૧૧. નિસ્સગ્ગિયનિદ્દેસવણ્ણના

૧૧૬-૭. રૂપિયેન અરૂપિયં રૂપિયઞ્ચ ઇતરેન રૂપિયઞ્ચ પરિવત્તેય્યાતિ સમ્બન્ધો. તત્થ રૂપિયેનાતિ રૂપિયસઙ્ખાતેન નિસ્સગ્ગિયવત્થુના. અરૂપિયન્તિ અરૂપિયસઙ્ખાતં દુક્કટવત્થું કપ્પિયવત્થુઞ્ચ. ઇતરેનાતિ અરૂપિયેન. નિસ્સગ્ગીતિ નિસ્સજ્જનં નિસ્સગ્ગો, પુબ્બભાગે કત્તબ્બસ્સ વિનયકમ્મસ્સેતં નામં. નિસ્સગ્ગો અસ્સ અત્થીતિ નિસ્સગ્ગિ, કિં તં? પાચિત્તિયં. રૂપિયસ્સ મૂલગ્ગહણે પન રૂપિયપ્પટિગ્ગહણસિક્ખાપદેન નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિયં.

ઇદાનિ રૂપિયાદિં દસ્સેતું ‘‘ઇધા’’તિઆદિ આરદ્ધં. તત્થ કહા…પે… માસકં ઇધ રૂપિયન્તિ સમ્બન્ધો. તત્થ કહાપણો નામ સુવણ્ણમયો વા રજતમયો વા એતરહિ પકતિકહાપણો વા. સજ્ઝૂતિ રજતં. સિઙ્ગીતિ સુવણ્ણભેદો, તથાપિ ચેત્થ સામઞ્ઞેન સુવણ્ણમધિપ્પેતં. વોહારૂપગમાસકન્તિ વોહારં કયવિક્કયં ઉપગચ્છતીતિ વોહારૂપગં, તઞ્ચ તં માસકઞ્ચ. તં પન સમુટ્ઠાપિતરૂપઞ્ચ અસમુટ્ઠાપિતરૂપઞ્ચ લોહદારુઆદિમયં વુચ્ચતિ. ઇધ રૂપિયન્તિ ઇમસ્મિં સિક્ખાપદે રૂપિયં નામાતિ અત્થો. વત્થમુત્તાદિ કપ્પં દુક્કટવત્થુઞ્ચ ઇતરન્તિ યોજના. તત્થ વત્થઞ્ચ મુત્તા ચ આદિ યસ્સાતિ સમાસો. આદિ-સદ્દો પચ્ચેકં યોજેતબ્બો ‘‘વત્થાદિ મુત્તાદી’’તિ. તત્થ પઠમેન આદિ-સદ્દેન કપ્પાસસુત્તાપરણ્ણાદિકં યં કિઞ્ચિ કપ્પિયવત્થું, દુતિયેન મણિ સઙ્ખો સિલા પવાળં લોહિતઙ્કો મસારગલ્લં સત્તધઞ્ઞાનિ દાસિદાસખેત્તવત્થુપુપ્ફારામફલારામાદયોતિ ઇદં દુક્કટવત્થું સઙ્ગણ્હાતિ. વત્થાદિકપ્પિયવત્થું, મુત્તાદિદુક્કટવત્થુઞ્ચ ઇતરં અઞ્ઞં અરૂપિયં નામાતિ અત્થો.

૧૧૮. એત્તાવતા રૂપિયસંવોહારં દસ્સેત્વા ઇદાનિ કપ્પિયભણ્ડે કયવિક્કયં દસ્સેતુમાહ ‘‘ઇમ’’ન્તિઆદિ. તત્થ ‘‘ઇમં ગહેત્વા ઇમં દેહિ, ઇમં કર, ઇમં આનયા’’તિ વા ‘‘ઇમં ભુત્વા ઇમં દેહિ, ઇમં કર, ઇમં આનયા’’તિ વા ‘‘ઇમં દેમિ, ઇમં દેહિ, ઇમં કર, ઇમં આનયા’’તિ વા કયવિક્કયે સમાપન્ને નિસ્સગ્ગીતિ યોજના. તત્થ ઇમન્તિ તણ્ડુલાદિં. ભુત્વાતિ ઓદનાદિં ભુઞ્જિત્વા. ઇમં દેહીતિ એતં વત્થાદિકં દેહિ. ઇમં કરાતિ એતં રજનપચનાદિં કરોહિ. ઇમં આનયાતિ એતં રજનકટ્ઠાદિં આનેહિ. ઇમં દેમીતિ એતં વત્થાદિકં તવ દેમિ. સમાપન્નેતિ કતે. તસ્મા કપ્પિયં ભણ્ડં પરિવત્તેન્તેન અઞ્ઞાતકેહિ સદ્ધિં ‘‘ઇમં દેહી’’તિ વદતો વિઞ્ઞત્તિ, ‘‘ઇમં ગણ્હાહી’’તિ વદતો સદ્ધાદેય્યવિનિપાતનં, ‘‘ઇમિના ઇમં દેહી’’તિ વદતો કયવિક્કયન્તિ વુત્તા તિસ્સો આપત્તિયો. માતાપિતૂહિ પન સદ્ધિં કયવિક્કયમત્તં મોચેન્તેન પરિવત્તેતબ્બં. અયઞ્હિ કયવિક્કયો ઠપેત્વા પઞ્ચસહધમ્મિકે અવસેસેહિ ગિહિપબ્બજિતેહિ ન વટ્ટતિ. સચે પન નવકમ્માનિ કારેતિ, અટ્ઠકથાપમાણેન પાચિત્તિયમત્તં દેસેતબ્બં.

૧૧૯-૧૨૦. ઇદાનિ પરિણામનવસેન આપત્તિભેદં દસ્સેતું ‘‘અત્તનો’’તિઆદિ આરદ્ધં. તત્થાયં પિણ્ડત્થો – સઙ્ઘસ્સ નતં લાભં અત્તનો પરિણામેય્ય, નિસ્સગ્ગિ. અઞ્ઞતો પુગ્ગલસ્સ પરિણામેય્ય, પાચિત્તિ. અઞ્ઞસ્સ સઙ્ઘસ્સ વા ચેતિયસ્સ વા પરિણામેય્ય, દુક્કટં. અઞ્ઞસ્સ પુગ્ગલસ્સ વા ચેતિયસ્સ વા નતં લાભં અત્તનો વા સઙ્ઘસ્સ વા અઞ્ઞપુગ્ગલસ્સ વા અઞ્ઞચેતિયસ્સ વા પરિણામેય્ય, દુક્કટન્તિ યોજના. તત્થ નતન્તિ કાયેન વા વચસા વા નિન્નં કતં. લાભન્તિ લભિતબ્બં ચીવરાદિ. અઞ્ઞતો અઞ્ઞસ્મિં પુગ્ગલે વા ચેતિયે વા, ચેતિયે પન દુક્કટં. અઞ્ઞસ્સાતિ ચેતિયાદિનો અન્તમસો સુનખસ્સ. અઞ્ઞતો વાતિ ચેતિયાદિમ્હિ વા. સઙ્ઘસ્સાતિ પન ઇદં કાકક્ખિગોળકઞાયેન ‘‘નતં પરિણામેય્યા’’તિ ઉભયત્થ પરિવત્તતિ. નિસ્સટ્ઠં સકસઞ્ઞાય ન દદેય્ય વા, દુક્કટન્તિ સમ્બન્ધો. અઞ્ઞથા અઞ્ઞેન પકારેન, થેય્યસઞ્ઞાય ન દદેય્ય ચેતિ વુત્તં હોતિ. ઇતરન્તિ વત્થુવસેન અઞ્ઞં પારાજિકં થુલ્લચ્ચયં દુક્કટઞ્ચ હોતીતિ અત્થો.

નિસ્સગ્ગિયનિદ્દેસવણ્ણના નિટ્ઠિતા.