૯. ચૂળસકુલુદાયિસુત્તવણ્ણના

૨૭૧. પઞ્હોતિ ઞાતું ઇચ્છિતો અત્થો, તદેવ ધમ્મદેસનાય નિમિત્તભાવતો કારણં. ઉપટ્ઠાતૂતિ ઞાણસ્સ ગોચરભાવં ઉપગચ્છતુ. યેન કારણેનાતિ યેન તુય્હં ઉપટ્ઠિતેન કારણેન ધમ્મદેસના ઉપટ્ઠહેય્ય, તં પન પરિબ્બાજકસ્સ અજ્ઝાસયવસેન તથા વુત્તં. તેનાહ ‘‘એતેન હિ…પે… દીપેતી’’તિ. એકઙ્ગણાનીતિ પિધાનાભાવેન એકઙ્ગણસદિસાનિ. તેનાહ ‘‘પાકટાની’’તિ.

જાનન્તોતિ અત્તનો તથાભાવં સયં જાનન્તો. સક્કચ્ચં સુસ્સૂસતીતિ ‘‘તથાભૂતંયેવ મં તથા અવોચા’’તિ સાદરં સુસ્સૂસતિ. તસ્માતિ દિબ્બચક્ખુલાભિનો અનાગતંસઞાણલાભતો. એવમાહાતિ ‘‘યો ખો, ઉદાયિ, દિબ્બેન ચક્ખુના’’તિ આરભિત્વા ‘‘સો વા મં અપરન્તં આરબ્ભ પઞ્હં પુચ્છેય્યા’’તિ એવં અવોચ.

ઇતરન્તિ અવસિટ્ઠં ઇમસ્મિં ઠાને વત્તબ્બં. વુત્તનયમેવાતિ ‘‘યો હિ લાભી’’તિઆદિના વુત્તનયમેવ. અતીતેતિ પુબ્બેનિવાસાનુસ્સતિઞાણસ્સ વિસયભૂતે અત્થે. અનાગતેતિ અનાગતંસઞાણસ્સ વિસયભૂતે અનાગતે અત્થે.

પંસુપદેસે નિબ્બત્તનતો પંસુસમોકિણ્ણસરીરતાય પંસુપિસાચકં. એકં મૂલં ગહેત્વાતિ દીઘસો હેટ્ઠિમન્તેન ચતુરઙ્ગુલં, ઉપરિમન્તેન વિદત્થિકં રુક્ખગચ્છલતાદીસુ યસ્સ કસ્સચિ એકં મૂલં ગહેત્વા અઞ્ઞજાતિકાનં અદિસ્સમાનકાયો હોતિ. અયં કિર નેસં જાતિસિદ્ધા ધમ્મતા. તત્રાતિ તસ્સ મૂલવસેન અદિસ્સમાનકતાય. ન દિસ્સતિ ઞાણેન ન પસ્સતિ.

૨૭૨. ન ચ અત્થં દીપેય્યાતિ અધિપ્પેતમત્થં સા વાચા સરૂપતો ન ચ દીપેય્ય, કેવલં વાચામત્તમેવાતિ અધિપ્પાયો. પટિહરિતબ્બટ્ઠેન પરસન્તાને નેતબ્બટ્ઠેન પટિહારિય-સદ્દદ્વારેન વિઞ્ઞાતબ્બો ભાવત્થો, સોવ પાટિહીરકો નિરુત્તિનયેન, નત્થિ એતસ્સ પાટિહીરકન્તિ અપ્પાટિહીરકતં, ત-સદ્દેન પદં વડ્ઢેત્વા તથા વુત્તં, અનિય્યાનં. તેનાહ ‘‘નિરત્થકં સમ્પજ્જતી’’તિ. સુભકિણ્હદેવલોકે ખન્ધા વિય જોતેતીતિ ઇમિના – ‘‘દિબ્બો રૂપી મનોમયો સબ્બઙ્ગપચ્ચઙ્ગી અહીનિન્દ્રિયો અત્તા’’તિ ઇમમત્થં દસ્સેતિ.

૨૭૩. સઉપસગ્ગપદસ્સ અત્થો ઉપસગ્ગેન વિનાપિ વિઞ્ઞાયતીતિ આહ ‘‘વિદ્ધેતિ ઉબ્બિદ્ધે’’તિ. સા ચસ્સ ઉબ્બિદ્ધતા ઉપક્કિલેસવિગમેન સુચિભાવેન ઉપટ્ઠાનન્તિ આહ ‘‘મેઘવિગમેન દૂરીભૂતે’’તિ. ઇન્દનીલમણિ વિય દિબ્બતિ જોતેતીતિ દેવો, આકાસો. ‘‘અડ્ઢરત્તસમયે’’તિ વત્તબ્બે ભુમ્મત્થે વિહિતવચનાનં અચ્ચન્તસંયોગાભાવા ઉપયોગવચનં વેદિતબ્બં. પુણ્ણમાસિયઞ્હિ ગગનમજ્ઝસ્સ પુરતો વા પચ્છતો વા અન્તે ઠિતે અડ્ઢરત્તે સમયો ભિન્નો નામ હોતિ, મજ્ઝે એવ પન ઠિતો અભિન્નો નામ. તેનાહ ‘‘અભિન્ને અડ્ઢરત્તસમયે’’તિ.

યે અનુભોન્તીતિ યે દેવા ચન્દિમસૂરિયાનં આભા અનુભોન્તિ વિનિભુઞ્જન્તિ વળઞ્જન્તિ ચ તેહિ દેવેહિ બહૂ ચેવ બહુતરા ચ ચન્દિમસૂરિયાનં આભા અનનુભોન્તો. તેનાહ – ‘‘અત્તનો સરીરોભાસેનેવ આલોકં ફરિત્વા વિહરન્તી’’તિ.

૨૭૪. પુચ્છામૂળ્હો પન જાતો ‘‘અયં પરમો વણ્ણો’’તિ ગહિતપદસ્સ વિધમનેન. અચેલકપાળિન્તિ ‘‘અચેલકો હોતિ મુત્તાચારો’’તિઆદિનયપ્પવત્તં (દી. નિ. ૧.૩૯૪) અચેલકપટિપત્તિદીપકગન્થં, ગન્થસીસેનેવ તેન પકાસિતવાદાનિ વદતિ. સુરામેરયપાનમનુયુત્તપુગ્ગલસ્સ સુરાપાનતો વિરતિ તસ્સ કાયં ચિત્તઞ્ચ તાપેન્તી સંવત્તતીતિ સુરાપાનવિરતિ (તપો, સોયેવ ગુણો. તેનાહ ‘‘સુરાપાનવિરતીતિ અત્થો’’તિ).

૨૭૫. એકન્તં અચ્ચન્તમેવ સુખં અસ્સાતિ એકન્તસુખં. પઞ્ચસુ ધમ્મેસૂતિ ‘‘પાણાતિપાતા પટિવિરતી’’તિઆદીસુ પઞ્ચસુ સીલાચારધમ્મેસુ. ન જાનિંસૂતિ સમ્મોસેન અનુપટ્ઠહન્તિ તદત્થં ન બુજ્ઝન્તિ. બુદ્ધુપ્પાદેન કિર વિહતતેજાનિ મહાનુભાવાનિ મન્તપદાનિ વિય બાહિરકાનં યોગાવચરગન્થેન સદ્ધિં યોગાવચરપટિપદા નસ્સતિ. ઉગ્ગણ્હિંસૂતિ ‘‘પઞ્ચ પુબ્બભાગધમ્મે’’તિઆદિવચનમત્તં ઉગ્ગણ્હિંસુ. તતિયજ્ઝાનતોતિ કારણોપચારેન ફલં વદતિ, ફલભૂતતો તતિયજ્ઝાનતો.

૨૭૬. એકન્તસુખસ્સ લોકસ્સ પટિલાભેન પત્તિયા તત્થ નિબ્બત્તિ પટિલાભસચ્છિકિરિયા. એકન્તસુખે લોકે અનભિનિબ્બત્તિત્વા એવ ઇદ્ધિયા તત્થ ગન્ત્વા તસ્સ સત્તલોકસ્સ ભાજનલોકસ્સ ચ પચ્ચક્ખતો દસ્સનં પચ્ચક્ખસચ્છિકિરિયા. તેનાહ ‘‘તત્થા’’તિઆદિ.

૨૭૭. ઉદઞ્ચનિકોતિ ઉદઞ્ચનો. વિઞ્ઝુપબ્બતપસ્સે ગામાનં અનિવિટ્ઠત્તા તિંસયોજનમત્તં ઠાનં અટવી નામ, તત્થ સેનાસનં, તસ્મિં અટવિસેનાસને પધાનકમ્મિકાનં ભિક્ખૂનં બહૂનં તત્થ નિવાસેન એકં પધાનઘરં અહોસિ.

ચૂળસકુલુદાયિસુત્તવણ્ણનાય લીનત્થપ્પકાસના સમત્તા.