપસ્સનાય ઉક્કંસગતાય યદગ્ગેન દુક્ખસચ્ચં પરિઞ્ઞાપટિવેધેન પટિવિજ્ઝીયતિ, તદગ્ગેન સમુદયસચ્ચં પહાનપટિવેધેન પટિવિજ્ઝીયતિ, નિરોધસચ્ચં સચ્છિકિરિયાપટિવેધેન, મગ્ગસચ્ચં ભાવનાપટિવેધેન પટિવિજ્ઝીયતીતિ એવં તેસુ ચતૂસુ સચ્ચેસુ વિસુજ્ઝતીતિ ઇમસ્મિં પક્ખે નિમિત્તત્થે એવ ભુમ્મં, તેસુ સચ્ચેસુ પટિવિજ્ઝિયમાનેસૂતિ અત્થો.

અવધારણવચનન્તિ વવત્થાપનવચનં, અવધારણન્તિ અત્થો. ‘‘સારિપુત્તોવા’’તિ ચ અવધારણં સાવકેસુ સારિપુત્તોવ સેય્યોતિ ઇમમત્થં દીપેતિ તસ્સેવુક્કંસભાવતો. કિલેસઉપસમેનાતિ ઇમિના મહાથેરસ્સ તાદિસો કિલેસવૂપસમોતિ દસ્સેતિ. તસ્સ સાવકવિસયે પઞ્ઞાય પારમિપ્પત્તિ અહોસિ. યદિ એવં ‘‘યોપિ પારઙ્ગતો ભિક્ખુ, એતાવપરમો સિયા’’તિ ઇદં તેસં બુદ્ધાનં ઞાણવિસયે પઞ્ઞાપારમિપ્પત્તાનં વસેનેવ વુત્તન્તિ દટ્ઠબ્બં. અવધારણમ્પિ વિમુત્તિયા નાનત્તા તીહિ વિમુત્તીહિ પારઙ્ગતે સન્ધાયેતં વુત્તં. તેનાહ – ‘‘પારં ગતોતિ નિબ્બાનં ગતો’’તિઆદિ. ન થેરેન ઉત્તરિતરો નામ અત્થિ લબ્ભતિ, લબ્ભતિ ચે, એવમેવ લબ્ભેય્યાતિ અધિપ્પાયો.

જેતવનસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.