મૂલસિક્ખા

ગન્થારમ્ભકથા

નત્વા નાથં પવક્ખામિ, મૂલસિક્ખં સમાસતો;

ભિક્ખુના નવકેનાદો, મૂલભાસાય સિક્ખિતું.

૧. પારાજિકનિદ્દેસો

૧. સં નિમિત્તં પવેસન્તો, ભિક્ખુ મગ્ગત્તયે ચુતો;

પવેસનટ્ઠિતુદ્ધાર-પવિટ્ઠે ચેપિ સાદિયં.

૨. અદિન્નં માનુસં ભણ્ડં, થેય્યાયેકેન આદિયં;

પઞ્ચવીસાવહારેસુ, ગરુકં ચે ચુતો ભવે.

૩. આદિયન્તો હરન્તોવ-હરન્તોપિરિયાપથં;

વિકોપેન્તો તથા ઠાના, ચાવેન્તોપિ પરાજિકો.

૪. તત્થ નાનેકભણ્ડાનં, પઞ્ચકાનં વસા પન;

અવહારા દસઞ્ચેતિ, વિઞ્ઞાતબ્બા વિભાવિના.

૫. સાહત્થાણત્તિકો ચેવ, નિસ્સગ્ગો ચાત્થસાધકો;

ધુરનિક્ખેપનઞ્ચેવ, ઇદં સાહત્થપઞ્ચકં.

૬. પુબ્બસહપ્પયોગો ચ, સંવિધાહરણમ્પિ ચ;

સઙ્કેતકમ્મં નિમિત્તં, પુબ્બપ્પયોગપઞ્ચકં.

૭. થેય્યાપસય્હપરિકપ્પ-પ્પટિચ્છન્નકુસાદિકા;

અવહારા ઇમે પઞ્ચ, વિઞ્ઞાતબ્બા વિભાવિના.

૮. મનુસ્સપાણં પાણોતિ, જાનં વધકચેતસા;

જીવિતા યો વિયોજેતિ, સાસના સો પરાજિતો.

૯. ઝાનાદિભેદં હદયે અસન્તં,

અઞ્ઞપદેસઞ્ચ વિનાધિમાનં;

મનુસ્સજાતિસ્સ વદેય્ય ભિક્ખુ,

ઞાતક્ખણે તેન પરાજિકો ભવેતિ.

૨. ગરુકાપત્તિનિદ્દેસો

૧૦. મોચેતુકામચિત્તેન, ઉપક્કમ્મ વિમોચયં;

સુક્કમઞ્ઞત્ર સુપિના, સમણો ગરુકં ફુસે.

૧૧. કાયસંસગ્ગરાગેન, મનુસ્સિત્થિં પરામસં;

ઇત્થિસઞ્ઞી ઉપક્કમ્મ, સમણો ગરુકં ફુસે.

૧૨. દુટ્ઠુલ્લવાચસ્સાદેન, મગ્ગં વારબ્ભ મેથુનં;

ઓભાસન્તો મનુસ્સિત્થિં, સુણમાનં ગરું ફુસે.

૧૩. વણ્ણં વત્વાત્તનોકામ-પારિચરિયાય મેથુનં;

ઇત્થિં મેથુનરાગેન, યાચમાનો ગરું ફુસે.

૧૪. સન્દેસં પટિગ્ગણ્હિત્વા, પુરિસસ્સિત્થિયાપિ વા;

વીમંસિત્વા હરંપચ્ચા, સમણો ગરુકં ફુસે.

૧૫. ચાવેતુકામો ચોદેન્તો, અમૂલન્તિમવત્થુના;

ચોદાપયં વા સમણો, સુણમાનં ગરું ફુસે.

૧૬. લેસમત્તં ઉપાદાય, અમૂલન્તિમવત્થુના;

ચાવેતુકામો ચોદેન્તો, સુણમાનં ગરું ફુસેતિ.

૩. નિસ્સગ્ગિયનિદ્દેસો

૧૭. વિકપ્પનમધિટ્ઠાન-મકત્વા કાલચીવરં;

દસાહમતિમાપેતિ, તસ્સ નિસ્સગ્ગિયં સિયા.

૧૮. ભિક્ખુસમ્મુતિયાઞ્ઞત્ર, તિચીવરમધિટ્ઠિતં;

એકાહમતિમાપેતિ, નિસ્સગ્ગિ સમયં વિના.

૧૯. અઞ્ઞાતિકા ભિક્ખુનિયા, પુરાણચીવરં પન;

ધોવાપેતિ રજાપેતિ, આકોટાપેતિ તં સિયા.

૨૦. અઞ્ઞાતિકા ભિક્ખુનિયા, હત્થતો કિઞ્ચિ મૂલકં;

અદત્વા ચીવરાદાને, નિસ્સગ્ગિયમુદીરિતં.

૨૧. અપ્પવારિતમઞ્ઞાતિં, વિઞ્ઞાપેન્તસ્સ ચીવરં;

અઞ્ઞત્ર સમયા તસ્સ, નિસ્સગ્ગિયમુદીરિતં.

૨૨. રજતં જાતરૂપં વા, માસકં વા કહાપણં;

ગણ્હેય્ય વા ગણ્હાપેય્ય, નિસ્સગ્ગિ સાદિયેય્ય વા.

૨૩. પરિવત્તેય્ય નિસ્સગ્ગિ, રજતાદિ ચતુબ્બિધં;

કપ્પિયં કપ્પિયેનાપિ, ઠપેત્વા સહધમ્મિકે.

૨૪. વિકપ્પનમધિટ્ઠાન-મકત્વાન પમાણિકં;

દસાહમતિમાપેતિ, પત્તં નિસ્સગ્ગિયં સિયા.

૨૫. પઞ્ચબન્ધનતો ઊન-પત્તે સતિ પરં પન;

વિઞ્ઞાપેતિ નવં પત્તં, તસ્સ નિસ્સગ્ગિયં સિયા.

૨૬. પટિગ્ગહેત્વા ભુઞ્જન્તો, સપ્પિતેલાદિકં પન;

સત્તાહમતિમાપેતિ, તસ્સ નિસ્સગ્ગિયં સિયા.

૨૭. ભિક્ખુસ્સ ચીવરં દત્વા, અચ્છિન્દન્તસ્સ તં પુન;

સકસઞ્ઞાય નિસ્સગ્ગિ, અચ્છિન્દાપયતોપિ વા.

૨૮. અપ્પવારિતમઞ્ઞાતિં, સુત્તં યાચિય ચીવરં;

વાયાપેન્તસ્સ નિસ્સગ્ગિ, વિના ઞાતિપ્પવારિતે.

૨૯. જાનન્તો ભિક્ખુ સઙ્ઘસ્સ, લાભં પરિણતં પન;

અત્તનો પરિણામેતિ, તસ્સ નિસ્સગ્ગિયં સિયાતિ.

૪. પાચિત્તિયનિદ્દેસો

૩૦. સમ્પજાનમુસાવાદે, પાચિત્તિયમુદીરિતં;

ભિક્ખુઞ્ચ ઓમસન્તસ્સ, પેસુઞ્ઞહરણેપિ ચ.

૩૧. ઠપેત્વા ભિક્ખુનિં ભિક્ખું, અઞ્ઞેન પિટકત્તયં;

પદસોધમ્મં ભણન્તસ્સ, પાચિત્તિયમુદીરિતં.

૩૨. અનુપસમ્પન્નેનેવ, સયિત્વાન તિરત્તિયં;

પાચિત્તિ સહસેય્યાય, ચતુત્થત્થઙ્ગતે પુન.

૩૩. ઇત્થિયા એકરત્તમ્પિ, સેય્યં કપ્પયતોપિ વા;

દેસેન્તસ્સ વિના વિઞ્ઞું, ધમ્મઞ્ચ છપ્પદુત્તરિં.

૩૪. દુટ્ઠુલ્લં ભિક્ખુનો વજ્જં, ભિક્ખુસમ્મુતિયા વિના;

અભિક્ખુનો વદન્તસ્સ, પાચિત્તિયમુદીરિતં.

૩૫. ખણેય્ય વા ખણાપેય્ય, પથવિઞ્ચ અકપ્પિયં;

ભૂતગામં વિકોપેય્ય, તસ્સ પાચિત્તિયં સિયા.

૩૬. અજ્ઝોકાસે તુ મઞ્ચાદિં, કત્વા સન્થરણાદિકં;

સઙ્ઘિકં યાતિ પાચિત્તિ, અકત્વાપુચ્છનાદિકં.

૩૭. સઙ્ઘિકાવસથે સેય્યં, કત્વા સન્થરણાદિકં;

અકત્વાપુચ્છનાદિં યો, યાતિ પાચિત્તિ તસ્સપિ.

૩૮. જાનં સપ્પાણકં તોયં, પાચિત્તિ પરિભુઞ્જતો;

અઞ્ઞાતિકા ભિક્ખુનિયા, ઠપેત્વા પારિવત્તકં.

૩૯. ચીવરં દેતિ પાચિત્તિ, ચીવરં સિબ્બતોપિ ચ;

અતિરિત્તં અકારેત્વા, પવારેત્વાન ભુઞ્જતો.

૪૦. ભિક્ખું આસાદનાપેક્ખો, પવારેતિ પવારિતં;

અનતિરિત્તેન ભુત્તે તુ, પાચિત્તિયમુદીરિતં.

૪૧. સન્નિધિભોજનં ભુઞ્જે, વિકાલે યાવકાલિકં;

ભુઞ્જતો વાપિ પાચિત્તિ, અગિલાનો પણીતકં.

૪૨. વિઞ્ઞાપેત્વાન ભુઞ્જેય્ય, સપ્પિભત્તાદિકમ્પિ ચ;

અપ્પટિગ્ગહિતં ભુઞ્જે, દન્તકટ્ઠોદકં વિના.

૪૩. તિત્થિયસ્સ દદે કિઞ્ચિ, ભુઞ્જિતબ્બં સહત્થતો;

નિસજ્જં વારહો કપ્પે, માતુગામેન ચેકતો.

૪૪. સુરામેરયપાનેપિ, પાચિત્તિયમુદીરિતં;

અઙ્ગુલિપતોદકે ચાપિ, હસધમ્મેપિ ચોદકે.

૪૫. અનાદરેપિ પાચિત્તિ, ભિક્ખું ભીસયતોપિ વા;

ભયાનકં કથં કત્વા, દસ્સેત્વા વા ભયાનકં.

૪૬. ઠપેત્વા પચ્ચયં કિઞ્ચિ, અગિલાનો જલેય્ય વા;

જોતિં જલાપયેય્યાપિ, તસ્સ પાચિત્તિયં સિયા.

૪૭. કપ્પબિન્દુમનાદાય, નવચીવરભોગિનો;

હસાપેક્ખસ્સ પાચિત્તિ, ભિક્ખુનો ચીવરાદિકં.

૪૮. અપનેત્વા નિધેન્તસ્સ, નિધાપેન્તસ્સ વા પન;

જાનં પાણં મારેન્તસ્સ, તિરચ્છાનગતમ્પિ ચ.

૪૯. છાદેતુકામો છાદેતિ, દુટ્ઠુલ્લં ભિક્ખુનોપિ ચ;

ગામન્તરગતસ્સાપિ, સંવિધાયિત્થિયા સહ.

૫૦. ભિક્ખું પહરતો વાપિ, તલસત્તિકમુગ્ગિરે;

ચોદેતિ વા ચોદાપેતિ, ગરુકામૂલકેનપિ.

૫૧. કુક્કુચ્ચુપ્પાદને ચાપિ, ભણ્ડનત્થાયુપસ્સુતિં;

સોતું ભણ્ડનજાતાનં, યાતિ પાચિત્તિયં સિયા.

૫૨. સઙ્ઘસ્સ લાભં પરિણામિતં તુ,

નામેતિ યો તં પરપુગ્ગલસ્સ;

પુચ્છં અકત્વાપિ ચ સન્તભિક્ખું,

પાચિત્તિ ગામસ્સ ગતે વિકાલેતિ.

૫. પકિણ્ણકનિદ્દેસો

૫૩. સઙ્ઘિકં ગરુભણ્ડં યો, દેતિ અઞ્ઞસ્સ ઇસ્સરો;

થુલ્લચ્ચયં યથાવત્થું, થેય્યા પારાજિકાદિપિ.

૫૪. કુસાદિમયચીરાનિ, કમ્બલં કેસવાલજં;

સમયં વિના ધારયતો, લૂકપક્ખાજિનક્ખિપં.

૫૫. સત્થકમ્મે વત્થિકમ્મે, સં નિમિત્તઞ્ચ છિન્દતો;

થુલ્લચ્ચયં મનુસ્સાનં, મંસાદિભોજનેપિ વા.

૫૬. કદલેરકક્કદુસ્સાનિ, પોત્થકં સબ્બનીલકં;

સબ્બપીતાદિકઞ્ચાપિ, ધારયન્તસ્સ દુક્કટં.

૫૭. હત્થિસ્સુરગસોણાનં, સીહબ્યગ્ઘચ્છદીપિનં;

તરચ્છસ્સ ચ મંસાદિં, ઉદ્દિસ્સકતકમ્પિ ચ.

૫૮. અનાપુચ્છિતમંસઞ્ચ, ભુઞ્જતો દુક્કટં સિયા;

યાતાનુપુબ્બં હિત્વાન, દકતિત્થાદિકં વજે.

૫૯. સહસા વુબ્ભજિત્વાન, પવિસે નિક્ખમેય્ય વા;

વચ્ચપસ્સાવકુટિકં, વિના ઉક્કાસિકં વિસે.

૬૦. નિત્થુનન્તો કરે વચ્ચં, દન્તકટ્ઠઞ્ચ ખાદયં;

વચ્ચપસ્સાવદોણીનં, બહિ વચ્ચાદિકં કરે.

૬૧. ખરેન ચાવલેખેય્ય, કટ્ઠં પાતેય્ય કૂપકે;

ઊહતઞ્ચ ન ધોવેય્ય, ઉક્લાપઞ્ચ ન સોધયે.

૬૨. દકકિચ્ચં કરોન્તસ્સ, કત્વા ‘‘ચપુચપૂ’’તિ ચ;

અનજ્ઝિટ્ઠોવ થેરેન, પાતિમોક્ખમ્પિ ઉદ્દિસે.

૬૩. અનાપુચ્છાય પઞ્હસ્સ, કથને વિસ્સજ્જનેપિ ચ;

સજ્ઝાયકરણે દીપ-જાલને વિજ્ઝાપનેપિ ચ.

૬૪. વાતપાનકવાટાનિ, વિવરેય્ય થકેય્ય વા;

વન્દનાદિં કરે નગ્ગો, ગમનં ભોજનાદિકં.

૬૫. પરિકમ્મં કરે કારે, તિપટિચ્છન્નકં વિના;

કાયં નહાયં ઘંસેય્ય, કુટ્ટે થમ્ભે તરુમ્હિ વા.

૬૬. કુરુવિન્દકસુત્તેન, અઞ્ઞમઞ્ઞસ્સ કાયતો;

અગિલાનો બહારામે, ચરેય્ય સઉપાહનો.

૬૭. ઉપાહનં યો ધારેતિ, સબ્બનીલાદિકમ્પિ ચ;

નિમિત્તં ઇત્થિયા રત્તો, મુખં વા ભિક્ખદાયિયા.

૬૮. ઉજ્ઝાનસઞ્ઞી અઞ્ઞસ્સ, પત્તં વા અત્તનો મુખં;

આદાસાદિમ્હિ પસ્સેય્ય, ઉચ્ચાસનમહાસને.

૬૯. નિસજ્જાદિં કરોન્તસ્સ, દુક્કટં વન્દનેપિ ચ;