૯. પટિગ્ગાહનિદ્દેસવણ્ણના

૧૦૬. દાતું કામેતીતિ દાતુકામો, તસ્સ અભિહારો ઈસકમ્પિ ઓણમનાદિનાભિહરણન્તિ તપ્પુરિસો, હત્થસ્સ પાસો હત્થપાસો. રુળ્હીવસેન તુ અડ્ઢતેય્યહત્થો હત્થપાસો નામ. સો ચ સચે ભિક્ખુ નિસિન્નો હોતિ, આસનસ્સ પચ્છિમન્તતો પટ્ઠાય, સચે ઠિતો, પણ્હિઅન્તતો પટ્ઠાય, સચે નિપન્નો, યેન પસ્સેન નિપન્નો, તસ્સ પારિમન્તતો પટ્ઠાય દાયકસ્સ નિસિન્નસ્સ ઠિતસ્સ વા ઠપેત્વા પસારિતહત્થં યં આસન્નતરં અઙ્ગં, તસ્સ ઓરિમન્તેન પરિચ્છિન્દિત્વા વેદિતબ્બો. એરણક્ખમન્તિ થામમજ્ઝિમેન પુરિસેન એરણસ્સ ઉક્ખિપનસ્સ ખમં યોગ્ગં. વત્થુસદ્દાપેક્ખં નપુંસકત્તં. તિધા દેન્તેતિ કાયકાયપ્પટિબદ્ધનિસ્સગ્ગિયાનં વસેન તીહિ પકારેહિ દાયકે દદમાને. તત્થ યેન કેનચિ સરીરાવયવેન અન્તમસો પાદઙ્ગુલિયાપિ દીયમાનં કાયેન દિન્નં નામ હોતિ, કટચ્છુઆદીસુ યેન કેનચિ દીયમાનં કાયપ્પટિબદ્ધેન, કાયતો પન કાયપ્પટિબદ્ધતો વા મોચેત્વા હત્થપાસે ઠિતસ્સ કાયેન વા કાયપ્પટિબદ્ધેન વા પાતિયમાનં નિસ્સગ્ગિયેન પયોગેન દિન્નં નામ. દ્વિધા ગાહોતિ કાયકાયપ્પટિબદ્ધાનં વસેન દ્વીહિ પકારેહિ યેહિ કેહિચિ દીયમાનસ્સ ગહણં. એવં પટિગ્ગહો પઞ્ચઙ્ગોતિ યોજના. પઞ્ચઙ્ગોતિ પઞ્ચ અઙ્ગાનિ યસ્સાતિ બહુબ્બીહિ.

૧૦૭. ઇદાનિ અનેરણક્ખમે ચ કિસ્મિઞ્ચિ કાયપ્પટિબદ્ધે ચ પટિગ્ગહણારોહનં દસ્સેતું ‘‘અસંહારિયે’’તિઆદિમાહ. તત્થ અસંહારિયેતિ આનેતુમસક્કુણેય્યે ફલકપાસાણાદિમ્હિ. તત્થજાતેતિ તેસુયેવ રુક્ખાદીસુ જાતે કિંસુકપદુમિનિપણ્ણાદિકે. ચિઞ્ચઆદીનં સુખુમે પણ્ણેતિ સમ્બન્ધો. તાનિ હિ સન્ધારેતું ન સક્કોન્તિ. તેસં પન સાખાસુ વટ્ટતિ. આદિ-સદ્દેન ‘‘અઙ્ગ’’ન્તિઆદિકં સઙ્ગણ્હાતિ. વા-સદ્દો સમુચ્ચયે. અસય્હભારેતિ થામમજ્ઝિમપુરિસેન સહિતું સન્ધારેતું અસક્કુણેય્યે ભારે. સબ્બેસં પટિગ્ગહો ‘‘ન રૂહતી’’તિ ઇમિના સમ્બન્ધો.

૧૦૮. ઇદાનિ પટિગ્ગહણવિજહનં દસ્સેતિ ‘‘સિક્ખા’’તિઆદિના. તત્થ સિક્ખામરણલિઙ્ગેહીતિ સિક્ખાપચ્ચક્ખાનેન ચ મરણેન ચ લિઙ્ગપરિવત્તનેન ચ. અનપેક્ખવિસગ્ગતોતિ નત્થિ અપેક્ખો એતસ્સાતિ અનપેક્ખો, સોવ વિસગ્ગો, તતો ચ. અચ્છેદાતિ ચોરાદીહિ અચ્છિન્દિત્વા ગહણેન. અનુપસમ્પન્નદાનાતિ અનુપસમ્પન્નસ્સ દાનેન. ચ-સદ્દો સબ્બત્થ આનેતબ્બો. ગાહોતિ પટિગ્ગહણં. ઉપસમ્મતીતિ વિજહતિ.

૧૦૯-૧૦. ઇદાનિ અપ્પટિગ્ગહિતં પરિભોગે દોસં દસ્સેતું ‘‘અપ્પટિગ્ગહિત’’ન્તિઆદિમાહ. તત્થ સબ્બન્તિ ચતુકાલિકપરિયાપન્નં સકલમ્પિ. ઇદાનિ અપ્પટિગ્ગહેત્વા પરિભુઞ્જિતબ્બં દસ્સેતું ‘‘સુદ્ધ’’ન્તિઆદિમાહ. તત્થ સુદ્ધં નાતિબહલં ઉદકઞ્ચ તથા અઙ્ગલગ્ગં અવિચ્છિન્નં દન્ત…પે… ગૂથકઞ્ચ લોણ…પે… કરીસકઞ્ચ કપ્પતેતિ સમ્બન્ધો. તત્થ સુદ્ધન્તિ રજરેણૂહિ અઞ્ઞરસેન ચ અસમ્મિસ્સતાય પરિસુદ્ધં. નાતિબહલન્તિ યં કસિતટ્ઠાને બહલમુદકં વિય મુખે વા હત્થે વા ન લગ્ગં, તં. અવિચ્છિન્નન્તિ અઙ્ગતો વિચ્છિન્દિત્વા ન ગતં. દન્તાનિ ચ અક્ખીનિ ચ કણ્ણઞ્ચ દન્તક્ખિકણ્ણં પાણ્યઙ્ગત્તા, તસ્સ ગૂથકન્તિ તપ્પુરિસો. લોણં સરીરુટ્ઠિતં. સિઙ્ઘાણીતિ સિઙ્ઘાણિકા. વિચ્છિન્નં ન પટિગ્ગહેતબ્બં.

૧૧૧. ઇદાનિ ‘‘ગૂથા’’તિઆદિના કાલોદિસ્સં દસ્સેતિ. તથાવિધેતિ સપ્પદટ્ઠક્ખણાદિકે તથાવિધે કાલે. તથા તાદિસો વિધો કાલો એતસ્સાતિ બહુબ્બીહિ. સેવેય્યાતિ સેવનં કરેય્ય, પરિભુઞ્જેય્યાતિ વુત્તં હોતિ. અસન્તે કપ્પકારકેતિ એત્થ દુબ્બચોપિ અસમત્થોપિ કપ્પિયકારકો અસન્તપક્ખેયેવ તિટ્ઠતીતિ વેદિતબ્બો. કાલોદિસ્સત્તા પન છારિકાય અસતિ અલ્લદારું રુક્ખતો છિન્દિત્વા કાતું, મત્તિકાય અસતિ ભૂમિં ખણિત્વાપિ મત્તિકં ગહેતું વટ્ટતિ.

૧૧૨. દુરૂપચિણ્ણેતિ દુટ્ઠું ઉપચિણ્ણં આમટ્ઠં દુરૂપચિણ્ણં. સચે ભિક્ખુ અપ્પટિગ્ગહિતં સામિસં ભાજનં ઠિતટ્ઠાનતો અપનેત્વા આમસતિ, પિધાનં આમસતિ, ઉપરિ ઠિતકચવરાદિં છડ્ડેતિ, તત્થજાતકફલિનિયા સાખાય વા વલ્લિયા વા ગહેત્વા વા ચાલેતિ, દુરૂપચિણ્ણં નામ હોતિ. તસ્મિં દુક્કટન્તિ સમ્બન્ધો. ફલરુક્ખં પન અપસ્સયિતું વા તત્થ કણ્ટકં વા બન્ધિતું વટ્ટતિ. અરઞ્ઞે પતિતઅમ્બફલાદિં ‘‘સામણેરસ્સ દસ્સામી’’તિ આહરિત્વા દાતું વટ્ટતિ. રજોકિણ્ણેતિ રજસા ઓકિણ્ણે, તસ્મિં પત્તાદિકે યં કિઞ્ચિ પટિગ્ગણ્હતો વિનયદુક્કટં હોતીતિ અત્થો. સચે પિણ્ડાય ચરન્તસ્સ પત્તે રજં પતતિ, પટિગ્ગહેત્વા ભિક્ખા ગણ્હિતબ્બા. ‘‘પટિગ્ગહેત્વા દેથા’’તિ વુત્તેપિ આકિરન્તિ, હત્થતો અમોચેન્તેનેવ પટિગ્ગાહાપકસ્સ સન્તિકં નેત્વા પટિગ્ગહેતબ્બં. સચે મહાવાતો તતો તતો રજં પાતેતિ, ન સક્કા હોતિ ભિક્ખં ગહેતું, ‘‘અનુપસમ્પન્નસ્સ દસ્સામી’’તિ સુદ્ધચિત્તેન આભોગં કત્વા ગણ્હિતું વટ્ટતિ. તં પન તેન દિન્નં વા વિસ્સાસેન વા પટિગ્ગહેત્વા પરિભુઞ્જિતું વટ્ટતિ.

અથાતિ વક્ખમાનારમ્ભે. ઉગ્ગહપ્પટિગ્ગહેતિ ઉગ્ગહિત્થાતિ ઉગ્ગહો, ઉગ્ગહિતં, તસ્સ પટિગ્ગહો, તસ્મિં. અપ્પટિગ્ગહિતભાવં જાનતો અત્તના એવ ઉગ્ગહેત્વા ગહણેતિ અધિપ્પાયો. માતાપિતૂનં અત્થાય પન અપ્પટિગ્ગહેત્વા તેલાદીનિ, છાયત્થાય સાખાદીનિ વા ગહેત્વા પચ્છતો ભુઞ્જિતુકામતાય પટિગ્ગહેત્વા પરિભુઞ્જિતું વટ્ટતિ. ઉચ્છુઆદીસુ ફાલિતેસુ મલં ન પઞ્ઞાયતિ, મૂલભેસજ્જાદીનિ પિસન્તાનં વા કોટ્ટેન્તાનં વા નિસદનિસદપોતકઉદુક્ખલમુસલાનિ ખીયન્તિ, દન્તન્તરે લગ્ગં સુખુમઆમિસં હોતિ, રસો ન પઞ્ઞાયતિ, અબ્બોહારિકં. અન્તોવુત્થેતિ અકપ્પિયકુટિયા છદનબ્ભન્તરે વુત્થેતિ અત્થો. સયંપક્કેતિ અત્તના યત્થ કત્થચિ પક્કે. સચે વાસિઆદિં તાપેત્વા તક્કાદીસુ પક્ખિપતિ, એત્તાવતાપિ સામપાકતો ન મુચ્ચતિ. પુરિમકાલિકદ્વયે પુનપાકઞ્હિ ઠપેત્વા યં કિઞ્ચિ આમિસં ભિક્ખુનો પચિતું ન વટ્ટતિ. સચેપિસ્સ ઉણ્હયાગુયા સુલસિપણ્ણાદીનિ વા સિઙ્ગિવેરં વા પક્ખિપન્તિ, ચાલેતું ન વટ્ટતિ. ઉત્તણ્ડુલં ભત્તં લભિત્વા પિદહિતું ન વટ્ટતિ. અન્તોપક્કેતિ અકપ્પિયકુટિયા અન્તો પક્કે. સબ્બત્થ દુક્કટન્તિ સમ્બન્ધો.

પટિગ્ગાહનિદ્દેસવણ્ણના નિટ્ઠિતા.