૫. ઉજ્ઝાનસઞ્ઞિસુત્તવણ્ણના

૩૫. ઉજ્ઝાનવસેન પવત્તા સઞ્ઞા એતેસં અત્થિ, ઉજ્ઝાનવસેન વા સઞ્જાનન્તીતિ ઉજ્ઝાનસઞ્ઞી. કારયેતિ કતાનં પરિયન્તં કારયેતિ અત્થો. પરિયન્તકારિતન્તિ પરિચ્છિન્નકારિતં પરિમિતવચનન્તિ અત્થો. પંસુકૂલાદિપટિપક્ખનયેન પત્તુણ્ણદુકુલાદિ વુત્તં. નામં ગહિતન્તિ એતેન ‘‘ઉજ્ઝાનસઞ્ઞિકા’’તિ એત્થ ક-સદ્દો સઞ્ઞાયન્તિ દસ્સેતિ.

અઞ્ઞેનાકારેન ભૂતન્તિ અત્તના પવેદિયમાનાકારતો અઞ્ઞેન અસુદ્ધેન આકારેન વિજ્જમાનં ઉપલબ્ભમાનં અત્તાનં. વઞ્ચેત્વાતિ પલમ્ભેત્વા. તસ્સ કુહકસ્સ. તં ચતુન્નં પચ્ચયાનં પરિભુઞ્જનં. પરિજાનન્તીતિ તસ્સ પટિપત્તિં પરિચ્છિજ્જ જાનન્તિ. કારકોતિ સમ્માપટિપત્તિયા કત્તા, સમ્માપટિપજ્જિતાતિ અત્થો.

ઇદન્તિ લિઙ્ગવિપલ્લાસેન વુત્તં, અયન્તિ અત્થો. ધમ્માનુધમ્મપટિપદાતિ નિબ્બાનધમ્મસ્સ અનુચ્છવિકતાય અનુધમ્મભૂતા પટિપદા. પટિપક્ખવિધમને અસિથિલતાય દળ્હા. ભાસિતમત્તેન ચ સવનમત્તેન ચાતિ એત્થ ચ-સદ્દો વિસેસનિવત્તિઅત્થો. તેન ભાસિતસ્સ સુતસ્સ ચ સમ્માપટિપત્તિવિસેસં નિવત્તેતિ. લોકપરિયાયન્તિ લોકસ્સ પરિવિધમનં ઉપ્પાદનિરોધવસેન સઙ્ખારાનં પરાવુત્તિં. તેનાહ ‘‘સઙ્ખારલોકસ્સ ઉદયબ્બય’’ન્તિ. સ્વાયમત્થો સચ્ચપટિવેધેનેવ હોતીતિ આહ ‘‘ચતુસચ્ચધમ્મઞ્ચ અઞ્ઞાયા’’તિ. એવં ન કુબ્બન્તીતિ અત્તનિ વિજ્જમાનમ્પિ ગુણં અનાવીકરોન્તો ‘‘યથા તુમ્હે વદથ, એવં ન કુબ્બન્તી’’તિ અવિજ્જમાનતં બ્યાકરોતીતિ અત્થો.

અકારકમેવાતિ દોસં અકારકમેવ. અચ્ચયસ્સ પટિગ્ગણ્હનં નામ અધિવાસનં, એવં સો દેસકેન દેસિયમાનો તતો વિગતો નામ હોતિ. તેનાહ ‘‘પટિગ્ગણ્હાતૂતિ ખમતૂ’’તિ.

સભાવેનાતિ સભાવતો. એકસદિસન્તિ પરેસં ચિત્તાચારં જાનન્તમ્પિ અજાનન્તેહિ સહ એકસદિસં કરોન્તા. પરતોતિ પચ્છા. કથાય ઉપ્પન્નાયાતિ ‘‘કસ્સચ્ચયા ન વિજ્જન્તી’’તિઆદિકથાય પવત્તમાનાય ‘‘તથાગતસ્સ બુદ્ધસ્સા’’તિઆદિના બુદ્ધબલં બુદ્ધાનુભાવં દીપેત્વા. ખમિસ્સામીતિ અચ્ચયદેસનં પટિગ્ગણ્હિસ્સામિ. તપ્પટિગ્ગહો હિ ઇધ ખમનન્તિ અધિપ્પેતં, સત્થા પન સબ્બકાલં ખમો એવ.

કોપો અન્તરે ચિત્તે એતસ્સાતિ કોપન્તરો. દોસો ગરુ ગરુકાતબ્બો અસ્સાતિ દોસગરુ. ‘‘પટિમુચ્ચતી’’તિ વા પાઠો, અયમેવ અત્થો. અચ્ચાયિકકમ્મન્તિ સહસા અનુપધારેત્વા કિરિયા. નો ચિધાતિ નો ચે ઇધ. ઇધાતિ નિપાતમત્તં. અપગતં અપનીતં. દોસો નો ચે સિયા, તેન પરિયાયેન યદિ અપરાધો નામ ન ભવેય્યાતિ. ન સમ્મેય્યું ન વૂપસમેય્યું. કુસલોતિ અનવજ્જો.

ધીરો સતોતિ પદદ્વયેન વટ્ટછિન્દં આહ. કો નિચ્ચમેવ પણ્ડિતો નામાતિ અત્થોતિ ‘‘કસ્સચ્ચયા’’તિઆદિકાય પુચ્છાગાથાય અત્થો. દીઘમજ્ઝિમસંવણ્ણનાસુ તથાગત-સદ્દો વિત્થારતો સંવણ્ણિતોતિ આહ ‘‘એવમાદીહિ કારણેહિ તથાગતસ્સા’’તિ. બુદ્ધત્તાદીહીતિ આદિ-સદ્દેન ‘‘બોધેતા પજાયા’’તિઆદિના (મહાનિ. ૧૯૨; ચૂળનિ. પારાયનત્થુતિગાથાનિદ્દેસ ૯૭) નિદ્દેસે આગતકારણાનિ સઙ્ગય્હન્તિ. વિમોક્ખં વુચ્ચતિ અરિયમગ્ગો, તસ્સ અન્તો અગ્ગફલં, તત્થ ભવા પણ્ણત્તિ, તસ્સા વસેન. એવં બુદ્ધબલં દીપેતિ. ઇદાનિ ખિત્તં સઙ્ખેપેન સંહરાપિતં હોતીતિ દસ્સેતિ.

ઉજ્ઝાનસઞ્ઞિસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.