૯. અરણવિભઙ્ગસુત્તવણ્ણના

૩૨૩. ગેહસ્સિતવસેનાતિ કિલેસનિસ્સિતવસેન અનુરોધવસેન. નેવ ઉક્ખિપેય્યાતિ ન અનુગ્ગણ્હેય્ય. ન અવક્ખિપેય્યાતિ ગેહસ્સિતવસેન વિરોધવસેન ન નિગ્ગણ્હેય્ય. અનુરોધેન વિના સમ્પહંસનવસેન યથાભૂતગુણકથનં નેવુસ્સાદના વજ્જાભાવતો; તથા વિરોધેન વિના વિવેચનવસેન યથાભૂતદોસકથનં ન અપસાદનં. સભાવમેવાતિ યથાભૂતસભાવમેવ કસ્સચિ પુગ્ગલસ્સ અનાદેસકરણવસેન કથેય્ય, સેય્યથાપિ આયસ્મા સુભૂતિત્થેરો. વિનિચ્છિતસુખન્તિ, ‘‘અજ્ઝત્તં અનવજ્જ’’ન્તિઆદિના વિસેસતો વિનિચ્છિતસુખાય હોતિ. પરમ્મુખા અવણ્ણન્તિ સ્વાયં રહોવાદો પેસુઞ્ઞૂપસંહારવસેન પવત્તો ઇધાધિપ્પેતોતિ આહ ‘‘પિસુણવાચન્તિ અત્થો’’તિ. ખીણાતીતિ ખીણો, યો ભાસતિ, યઞ્ચ ઉદ્દિસ્સ ભાસતિ, દ્વેપિ હિંસતિ વિબાધતીતિ અત્થો, તં ખીણવાદં. સ્વાયં યસ્મા કિલેસેહિ આકિણ્ણો સંકિલિટ્ઠો એવ ચ હોતિ, તસ્મા વુત્તં – ‘‘આકિણ્ણં સંકિલિટ્ઠં વાચ’’ન્તિ. તેન અવસિટ્ઠં તિવિધમ્પિ વચીદુચ્ચરિતમાહ. અધિટ્ઠહિત્વાતિ, ‘‘ઇદમેવ સચ્ચ’’ન્તિ અજ્ઝોસાય. આદાયાતિ પગ્ગય્હ. વોહરેય્યાતિ સમુદાચરેય્ય. લોકસમઞ્ઞન્તિ લોકસઙ્કેતં.

૩૨૪. આરમ્મણતો સમ્પયોગતો કામેહિ પટિસંહિતત્તા કામપટિસન્ધિ, કામસુખં. તેનાહ ‘‘કામૂપસંહિતેન સુખેના’’તિ. સદુક્ખોતિ વિપાકદુક્ખેન સંકિલેસદુક્ખેન સદુક્ખો. તથા સપરિળાહોતિ વિપાકપરિળાહેન ચેવ કિલેસપરિળાહેન ચ સપરિળાહો.

૩૨૬. વટ્ટતો નિસ્સરિતું અદત્વા તત્થેવ સીદાપનતો મિચ્છાપટિપદાભાવેન સત્તે સંયોજેતીતિ સંયોજનં, વિસેસતો ભવસંયોજનં તણ્હાતિ આહ ‘‘તણ્હાયેતં નામ’’ન્તિ. ન તણ્હાયેવ માનાદયોપિ સંયોજનત્તં સાધેન્તિ નામ સબ્બસો સંયોજનતો સુટ્ઠુ બન્ધનતો. તેન વુત્તં – ‘‘અવિજ્જાનીવરણાનં, ભિક્ખવે, સત્તાનં તણ્હાસંયોજનાન’’ન્તિ (સં. નિ. ૨.૧૨૫-૧૨૬).

ઇમં ચતુક્કન્તિ, ‘‘યે કામપટિસન્ધિસુખિનો સોમનસ્સાનુયોગં અનુયુત્તા, યે અત્તકિલમથાનુયોગં અનુયુત્તા’’તિ એવમાગતં ઇમં ચતુક્કં નિસ્સાય. ‘‘એતદગ્ગે ઠપિતો’’તિ, વત્વા તં નિસ્સાય ઠપિતભાવં વિત્થારતો દસ્સેતું, ‘‘ભગવતો હી’’તિઆદિ વુત્તં. ઉસ્સાદનાઅપસાદના પઞ્ઞાયન્તિ તથાગતેન વિનેતબ્બપુગ્ગલવસેન ધમ્મદેસનાય પવત્તેતબ્બતો. અયં પુગ્ગલો…પે… આચારસમ્પન્નોતિ વા નત્થિ પરેસં અનુદ્દેસકવસેન ધમ્મદેસનાય પવત્તનતો.

૩૨૯. પરમ્મુખા અવણ્ણન્તિ નિન્દિયસ્સ દોસસ્સ નિન્દનં. ન હિ કદાચિ નિન્દિયો પસંસિયો હોતિ, તં પન કાલં ઞત્વાવ કથેતબ્બન્તિ આહ, ‘‘યુત્તપત્તકાલં ઞત્વાવા’’તિ. ખીણવાદેપિ એસેવ નયો તસ્સ રહોવાદેન સમાનયોગક્ખમત્તા.

૩૩૦. ઘાતીયતીતિ વધીયતિ. સદ્દોપિ ભિજ્જતિ નસ્સતિ, ભેદો હોતીતિ અત્થો. ગેલઞ્ઞપ્પત્તોતિ ખેદં પરિસ્સમં પત્તો. અપલિબુદ્ધન્તિ દોસેહિ અનનુપતિતં.

૩૩૧. અભિનિવિસ્સ વોહરતીતિ એવમેતં, ન ઇતો અઞ્ઞથાતિ તં જનપદનિરુત્તિં અભિનિવિસિત્વા સમુદાચરતિ. અતિધાવનન્તિ સમઞ્ઞં નામેતં લોકસઙ્કેતસિદ્ધા પઞ્ઞત્તીતિ પઞ્ઞત્તિમત્તે અટ્ઠત્વા પરમત્થતો થામસા પરામસ્સ વોહરણં.

૩૩૨. અપરામસન્તોતિ અનભિનિવિસન્તો સમઞ્ઞામત્તતોવ વોહરતિ.

૩૩૩. મરિયાદભાજનીયન્તિ યથાવુત્તસમ્માપટિપદાય મિચ્છાપટિપદાય ચ અઞ્ઞમઞ્ઞં સઙ્કરભાવવિભાજનં. રણન્તિ સત્તા એતેહિ કન્દન્તિ અકન્દન્તાપિ કન્દનકારણભાવતોતિ રણા; રાગદોસમોહા, દસપિ વા કિલેસા, સબ્બેપિ વા એકન્તાકુસલા, તેહિ નાનપ્પકારદુક્ખનિબ્બત્તકેહિ અભિભૂતા સત્તા કન્દન્તિ; સહ રણેહીતિ સરણો. રણસદ્દો વા રાગાદિરેણૂસુ નિરુળ્હો. તેનાહ ‘‘સરજો સકિલેસો’’તિ. પાળિયં પન ‘‘સદુક્ખો એસો ધમ્મો’’તિઆદિના આગતત્તા કામસુખાનુયોગાદયોપિ ‘‘સરણો’’તિ વુત્તાતિ દુક્ખાદીનં રણભાવો તન્નિબ્બત્તકસભાવાનં અકુસલાનં સરણતા ચ વેદિતબ્બા. અરણોતિઆદીનં પદાનં વુત્તવિપરિયાયેન અત્થો વેદિતબ્બો.

વત્થું સોધેતીતિ નિરોધસમાપજ્જનેન મહપ્ફલભાવકરણેન દક્ખિણેય્યવત્થુભૂતં અત્તાનં વિસોધેતિ; નિરોધસમાપત્તિયા વત્થુવિસોધનં નિરોધં સમાપજ્જિત્વા વુટ્ઠિતાનં પચ્ચેકબુદ્ધાનં મહાકસ્સપત્થેરાદીનં દિન્નદક્ખિણાવિસુદ્ધિયા દીપેતબ્બં. તેનાહ ‘‘તથા હી’’તિઆદિ. તથેવાતિ ઇમિના ‘‘પિણ્ડાય ચરન્તો’’તિઆદિં ઉપસંહરતિ. મેત્તાભાવનાય મુદુભૂતચિત્તબહુમાનપુબ્બકં દેન્તીતિ, ‘‘સુભૂતિત્થેરો દક્ખિણં વિસોધેતી’’તિ વુત્તં. તેન દાયકતોપિ દક્ખિણાવિસુદ્ધિં દસ્સેતિ. વત્થુસોધનં પન પટિભાગતો. એવં પન કાતું સક્કાતિ સાવકાનમ્પિ કિમેવં લહુવુટ્ઠાનાધિટ્ઠાનં સાવકેસુ ચિણ્ણવસીભાવો સમ્ભવતીતિ પુચ્છતિ. ઇતરો અગ્ગસાવકમહાસાવકેસુ કિં વત્તબ્બં, પકતિસાવકેસુપિ વસિપ્પત્તેસુ લબ્ભતીતિ તે દસ્સેન્તો, ‘‘આમ સક્કા’’તિઆદિમાહ. સેસં સુવિઞ્ઞેય્યમેવ.

અરણવિભઙ્ગસુત્તવણ્ણનાય લીનત્થપ્પકાસના સમત્તા.