૮. નગરવિન્દેય્યસુત્તવણ્ણના

૪૩૫. સમવિસમં ચરન્તીતિ કાયસમાદિં સમઞ્ઞેવ, કાયવિસમાદિં વિસમઞ્ઞેવ ચરન્તિ કરોન્તિ પટિપજ્જન્તિ. તં પન સમવિસમં અઞ્ઞમઞ્ઞં વિરુદ્ધત્તા વિસદિસત્તા ન એકસ્મિં કાલે સમ્ભવતીતિ આહ – ‘‘કાલેન સમં કાલેન વિસમ’’ન્તિ. સમચરિયમ્પિ હિ એતન્તિ પુબ્બે સમચરિયાય જોતિતત્તા વુત્તં.

૪૩૭. આકરોન્તિ અધિપ્પેતમત્થં ઞાપેન્તિ પબોધેન્તીતિ આકારા, ઞાપકકારણન્તિ આહ – ‘‘કે આકારાતિ કાનિ કારણાની’’તિ. અનુબુદ્ધિયોતિ અનુમાનઞાણાનિ. તઞ્હિ યથાદિટ્ઠમત્થં દિટ્ઠભાવેન અન્વેતિ અનુગચ્છતીતિ ‘‘અન્વયા’’તિ વુચ્ચતિ. હરિતતિણચમ્પકવનાદિવસેનાતિ હરિતકમ્બલાદિસદિસતિણાદિવસેન વિત્થારિતકનકપટાદિસદિવિકસિતચમ્પકવનાદિવસેન. આદિસદ્દેન ચેત્થ કીચકવેણુસદ્દમધુરસફલાફલવસેન સદ્દરસાનં અત્થિભાવો વેદિતબ્બોતિ. ચમ્પકવસેનેવ પન ફસ્સગન્ધાનમ્પિ અત્થિભાવો વુત્તોતિ. તેનાહ – ‘‘રૂપાદયો પઞ્ચ કામગુણા અત્થી’’તિ. ‘‘ઇત્થિરૂપાદીનિ સન્ધાયેતં કથિત’’ન્તિ વત્વા ઇન્દ્રિયબદ્ધા વા હોન્તુ રૂપાદયો અનિન્દ્રિયબદ્ધા વા, સબ્બેપિ ચેતે કિલેસુપ્પત્તિનિમિત્તતાય કામગુણા એવાતિ ચોદનં સન્ધાય વિસભાગિત્થિગતા રૂપાદયો સવિસેસં કિલેસુપ્પત્તિનિમિત્તન્તિ દસ્સેન્તો, ‘‘તાનિ હી’’તિઆદિમાહ.

તત્થ તાનીતિ રૂપાદીનિ. હિ-સદ્દો હેતુઅત્થો. તેન યથાવુત્તમત્થં સમત્થેતિ, ‘‘યસ્મા પુરિસસ્સ ચિત્તં પરિયાદાય તિટ્ઠન્તિ, તસ્મા ઇત્થિરૂપાદીનિ સન્ધાય એતં કથિત’’ન્તિ. પુરિસસ્સ ચિત્તન્તિ પુરિસસ્સ ચતુભૂમકં કુસલચિત્તં પરિયાદાય ગહેત્વા અન્તોમુટ્ઠિગતં વિય કત્વા. ‘‘હત્થિકાયં પરિયાદિયિત્વા’’તિઆદીસુ (સં. નિ. ૧.૧૨૬) હિ ગહણં પરિયાદાનં નામ, ‘‘અનિચ્ચસઞ્ઞા ભાવિતા બહુલીકતા સબ્બં કામરાગં પરિયાદિયતી’’તિઆદીસુ (સં. નિ. ૩.૧૦૨) ખેપનં પરિયાદાનં, ઇધ ઉભયમ્પિ વટ્ટતિ. ઇદાનિ યથાવુત્તમત્થં સુત્તેનેવ સાધેતું, ‘‘યથાહા’’તિઆદિ વુત્તં. તત્થ ‘‘નાહં, ભિક્ખવે’’તિઆદીસુ ન-કારો પટિસેધત્થો. અહન્તિ ભગવા અત્તાનં નિદ્દિસતિ. ભિક્ખવેતિ ભિક્ખૂ આલપતિ. અઞ્ઞન્તિ ઇદાનિ વત્તબ્બં ઇત્થિરૂપતો અઞ્ઞં. એકરૂપમ્પીતિ એકમ્પિ રૂપં. સમનુપસ્સામીતિ ઞાણસ્સ સમનુપસ્સના અધિપ્પેતા, હેટ્ઠા ન-કારં આનેત્વા સમ્બન્ધિતબ્બં. અયઞ્હેત્થ અત્થો – ‘‘અહં, ભિક્ખવે, સબ્બઞ્ઞુતઞ્ઞાણેન સબ્બસો ઓલોકેન્તો અઞ્ઞં એકરૂપમ્પિ ન સમનુપસ્સામી’’તિ. યં એવં પુરિસસ્સ ચિત્તં પરિયાદાય તિટ્ઠતીતિ યં રૂપં રૂપગરુકસ્સ પુરિસસ્સ સબ્બમ્પિ કુસલચિત્તં પવત્તિતું અપ્પદાનવસેન પરિયાદિયિત્વા ગહેત્વા ખેપેત્વા ચ તિટ્ઠતિ. યથયિદં ઇત્થિરૂપન્તિ ઇત્થિયા રૂપકાયં. રૂપસદ્દો ખન્ધાદિઅનેકત્થવાચકો, ઇધ પન ઇત્થિયા ચતુસમુટ્ઠાને રૂપાયતને વણ્ણધાતુયં દટ્ઠબ્બો. ‘‘ઇત્થિરૂપં, ભિક્ખવે, પુરિસસ્સ ચિત્તં પરિયાદાય તિટ્ઠતી’’તિ ઇદં પુરિમસ્સેવ દળ્હીકરણત્થં વુત્તં. પુરિમં ‘‘યથયિદં, ભિક્ખવે, ઇત્થિરૂપ’’ન્તિ ઇદં ઓપમ્મવસેન વુત્તં, ઇદં પરિયાદાનભાવે નિદસ્સનન્તિ દટ્ઠબ્બં. સેસં સુવિઞ્ઞેય્યમેવ.

નગરવિન્દેય્યસુત્તવણ્ણનાય લીનત્થપ્પકાસના સમત્તા.