૩. પુણ્ણોવાદસુત્તવણ્ણના

૩૯૫. અનન્તરસુત્તે ‘‘પટિસલ્લાનાતિ ફલસમાપત્તિતો’’તિ વુત્તં, તત્થ ધમ્મસેનાપતિનો અરિયવિહારસ્સ અધિપ્પેતત્તા, ઇધ પન અકતકિચ્ચસ્સ પટિસલ્લાનં નામ કાયવિવેકોતિ આહ – ‘‘પટિસલ્લાનાતિ એકીભાવા’’તિ. ‘‘ચક્ખુવિઞ્ઞેય્યા રૂપા’’તિ પનેત્થ વિઞ્ઞેય્યરૂપં વિજાનન્તસ્સ દ્વારભૂતં ચક્ખુન્તિ ઉભયં અજ્ઝત્તિકં બાહિરઞ્ચ આયતનં અભિનન્દિતાદિસામઞ્ઞેન તઞ્ચેતિ એત્થ તં-સદ્દેન એકજ્ઝં પચ્ચામટ્ઠન્તિ આહ – ‘‘તઞ્ચેતિ તં ચક્ખુઞ્ચેવ રૂપઞ્ચા’’તિ. યં પનેત્થ વિઞ્ઞેય્યસદ્દેન જોતિતં વિઞ્ઞાણં તં સમ્પયુત્તધમ્માતિ તદુભયં, ‘‘મનોવિઞ્ઞેય્યા ધમ્મા’’તિ પદેન કથિતમેવાતિ ઇધ ન ગહિતં. એસ નયો સેસેસુપિ. સમોધાનેનાતિ સહાવટ્ઠાનેન, ચિત્તેન નન્દિયા તણ્હાય સહ પવત્તિયા ચિત્તસહુપ્પત્તિયાતિ અત્થો. તેનાહ – ‘‘ઉપ્પજ્જતિ નન્દી’’તિ. પઞ્ચક્ખન્ધદુક્ખસ્સ સમોધાનન્તિ પઞ્ચક્ખન્ધસઙ્ખાતસ્સ દુક્ખસચ્ચસ્સ પચ્ચવોકારે સહપ્પવત્તિ હોતિ. યસ્મા દુક્ખં ઉપ્પજ્જમાનં છન્નં દ્વારાનંયેવ વસેન ઉપ્પજ્જતિ, તથા સમુદયોતિ, તસ્મા આહ – ‘‘ઇતિ છસુ દ્વારેસૂ’’તિઆદિ. કિલેસવટ્ટસ્સ કમ્મવટ્ટસ્સ વિપાકવટ્ટસ્સ ચ કથિતત્તા આહ – ‘‘વટ્ટં મત્થકં પાપેત્વા દસ્સેતી’’તિ. દુતિયનયેતિ ‘‘સન્તિ ચ ખો’’તિઆદિના વુત્તે દુતિયે દેસનાનયે. પાટિયેક્કો અનુસન્ધીતિ ન યથાનુસન્ધિ નાપિ અજ્ઝાસયાનુસન્ધીતિ અધિપ્પાયો, પુચ્છાનુસન્ધિસ્સ પન ઇધ સમ્ભવો એવ નત્થીતિ. સત્તસુ ઠાનેસૂતિ અક્કોસને પરિભાસને પાણિપ્પહારે લેડ્ડુપ્પહારે દણ્ડપ્પહારે સત્થપ્પહારે જીવિતાવોરોપનેતિ ઇમેસુ સત્તસુ. ‘‘ભદ્દકા વતિમે’’તિઆદિના ખન્તિપટિસંયુત્તં સીહનાદં નદાપેતું.

૩૯૬. ચણ્ડાતિ કોધના, તેન દૂસિતચિત્તતાય દુટ્ઠાતિ વુત્તા. કિબ્બિસાતિ પાપા. ફરુસાતિ ઈસકમ્પિ પસાદસિનેહાભાવેન લુદ્દા. ફરુસવચનતાય વા ફરુસા, તથાભૂતા પન લુદ્દા નામ હોન્તિ, તસ્મા વુત્તં ‘‘કક્ખળા’’તિ. ઇદઞ્ચ તેતિ, ‘‘હત્થચ્છેદં નાસિકચ્છેદ’’ન્તિ એવમાદિં ઇદઞ્ચ અનિટ્ઠં કરિસ્સામાતિ ભયદસ્સનેન તજ્જેસ્સન્તિ.

ઘટિકમુગ્ગરેનાતિ દણ્ડાનં કિર અગ્ગપસ્સે ઘટાકારં દસ્સેન્તિ, તેન સો ‘‘ઘટિકમુગ્ગરો’’તિ વુચ્ચતિ. એકતોધારાદિના સત્થેન કરવાલખગ્ગાદિના. ‘‘ઇન્દ્રિયસંવરાદીનં એતં નામ’’ન્તિ વત્વા યત્થ યત્થ ઇન્દ્રિયસંવરાદયો ‘‘દમો’’તિ વુત્તા, તં પાઠપદેસં દસ્સેન્તો ‘‘સચ્ચેના’’તિઆદિમાહ. મનચ્છટ્ઠાનિ ઇન્દ્રિયાનિ દમેતિ સંવરેતીતિ ઇન્દ્રિયસંવરો, દમો. રાગાદિપાપધમ્મે દમેતિ ઉપસમેતીતિ દમો, પઞ્ઞા. પાણાતિપાતાદિકમ્મકિલેસે દમેતિ ઉપસમેતિ વિક્ખમ્ભેતીતિ દમો ઉપોસથો. બ્યાપાદવિહેસાદિકે દમેતિ વિનેતીતિ દમોતિ આહ – ‘‘ઇમસ્મિં પન સુત્તે ખન્તિ ‘દમો’તિ વેદિતબ્બા’’તિ. ઉપસમોતિ તસ્સેવ દમસ્સ વેવચનં, તસ્મા દમો ચ સો બ્યાપાદાદીનં વિનયનટ્ઠેન તેસંયેવ ઉપસમનટ્ઠેન ઉપસમો ચાતિ દમૂપસમો, અધિવાસનખન્તિ.

૩૯૭. તત્થ ખન્તિયં કતાધિકારો તં જનપદં ગન્ત્વા મહાજનસ્સ અવસ્સયો હોતિ, તસ્મા તદસ્સ અપદાનં સમુદાગમતો પટ્ઠાય વિભાવેતું, ‘‘કો પનેસ પુણ્ણો’’તિઆદિ આરદ્ધં. એત્થાતિ એતસ્મિં સુનાપરન્તજનપદે. અસપ્પાયવિહારન્તિ ભાવનાભિયોગસ્સ ન સપ્પાયં વિહારં.

દ્વે ભાતરોતિ અવિભત્તસાપતેય્યા અવિભત્તવોહારસંયોગા. તેનાહ ‘‘તેસૂ’’તિઆદિ. જનપદચારિકં ચરન્તો ભણ્ડં ગહેત્વા જનપદેસુ વિક્કયં કરોન્તો.

‘‘બુદ્ધપૂજં ધમ્મપૂજં સઙ્ઘપૂજં કરિસ્સામા’’તિ તન્નિન્ના. અટ્ઠિમિઞ્જં આહચ્ચ અટ્ઠાસીતિ, ‘‘બુદ્ધો’’તિ વચનં અસ્સુતપુબ્બં સોતપથં ઉપગતં અનપ્પકં પીતિસોમનસ્સં સમુટ્ઠાપેન્તં પીતિસમુટ્ઠાનપણીતરૂપેહિ છવિચમ્માદીનિ છિન્દિત્વા અટ્ઠિમિઞ્જં આહચ્ચ અટ્ઠાસિ. વિસ્સજ્જિતન્તિ વિક્કિણનવસેન વિનિયોજિતં. કમ્મટ્ઠાનં ન ઉપટ્ઠાતીતિ ભાવનાવીથિં ન ઓતરતિ. મય્હં અસપ્પાયોતિ મય્હં કમ્મટ્ઠાનભાવનાય સપ્પાયો ઉપકારો ન હોતિ.

કોચિ ચઙ્કમિતું સમત્થો નામ નત્થિ મહતા સમુદ્દવીચિસદ્દેન ઉપદ્દુતત્તા ભાવનામનસિકારસ્સ અનભિસમ્ભુણનતો. તેનાહ ‘‘સમુદ્દવીચિયો’’તિઆદિ. સોતિ મકુળવિહારો.

ઉત્તમજવેન ગચ્છમાના યથાધિપ્પેતં મગ્ગં અતિક્કમિત્વા અઞ્ઞતરં દીપકં પાપુણિ.

ઉપ્પાદિકં ઉટ્ઠાપેત્વાતિ મહાવાતમણ્ડલસમુટ્ઠાપનેન તસ્મિં પદેસે મહાસમુદ્દં સંખોભેન્તો મહન્તં ઉપ્પાદં ઉટ્ઠપેત્વા.

થેરો, ‘‘અમ્હે આવજ્જેય્યાથા’’તિ કનિટ્ઠસ્સ વચનં સરિત્વા અન્તરન્તરા આવજ્જેતિ, તસ્મા તદાપિ આવજ્જેતિ, તં સન્ધાય વુત્તં – ‘‘તસ્મિંયેવ ખણે આવજ્જિત્વા’’તિ. સમ્મુખેતિ સીસટ્ઠાને. પટિવેદેસુન્તિ પવેદેસું, ઉપાસકા મયન્તિ પટિજાનિંસુ. ઇમિનાતિ ઇમિના મય્હં પરિચ્ચત્તકોટ્ઠાસેન. મણ્ડલમાળન્તિ મુણ્ડમણ્ડલમાળસદિસં પટિસ્સયં. પરિચારકાતિ અવસેસગામિનો.

સચ્ચબન્ધસ્સ ઓકાસં કરોન્તો ‘‘એકૂનપઞ્ચસતાન’’ન્તિ આહ. તં દિવસં…પે… અગ્ગહેસિ, તેન સો થેરો પઠમં સલાકં ગણ્હન્તાનં એતદગ્ગે ઠપિતો.

વાણિજગામં ગન્ત્વાતિ વાણિજગામસમીપં ગન્ત્વા. બુદ્ધકોલાહલન્તિ બુદ્ધાનં ઉપગમ્મ સત્તાનં ઉપ્પજ્જનકુતૂહલં.

મહાગન્ધકુટિયંયેવાતિ જેતવનમહાવિહારે મહાગન્ધકુટિયંયેવ. પરિચરિતબ્બન્તિ ઉપટ્ઠાતબ્બં.

ગન્ધકટ્ઠાનીતિ ચન્દનઅગરુસલળાદીનિ સુગન્ધકટ્ઠાનિ. સેસં સુવિઞ્ઞેય્યમેવાતિ.

પુણ્ણોવાદસુત્તવણ્ણનાય લીનત્થપ્પકાસના સમત્તા.