૫. કતિછિન્દસુત્તવણ્ણના

૫. છિન્દન્તોતિ સમુચ્છિન્દન્તો. કતિ છિન્દેય્યાતિ કિત્તકે પાપધમ્મે સમુચ્છિન્દેય્ય, અનુપ્પત્તિધમ્મતં પાપેય્ય. સેસપદેસુપીતિ સેસેસુપિ દ્વીસુ પદેસુ. જહન્તો કતિ જહેય્ય, ભાવેન્તો કતિ ઉત્તરિ ભાવેય્યાતિ ઇમમત્થં ‘‘એસેવ નયો’’તિ ઇમિના અતિદિસતિ. ચતુત્થપદસ્સ પન અત્થો સરૂપેનેવ દસ્સિતો. અત્થતો એકન્તિ ભાવત્થતો એકં. યદિ એવં કિમત્થં પરિયાયન્તરં ગહિતન્તિ આહ ‘‘ગાથાબન્ધસ્સ પના’’તિઆદિ. અત્થતો એત્થ પુનરુત્તિ અત્થેવાતિ આહ ‘‘સદ્દપુનરુત્તિં વજ્જયન્તી’’તિ. સઙ્ગં અતિક્કમયતીતિ સઙ્ગાતિગોતિ આહ ‘‘અયમેવત્થો’’તિ.

ઓરં વુચ્ચતિ કામધાતુ, પટિસન્ધિયા પચ્ચયભાવેન તઞ્ચ ભજન્તીતિ ઓરમ્ભાગિયાનિ. તત્થ ચ કમ્મં તબ્બિપાકં સત્તે દુક્ખં, કમ્મુના વિપાકં, સત્તેન દુક્ખં સંયોજેન્તીતિ સંયોજનાનિ, સક્કાયદિટ્ઠિ-વિચિકિચ્છા-સીલબ્બતપરામાસ-કામરાગ-પટિઘા. ઉદ્ધં વુચ્ચતિ ચતસ્સો અરૂપધાતુયો, વુત્તનયેન તં ભજન્તીતિ ઉદ્ધમ્ભાગિયાનિ, સંયોજનાનિ રૂપારૂપરાગમાનુદ્ધચ્ચાવિજ્જા. આરોપિતવચનાનુરૂપેનેવ એવમાહાતિ ‘‘પઞ્ચ છિન્દે પઞ્ચ જહે’’તિ એવં કથેસિ તસ્સા દેવતાય સુખગ્ગહણત્થં. ન કેવલં તાય દેવતાય વુત્તવચનાનુરૂપતો એવ, અથ ખો તેસુ સંયોજનેસુ વત્તબ્બાકારતોપીતિ દસ્સેતું ‘‘અથ વા’’તિઆદિ વુત્તં. તેન ઓરમ્ભાગિયસંયોજનાનિ નામ ગરૂનિ દુચ્છેદાનિ ગાળ્હબન્ધનભાવતો, તસ્મા તાનિ સન્ધાય ‘‘પઞ્ચ છિન્દે’’તિ વુત્તં.

ઉદ્ધમ્ભાગિયસંયોજનાનિ પન લહૂનિ સુચ્છેદાનિ હેટ્ઠા પવત્તિતાનુક્કમેન ભાવનાનયેન પહાતબ્બતો, તસ્મા તાનિ સન્ધાય ‘‘પઞ્ચ જહે’’તિ વુત્તં. તેનાહ ‘‘પાદેસુ બદ્ધપાસસકુણો વિયા’’તિઆદિ. વિસેસન્તિ ભાવનાનં વિસેસં વિપસ્સનાભાવનં ભાવેન્તો ઉપ્પાદેન્તો વિપચ્ચેન્તો વડ્ઢેન્તો ચ. સંસારપઙ્કે સઞ્જનટ્ઠેન રાગો એવ સઙ્ગો ‘‘રાગસઙ્ગો’’. એસ નયો સેસેસુપિ. યસ્મા એત્થ રાગ-મોહ-દિટ્ઠિ-તબ્ભાગિયસક્કાયદિટ્ઠિ-સીલબ્બતપરામાસ-કામરાગાવિજ્જા અત્થતો ઓઘા એવ, ઇતરે તદેકટ્ઠા, તસ્મા ભગવા સંયોજનપ્પહાનસઙ્ગાતિક્કમેહિ ઓઘતરણં કથેસિ. લોકિયલોકુત્તરાનિ કથિતાનિ ‘‘ભાવયે’’તિ પુબ્બભાગાય મગ્ગભાવનાય અધિપ્પેતત્તા.

કતિછિન્દસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.