૧૦. સઙ્ગારવસુત્તવણ્ણના

૪૭૩. અભિપ્પસન્નાતિ અભિસમેચ્ચ પસન્ના. તેનાહ – ‘‘અવેચ્ચપ્પસાદવસેન પસન્ના’’તિ. બ્રાહ્મણી વિગતમલમચ્છેરતાય ‘‘તુય્હં દેય્યધમ્મં રુચ્ચનકટ્ઠાને દેહી’’તિ આહ. મગ્ગેનેવ હિસ્સા મચ્છરિયસ્સ પહીનત્તા બુદ્ધપક્ખબ્રાહ્મણપક્ખવસેન ઉભતોપક્ખિકા.

કિંસૂતિ કિન્તિ પુચ્છાવચનં. છેત્વા અનાદિયિત્વા વિનાસેત્વા. સુખં સેતીતિ ચિત્તસન્તાપાભાવેન સુખેન સુપતિ. ન સોચતીતિ તતો એવ સોકં નામ વિનાસેતિ. કોધન્તિ કુજ્ઝનલક્ખણં કોધં. છેત્વા સમુચ્છિન્દિત્વા. સુખં સેતીતિ કોધપરિળાહેન અપરિડય્હમાનત્તા સુખં સુપતિ. કોધવિનાસેન વિનટ્ઠદોમનસ્સત્તા ન સોચતિ. વિસમૂલસ્સાતિ દુક્ખવિપાકસ્સ. મધુરગ્ગસ્સાતિ અક્કોસકસ્સ પચ્ચક્કોસનેન, પહારકસ્સ પટિપ્પહરણેન યં સુખં ઉપ્પજ્જતિ, તં સન્ધાયેવ ‘‘મધુરગ્ગો’’તિ વુત્તો. ઇમસ્મિઞ્હિ ઠાને પરિયોસાનં ‘‘અગ્ગ’’ન્તિ વુત્તં. અરિયાતિ બુદ્ધાદયો અરિયા.

પઞ્હં કથેસીતિ બ્રાહ્મણો કિર ચિન્તેસિ – ‘‘સમણો ગોતમો લોકપૂજિતો, ન સક્કા યં વા તં વા વત્વા સન્તજ્જેતું, એકં સણ્હપઞ્હં પુચ્છિસ્સામી’’તિ. સો એકં પુચ્છાગાથં અભિસઙ્ખરિત્વા ‘‘સચે અસુકસ્સ નામ વધં રોચેમીતિ વક્ખતિ, યે તુય્હં ન રુચ્ચન્તિ, તે મારેતુકામોસિ, લોકવધાય ઉપ્પન્નો કિં તુય્હં સમણભાવેનાતિ નિગ્ગહેસ્સામિ. સચે ન કસ્સચિ વધં રોચેમીતિ વક્ખતિ, અથ નં ત્વં રાગાદીનમ્પિ વધં ન ઇચ્છસિ, તસ્મા સમણો હુત્વા આહિણ્ડસીતિ નિગ્ગણ્હિસ્સામીતિ ઇમં ઉભતોકોટિકં પઞ્હં પુટ્ઠો સમણો ગોતમો નેવ ગિલિતું ન ઉગ્ગિલિતું સક્ખિસ્સતી’’તિ એવં ચિન્તેત્વા ઇમં પય્હં પુચ્છિ. તસ્સ ભગવા અજ્ઝાસયાનુરૂપં કથેસિ. સો પઞ્હબ્યાકરણેન આરાધિતચિત્તો પબ્બજ્જં યાચિ. સત્થા તં પબ્બાજેસિ, સો પબ્બજ્જાકિચ્ચં મત્થકં પાપેસિ. તેન વુત્તં ‘‘પબ્બજિત્વા અરહત્તં પત્તો’’તિ.

અવભૂતાતિ અધોભૂતા. અધોભાવો સત્તાનં અવડ્ઢિ અવમઙ્ગલન્તિ આહ – ‘‘અવડ્ઢિભૂતા અવમઙ્ગલભૂતાયેવા’’તિ. પરિભૂતાતિ પરિભવપ્પત્તા. વિજ્જમાનાનન્તિ પાળિયં અનાદરે સામિવચનન્તિ તદત્થં દસ્સેન્તો ‘‘વિજ્જમાનેસૂ’’તિઆહ. પકટ્ઠં, પવડ્ઢં વા ઞાણન્તિ પઞ્ઞાણન્તિ ભગવતો ઞાણં વિસેસેત્વા વુત્તં.

૪૭૪. અભિજાનિત્વાતિ અભિવિસિટ્ઠેન ઞાણેન જાનિત્વા. વોસિતવોસાનાતિ કતકરણીયતાય સબ્બસો પરિસોસિતનિટ્ઠા. પારમિસઙ્ખાતન્તિ પરમુક્કંસભાવતો પારમીતિ સઙ્ખાતં. તેનાહ ‘‘સબ્બધમ્માનં પારભૂત’’ન્તિ. બ્રહ્મચરિયસ્સાતિ સાસનબ્રહ્મચરિયસ્સ આદિભૂતં. તેનાહ ‘‘ઉપ્પાદકા જનકા’’તિ. ‘‘ઇદમેવં ભવિસ્સતિ ઇદમેવ’’ન્તિ તક્કનં તક્કો, સો એતસ્સ અત્થીતિ તક્કી. યસ્મા સો તં તં વત્થું તથા તથા તક્કિત્વા ગણ્હતિ, તસ્મા વુત્તં ‘‘તક્કગાહી’’તિ. વીમંસનસીલો વીમંસી પચ્ચક્ખભૂતમત્થં વીમંસનભૂતાય પઞ્ઞાય કેવલં વીમંસનતો. તેનાહ ‘‘પઞ્ઞાચારં ચરાપેત્વા એવંવાદી’’તિ. યથાવુત્તતક્કીવીમંસીભાવેન તક્કપરિયાહતં વીમંસાનુચરિતં સયંપટિભાનં એવમેતન્તિ વત્વા.

૪૮૫. અટ્ઠિતપધાનવતન્તિ અઞ્ઞત્થ કિસ્મિઞ્ચિ પુગ્ગલે અટ્ઠિતપધાનવતં અનઞ્ઞસાધારણં ભોતો ગોતમસ્સ પધાનં અહોસિ. સપ્પુરિસપધાનવતં અહોસિ સપ્પુરિસપધાનવતાધિગતાનં એતાદિસાનં અરહતં અચ્છરિયપુગ્ગલાનંયેવ આવેણિકપધાનવતં અહોસિ. અજાનન્તોવ પકાસેતીતિ અયં પુચ્છિતમત્થં સયં પચ્ચક્ખતો અજાનન્તો એવ કેવલં સદ્દં ઉપ્પાદેત્વાવ પકાસેસીતિ સઞ્ઞાય આહ. અજાનનભાવે સન્તેતિ ઇમે અધિદેવાતિ પચ્ચક્ખતો જાનને અસતિ. પણ્ડિતેન મનુસ્સેનાતિ લોકવોહારકુસલેન મનુસ્સેન, ત્વં પન લોકવોહારેપિ અકુસલો. વચનત્થઞ્હિ અજાનન્તો યં કિઞ્ચિ વદતિ. ઉચ્ચેન સમ્મતન્તિ ઉચ્ચં સુપાકટં સબ્બસો તરુણદારકેહિપિ સમ્મતં. ઞાતમેતં યદિદં અત્થિ દેવાતિ. તેનાહ ‘‘સુસુદારકાપી’’તિઆદિ. દેવાતિ ઉપપત્તિદેવા. અધિદેવા નામ સમ્મુતિદેવેહિ અધિકદેવાતિ કત્વા, તદઞ્ઞે ચ મનુસ્સે અધિકભાવે કિમેવ વત્તબ્બં. સેસં સુવિઞ્ઞેય્યમેવ.

પપઞ્ચસૂદનિયા મજ્ઝિમનિકાયટ્ઠકથાય

સઙ્ગારવસુત્તવણ્ણનાય લીનત્થપ્પકાસના સમત્તા.

નિટ્ઠિતા ચ બ્રાહ્મણવગ્ગવણ્ણના.

મજ્ઝિમપણ્ણાસટીકા સમત્તા.