૧. નન્દનસુત્તવણ્ણના

૧૧. ‘‘તત્ર ભગવા’’તિ વુત્તે ન તથા બ્યઞ્જનાનં સિલિટ્ઠતા, યથા ‘‘તત્ર ખો ભગવા’’તિ વુત્તેતિ આહ ‘‘બ્યઞ્જનસિલિટ્ઠતાવસેના’’તિ. પરિસજેટ્ઠકેતિ પરિસાય જેટ્ઠકે, યે તસ્સા દેસનાય વિસેસતો ભાજનભૂતા. પરિસજેટ્ઠકે ભિક્ખૂતિ ચતુપરિસજેટ્ઠકે ભિક્ખૂ. ચતુન્નં હિ પરિસાનં જેટ્ઠા ભિક્ખુપરિસા પઠમુપ્પન્નત્તા. આમન્તેસીતિ સમ્બોધેસિ, સમ્બોધનઞ્ચ જાનાપનન્તિ આહ ‘‘જાનાપેસી’’તિ. ભદન્તેતિ ગરુગારવસપ્પતિસ્સવવચનમેતં, અત્થતો પન ભદન્તેતિ ભદ્દં તવ હોતુ અત્તનો નિટ્ઠાનપરિયોસાનત્તા પરેસઞ્ચ સન્તતાવહત્તા. ભગવતો પચ્ચસ્સોસુન્તિ એત્થ ભગવતોતિ સામિવચનં આમન્તનમેવ સમ્બન્ધિઅત્થપદં અપેક્ખતીતિ અધિપ્પાયેનાહ ‘‘ભગવતો વચનં પતિઅસ્સોસુ’’ન્તિ. ભગવતોતિ પન ઇદં પતિસ્સવનસમ્બન્ધેન સમ્પદાનવચનં યથા ‘‘દેવદત્તસ્સ પટિસ્સુણાતી’’તિ. યં પનેત્થ વત્તબ્બં, તં નિદાનવગ્ગસ્સ આદિસુત્તવણ્ણનાયં આગમિસ્સતિ.

તાવતિંસકાયોતિ તાવતિંસસઞ્ઞિતો દેવનિકાયો. દુતિયદેવલોકોતિ છસુ કામલોકેસુ દુતિયો દેવલોકો. તેત્તિંસ જના સહપુઞ્ઞકારિનો તત્થ ઉપ્પન્ના, તંસહચરિતટ્ઠાનં તાવતિંસં, તન્નિવાસિનોપિ તાવતિંસનામકા સહચરણઞાયેનાતિ આહ ‘‘મઘેન માણવેના’’તિઆદિ. અયં પન કેચિવાદો બ્યાપન્નો હોતીતિ તં અરોચેન્તેન ‘‘વદન્તી’’તિ વુત્તં. બ્યાપન્નતં દસ્સેન્તો ‘‘યસ્મા પના’’તિઆદિમાહ. તથા હિ વક્ખતિ ‘‘એવં હિ નિદ્દોસં પદં હોતી’’તિ. નામપણ્ણત્તિયેવાતિ અત્થનિરપેક્ખત્તા નિરુળ્હસમઞ્ઞા એવ.

તં વનન્તિ તં ઉપવનં. પવિટ્ઠે પવિટ્ઠે દુક્ખપ્પત્તેપિ અત્તનો સમ્પત્તિયા નન્દયતિ, પગેવ અદુક્ખપ્પત્તેતિ દસ્સેતું ‘‘પઞ્ચસુ હી’’તિઆદિ વુત્તં. પવેસિતાનન્તિ પકોટ્ઠવારેન પવેસિતાનમ્પીતિ અધિપ્પાયો. ચવનકાલેયેવ થોકં દિસ્સમાનવિકારા હુત્વા ચવન્તિ, તે સન્ધાય ‘‘હિમપિણ્ડો વિય વિલીયન્તી’’તિ વુત્તં. યે પન અદિસ્સમાનવિકારા સહસા અન્તરધાયન્તિ, તે સન્ધાય ‘‘દીપસિખા વિય વિજ્ઝાયન્તી’’તિ વુત્તન્તિ વદન્તિ. નન્દયતિ પકતિયા સોમનસ્સિતં દોમનસ્સિતઞ્ચ. નન્દનેતિ એવંઅન્વત્થનામકે ઉય્યાને. પરિવુતાતિ ‘‘દેવતા’’તિ વચનં ઉપાદાય ઇત્થિલિઙ્ગવસેન વુત્તં. દેવપુત્તો હિ સો.

દિવિ ભવત્તા દિબ્બાતિ આહ ‘‘દેવલોકે નિબ્બત્તેહી’’તિ. કામેતબ્બતાય કામબન્ધનેહિ, તથા અઞ્ઞમઞ્ઞં અસંકિણ્ણસભાવતાય કામકોટ્ઠાસેહિ. ઉપેતાતિ ઉપગતા સમન્નાગતા. પરિચારયમાનાતિ પરિરમમાના. ઇદઞ્હિ પદં અપેક્ખિત્વા ‘‘કામગુણેહી’’તિ કત્તરિ કરણવચનં, પુરિમાનિ અપેક્ખિત્વા સહયોગે. રમમાના ચરન્તીતિ કત્વા વુત્તં ‘‘રમમાના’’તિ. પરિચારયમાનાતિ વા પરિતો સમન્તતો ચારયમાનાતિ અત્થોતિ આહ ‘‘ઇન્દ્રિયાનિ સઞ્ચારયમાના’’તિ. પઠમનયે હિ અનુભવનત્થો પરિચરણસદ્દો, દુતિયનયે પરિવત્તનત્થો. સો પનાતિ ‘‘તાયં વેલાય’’ન્તિ વુત્તકાલો. અધુનાતિ સમ્પતિ. સો વિચરીતિ સમ્બન્ધો. કામગુણેહીતિ હેતુમ્હિ કરણવચનં. ઓવુતોતિ યથા તં ન ઞાયતિ, એવં પિહિતચિત્તો. નિવુતો પરિયોનદ્ધોતિ તસ્સેવ વેવચનં. તેનાહ ‘‘લોકાભિભૂતો’’તિ. આસભિન્તિ સેટ્ઠં ‘‘અગ્ગોહમસ્મિ લોકસ્સા’’તિઆદિના (દી. નિ. ૨.૩૧; મ. નિ. ૩.૨૦૭) ભાસન્તો બોધિસત્તો વિય.

કેવલં દસ્સનં કિમત્થિયન્તિ આહ – ‘‘યે…પે… વસેના’’તિ, તસ્મિં નન્દનવને અવટ્ઠિતકામભાગાનુભવનવસેનાતિ અત્થો. નરદેવાનન્તિ પુરિસભૂતદેવતાનં. તેનાહ ‘‘દેવપુરિસાન’’ન્તિ. અપ્પકં અધિકં ઊનં વા ગણનૂપગં નામ ન હોતીતિ ‘‘તિક્ખત્તું દસન્ન’’ન્તિ વુત્તં. ‘‘તેત્તિંસાન’’ન્તિ હિ વત્તબ્બે અયં રુળ્હી. પરિવારસઙ્ખાતેન, ન કિત્તિસઙ્ખાતેનાતિ અધિપ્પાયો. સીલાચારાદિગુણનેમિત્તિકા હિ કિત્તિ. ‘‘તાવતિંસા દેવા દીઘાયુકા વણ્ણવન્તો સુખબહુલા’’તિ એવમાદિવચનેન યસે ઇચ્છિતે અવિસેસેત્વાવ ‘‘યસેન સમ્પન્નાન’’ન્તિ સક્કા વત્તું.

અરિયસાવિકાતિ સોતાપન્ના. ‘‘સકદાગામિની’’તિ કેચિ. અધિપ્પાયં વિવટ્ટેત્વાતિ યથા ત્વં અન્ધબાલે મઞ્ઞસિ, ધમ્મસભાવો એવં ન હોતીતિ તસ્સા દેવતાય અધિપ્પાયં વિપરિવત્તેત્વા. એકન્તતો સુખં નામ નિબ્બાનમેવ. કામા હિ દુક્ખા વિપરિણામધમ્માતિ ઇમિના અધિપ્પાયેન તસ્સા અધિપ્પાયં પટિક્ખિપિત્વા. કામં ચતુત્થભૂમકાપિ સઙ્ખારા અનિચ્ચા એવ, તે પન સમ્મસનૂપગા ન હોન્તીતિ તેભૂમકગ્ગહણં સમ્મસનયોગ્ગેન. હુત્વાતિ પુબ્બે અવિજ્જમાના પચ્ચયસમવાયેન ભવિત્વા ઉપ્પજ્જિત્વા. એતેન નેસં ભાવભાગો દસ્સિતો. અભાવત્થેનાતિ સરસનિરોધભૂતેન વિદ્ધંસનભાવેન.

અનિચ્ચા અદ્ધુવા, તતો એવ ‘‘મય્હં ઇમે સુખા’’તિ વા ન ઇચ્ચાતિ અનિચ્ચા. ઉપ્પાદવયસભાવાતિ ખણે ખણે ઉપ્પજ્જનનિરુજ્ઝનસભાવા. તેનાહ ‘‘ઉપ્પ…પે… વેવચન’’ન્તિ. પુરિમસ્સ વા પચ્છિમં કારણવેવચનન્તિ આહ ‘‘યસ્મા વા’’તિઆદિ. તદનન્તરાતિ તેસં ઉપ્પાદવયાનં અન્તરે. વેમજ્ઝટ્ઠાનન્તિ ઠિતિક્ખણં વદતિ. યે પન ‘‘સઙ્ખારાનં ઠિતિ નત્થી’’તિ વદન્તિ, તેસં તં મિચ્છા. યથા હિ તસ્સેવ ધમ્મસ્સ ઉપ્પાદાવત્થાય ભિન્ના ભઙ્ગાવત્થા ઇચ્છિતા, અઞ્ઞથા અઞ્ઞં ઉપ્પજ્જતિ, અઞ્ઞં નિરુજ્ઝતીતિ આપજ્જતિ, એવં ઉપ્પન્નસ્સ ભઙ્ગાભિમુખાવત્થા ઇચ્છિતબ્બા, સાવ ઠિતિક્ખણો. ન હિ ઉપ્પજ્જમાનો ભિજ્જતીતિ સક્કા વિઞ્ઞાતુન્તિ. વૂપસમસઙ્ખાતન્તિ અચ્ચન્તં વૂપસમસઙ્ખાતં નિબ્બાનમેવ સુખં, ન તયા અધિપ્પેતા કામાતિ અધિપ્પાયો.

નન્દનસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.