૨. ઉદ્દેસવારવણ્ણના

૧. વિભાગેનાતિ સરૂપવિભાગેન. અદિટ્ઠં જોતીયતિ એતાયાતિ અદિટ્ઠજોતના. દિટ્ઠં સંસન્દીયતિ એતાયાતિ દિટ્ઠસંસન્દના, સંસન્દનં ચેત્થ સાકચ્છાવસેન વિનિચ્છયકરણં. વિમતિ છિજ્જતિ એતાયાતિ વિમતિચ્છેદના. અનુમતિયા પુચ્છા અનુમતિપુચ્છા. ‘‘તં કિં મઞ્ઞથા’’તિ હિ કા તુમ્હાકં અનુમતીતિ અનુમતિ પુચ્છિતા. કથેતુકમ્યતાતિ કથેતુકમ્યતાય.

‘‘હરીયન્તિ એતેહી’’તિઆદિના કરણાધિકરણકત્તુભાવકમ્મસાધનાનં વસેન હાર-સદ્દસ્સ અત્થં વત્વા સદિસકપ્પનાવસેન દસ્સેતું ‘‘હારા વિયા’’તિઆદિ વુત્તં. પુન ગન્થકરણાદિઅત્થેન ગન્થાદિસદ્દાનં વિય હારકરણાદિઅત્થેન હારસદ્દસિદ્ધિં દસ્સેતું ‘‘હારયન્તી’’તિઆદિમાહ. ‘‘હરણતો, રમણતો ચા’’તિ ઇમિના મનોહરા મનોરમા ચેતે સંવણ્ણનાવિસેસાતિ દસ્સેતિ.

ઉપપત્તિસાધનયુત્તીતિ લક્ખણહેતુ. વુત્તનયેનાતિ ‘‘નનુ ચ અઞ્ઞેપિ હારા યુત્તિસહિતા એવા’’તિઆદિના દેસનાહારે વુત્તનયાનુસારેન.

ચતુન્નં બ્યૂહો એત્થાતિ ભિન્નાધિકરણાનમ્પિ પદાનં અઞ્ઞપદત્થસમાસો લબ્ભતિ ‘‘ઉરસિલોમો’’તિઆદીનં (દી. નિ. ટી. ૩.૫૪, ૩૦૩) વિયાતિ વુત્તં.

સેસન્તિ ‘‘વિવચનમેવ વેવચન’’ન્તિ એવમાદિ.

અનુપ્પવેસીયન્તીતિ અવગાહીયન્તિ. સમાધીયન્તીતિ પરિહરીયન્તિ. વિના વિકપ્પેનાતિ જાતિ સામઞ્ઞં, ભેદો સામઞ્ઞં, સમ્બન્ધો સામઞ્ઞન્તિઆદિના પદત્થન્તરભાવવિકપ્પનમન્તરેન.

પદટ્ઠાનાદિમુખેનાતિ પદટ્ઠાનવેવચનભાવનાપહાનમુખેન. કેચીતિ પદટ્ઠાનપરિક્ખારઆવટ્ટપરિવત્તનપઞ્ઞત્તિઓતરણે સન્ધાય વદતિ.

૨. સમ્બન્ધોતિ હેતુફલભાવયોગો. તથાભૂતાનઞ્હિ ધમ્માનં એકસન્તાનસિદ્ધતા એકત્તનયો. વિભાગો સતિપિ નેસં હેતુફલભાવે વિભત્તસભાવતા. અઞ્ઞો એવ હિ હેતુ, અઞ્ઞં ફલન્તિ. બ્યાપારવિરહો નિરીહતા. ન હિ હેતુફલાનં એવં હોતિ ‘‘અહં ઇમં નિબ્બત્તેમિ, ઇમિનાહં નિબ્બત્તો’’તિ. અનુરૂપફલતા પચ્ચયુપ્પન્નાનં પચ્ચયાનુકૂલતા. સમૂહાદિં ઉપાદાય લોકસઙ્કેતસિદ્ધા વોહારમત્તતા સમ્મુતિસભાવો. પથવીફસ્સાદીનં કક્ખળફુસનાદિલક્ખણં પરમત્થસભાવો. અયઞ્હેત્થ સઙ્ખેપો – યસ્મિં ભિન્ને, ઇતરાપોહે વા ચિત્તેન કતેન તથા બુદ્ધિ, ઇદં સમ્મુતિસચ્ચં યથા ઘટે, સસમ્ભારજલે ચ, તબ્બિપરિયાયેન પરમત્થસચ્ચન્તિ. પરમત્થસચ્ચપ્પટિવેધાયાતિ નિબ્બાનાધિગમાય.

અન્તોતિ અબ્ભન્તરો. પધાનાવયવેનાતિ મૂલભાવેન. ‘‘નન્દી દુક્ખસ્સ મૂલ’’ન્તિઆદીસુ (મ. નિ. ૧.૧૩) તણ્હા ‘‘નન્દી’’તિ વુત્તા. ‘‘સઙ્ગામે ચ નન્દિં ચરતી’’તિઆદીસુ પમોદોતિ આહ ‘‘તણ્હાય, પમોદસ્સ વા’’તિ.

૩. જાતિભેદતોતિ કુસલા, અકુસલાતિ ઇમસ્મા વિસેસા. યુજ્જન્તીતિ એત્થ હેતુઅત્થો અન્તોનીતો વેદિતબ્બોતિ આહ ‘‘યોજીયન્તી’’તિ. કેહિ યોજીયન્તિ? સંવણ્ણનકેહીતિ અધિપ્પાયો. યુજ્જન્તીતિ વા યુત્તા હોન્તિ, તેહિ સમાનયોગક્ખમા તગ્ગહણેનેવ ગહિતા હોન્તીતિ અત્થો તદેકટ્ઠભાવતો. ઇમસ્મિં અત્થે ‘‘નવહિ પદેહી’’તિ સહયોગે કરણવચનં, પુરિમસ્મિં કરણે. ‘‘એતે ખો’’તિ ચ પાઠો. તત્થ ખો-સદ્દસ્સ પદપૂરણતા, અવધારણત્થતા વા વેદિતબ્બા. એતે એવાતિ એતે તણ્હાદયો એવ, ન ઇતો અઞ્ઞેતિ અત્થો. અટ્ઠારસેવ ન તતો ઉદ્ધં, અધો વાતિ. પુરિમસ્મિં પક્ખે મૂલપદન્તરાભાવો, દુતિયસ્મિં તેસં અનૂનાધિકતા દીપિતા હોતિ.

ઉદ્દેસવારવણ્ણના નિટ્ઠિતા.