૫. પત્તનિદ્દેસવણ્ણના

૬૦. ઇદાનિ ભાજનવિકતિં દસ્સેતું ‘‘પત્તો ચા’’તિ ઉદ્ધટં. એત્થ પન પઠમગાથા સુવિઞ્ઞેય્યા.

૬૧. દુતિયે ‘‘મગધનાળિદ્વયતણ્ડુલસાધિત’’ન્તિ વત્તબ્બે વિભત્તિલોપં અકત્વા ગાથાબન્ધસુખત્થં ‘‘મગધે નાળિદ્વયતણ્ડુલસાધિત’’ન્તિ વુત્તં, પચિતન્તિ અત્થો. એત્થ (પારા. ૬૦૨; પારા. અટ્ઠ. ૨.૬૦૨; કઙ્ખા. અટ્ઠ. પત્તસિક્ખાપદવણ્ણના) મગધનાળિ નામ અડ્ઢતેરસપલં ગણ્હાતિ. ઓદનન્તિ એત્થ સબ્બપ્પકારસમ્પન્નં અવસ્સાવિતોદનં ગહેતબ્બં. ઓદનસ્સ ચતુત્થભાગપ્પમાણં નાતિઘનં નાતિતનુકં હત્થહારિયમુગ્ગસૂપઞ્ચ આલોપસ્સ આલોપસ્સ અનુરૂપં યાવ ચરિમકાલોપપ્પહોનકં મચ્છમંસાદિબ્યઞ્જનઞ્ચ યો પત્તો ગણ્હાતિ, સો ઉક્કટ્ઠો નામાતિ અત્થો. સપ્પિતેલતક્કરસકઞ્જિકાદીનિ પન ગણનૂપગાનિ ન હોન્તિ, તાનિ હિ ઓદનગતિકાનેવ હોન્તિ, નેવ હાપેતું, ન વડ્ઢેતું સક્કોન્તિ. એવમેતં સબ્બં પક્ખિત્તં સચે પત્તસ્સ હેટ્ઠિમરાજિસમં તિટ્ઠતિ, સુત્તેન વા હીરેન વા છિન્દન્તસ્સ સુત્તસ્સ વા હીરસ્સ વા હેટ્ઠિમન્તં ફુસતિ, અયં ઉક્કટ્ઠો નામ પત્તો. સચે તં રાજિં અતિક્કમિત્વા થૂપીકતં તિટ્ઠતિ, અયં ઉક્કટ્ઠોમકો નામ પત્તો. સચે તં રાજિં ન સમ્પાપુણાતિ, અન્તોગતમેવ હોતિ, અયં ઉક્કટ્ઠુક્કટ્ઠો નામ પત્તો.

૬૨. ‘‘મજ્ઝિમો નામ પત્તો નાળિકોદનં ગણ્હાતી’’તિ વુત્તત્તા ‘‘મજ્ઝિમો તસ્સુપડ્ઢો વા’’તિ વુત્તં. એત્થાપિ વુત્તપ્પકારેન મજ્ઝિમો મજ્ઝિમોમકો મજ્ઝિમુક્કટ્ઠોતિ પત્તત્તિકં વેદિતબ્બં. ‘‘ઓમકો નામ પત્તો પત્થોદનં ગણ્હાતી’’તિ (પારા. ૬૦૨) વચનતો ‘‘તતોપડ્ઢો’’તિ વુત્તં. મગધનાળિયા ઉપડ્ઢનાળિકોદનઞ્ચ તદૂપિયં સૂપં બ્યઞ્જનઞ્ચ ગણ્હાતિ, સો ઓમકો નામ. ઇધાપિ ઓમકો ઓમકોમકો ઓમકુક્કટ્ઠોતિ પત્તત્તિકં વેદિતબ્બં. ઇમેસુ પન નવસુ પત્તેસુ ઉક્કટ્ઠુક્કટ્ઠો ચ ઓમકોમકો ચ અપત્તો. એતેસુ અધિટ્ઠાતબ્બકિચ્ચં નત્થિ, સેસા સત્ત પત્તા અધિટ્ઠાતબ્બા, વિકપ્પેતબ્બા ચાતિ અત્થો.

૬૩. અતિરેકપત્તોતિ (પારા. ૬૦૧) અનધિટ્ઠિતો અવિકપ્પિતો. સકોતિ સસન્તકો. કપ્પોતિ કપ્પિયો. અયમેવેત્થ સઙ્ખેપો – યો પત્તો કાકણિકમત્તસ્સાપિ મૂલસ્સ દાતબ્બસ્સ નત્થિતાય સકો. અયોપત્તો પઞ્ચહિ પાકેહિ મત્તિકાપત્તો દ્વીહિ પાકેહિ પક્કત્તા કપ્પો. સો દસાહપરમં કાલં અનધિટ્ઠિતો અવિકપ્પિતો ધારેય્યોતિ.

૬૪. અચ્છેદાદયો ચીવરે વુત્તપ્પભેદાયેવ. છિદ્દેનાતિ (પારા. અટ્ઠ. ૨.૬૦૮; કઙ્ખા. અટ્ઠ. પત્તસિક્ખાપદવણ્ણના) એત્થ યસ્સ પત્તસ્સ મુખવટ્ટિતો હેટ્ઠા દ્વઙ્ગુલપ્પદેસે યેન છિદ્દેન કઙ્ગુસિત્થં નિક્ખમતિ, તત્તકેન છિદ્દેન ભિજ્જતિ. તસ્મિં પન અયચુણ્ણાદીહિ પટિપાકતિકે કતે દસાહબ્ભન્તરે પુન અધિટ્ઠાતબ્બં. પત્તાધિટ્ઠાનમુજ્ઝતીતિ પત્તો અધિટ્ઠાનં ઉજ્ઝતિ.

૬૫. ઇદાનિ પરિહરણવિધિં દસ્સેતું ‘‘પત્તં ન પટિસામેય્ય સોદક’’ન્તિઆદિ આરદ્ધં. સોદકં (ચૂળવ. ૨૫૪) પત્તં ન પટિસામેય્ય, આતપે ચ સોદકં પત્તં ન ઓતપેતિ અધિપ્પાયો. ન નિદહેતિ નિરુદકં કત્વાપિ અતિકાલં ન નિદહેતિ અધિપ્પાયો. ભુમ્યાતિ ભૂમિયં. ન ઠપેતિ તટ્ટિકાચમ્મખણ્ડાદીસુ યેન કેનચિ અનત્થતાય પંસુસક્ખરમિસ્સાય ભૂમિયા ન ઠપેય્યાતિ અત્થો. નો ચ લગ્ગયેતિ એત્થપિ નાગદન્તાદીસુ (ચૂળવ. ૨૫૪) યત્થ કત્થચિ લગ્ગન્તસ્સ દુક્કટમેવ.

૬૬. મિડ્ઢન્તેતિ (ચૂળવ. ૨૫૪; ચૂળવ. અટ્ઠ. ૨૫૪) મિડ્ઢપરિયન્તે. સચે પન પરિવત્તેત્વા તત્થેવ પતિટ્ઠાતિ, એવરૂપાય વિત્થિણ્ણાય મિડ્ઢિયા અબ્ભન્તરપરિચ્છેદે ઠપેતું વટ્ટતિ, ન પરિયન્તે. પરિભણ્ડન્તેતિ બાહિરપસ્સે કતાય તનુકમિડ્ઢિયા અન્તેતિ અત્થો. અઙ્કે વાતિ (ચૂળવ. ૨૫૪) દ્વિન્નં ઊરૂનં મજ્ઝે. એત્થ પન અંસબદ્ધકે અંસકૂટે લગ્ગેત્વા અઙ્કે ઠપેતું વટ્ટતિ, ન ઇતરથા. આતપત્તકેતિ છત્તે. એત્થ ભત્તપૂરોપિ અંસકૂટે લગ્ગિતપત્તોપિ ઠપેતું ન વટ્ટતિ.

૬૭. ઉચ્છિટ્ઠોદકં (ચૂળવ. ૨૫૫; ચૂળવ. અટ્ઠ. ૨૫૫) નામ મુખવિક્ખાલનોદકં, તં પત્તે નિટ્ઠુભિત્વા પત્તેન ન નીહરેય્યાતિ અત્થો. ચલકઞ્ચ અટ્ઠિકઞ્ચ ચલકટ્ઠિકં. એતેસુ યં કિઞ્ચિ પત્તેન નીહરન્તસ્સ દુક્કટં. પત્તં પટિગ્ગહં કત્વા હત્થં ધોવિતુમ્પિ ન લભતિ. હત્થધોવિતવત્થધોવિતઉદકમ્પિ પત્તે આકિરિત્વા નીહરિતું ન વટ્ટતિ. અનુચ્છિટ્ઠપત્તં ઉચ્છિટ્ઠહત્થેન ગહેતુમ્પિ ન વટ્ટતિ. હત્થં પન બહિ ધોવિત્વા ગહેતું વટ્ટતિ. મચ્છમંસફલાફલાદીનિ ખાદન્તો યં મુખેન લુઞ્ચિત્વા લુઞ્ચિત્વા ખાદતિ, તં વા તેસં અટ્ઠિઆદિકં વા મુખતો નીહટં પુન અખાદિતુકામો છડ્ડેતુકામો પત્તે ઠપેતું ન લભતિ. સિઙ્ગિવેરનાળિકેરખણ્ડાદીનિ ખાદન્તેહિ ડંસિત્વા ડંસિત્વા પુન ઠપેતું લભતિ. ‘‘ન ભિક્ખવે પત્તહત્થેન કવાટં પણામેતબ્બં, યો પણામેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ (ચૂળવ. ૨૫૫) વુત્તત્તા યેન કેનચિ સરીરાવયવેન પત્તં ગહેત્વા ઠિતો યેન કેનચિ સરીરાવયવેન કવાટં પણામેતું ન લભતિ, તસ્મા ‘‘પત્તહત્થોવા’’તિ વુત્તં. અંસકૂટે લગ્ગિત્વા ઠિતસ્સ વટ્ટતિ.

૬૮. ભૂમિઆધારકેતિ એત્થ દન્તવલ્લિવેત્તવાકાદીહિ કતે વલયાધારકે. દારુદણ્ડાધારેતિ એકદારુના કતઆધારકે ચ બહૂહિ દણ્ડેહિ કતઆધારકે ચાતિ અત્થો. તિદણ્ડે ન વટ્ટતિ. એતેસુ પન સુસજ્જિતેસુ એકં પત્તં ઠપેત્વાવ તસ્સુપરિ એકં ઠપેતું વટ્ટતિ, તયો પન ન વટ્ટન્તિ. એકં નિક્કુજ્જિત્વાવ ભૂમિયન્તિ એત્થ ભૂમિયં કટસારકાદીસુ અઞ્ઞતરં પત્થરિત્વા તસ્સુપરિ નિક્કુજ્જિત્વા વા ઉક્કુજ્જિત્વા વા એકં ઠપેય્ય, દ્વે ઠપેતું ન વટ્ટતીતિ અધિપ્પાયો. દ્વે પન ઠપેન્તેન ઉપરિ ઠપિતપત્તં એકેન પસ્સેન ભૂમિયં ફુસાપેત્વા ઠપેતું વટ્ટતીતિ વદન્તિ.

૬૯-૭૦. ઇદાનિ અકપ્પિયપત્તે દસ્સેતું ‘‘દારુરૂપિયસોવણ્ણા’’તિઆદિ આરદ્ધં. તત્થ મણિવેળુરિયામયાતિ (ચૂળવ. ૨૫૨; ચૂળવ. અટ્ઠ. ૨૫૨) મણીતિ ઇન્દનીલકબરકતાદિ. સચે ગહટ્ઠા ભત્તગ્ગે સુવણ્ણરૂપિયતટ્ટકાદીસુ સૂપબ્યઞ્જનં કત્વા ઉપનામેન્તિ, આમસિતુમ્પિ ન વટ્ટતિ. ઘટિકટાહજા (ચૂળવ. ૨૫૫; ચૂળવ. અટ્ઠ. ૨૫૫) ચ તુમ્બકટાહજા ચ ઘટિતુમ્બકટાહજા. એત્થ તુમ્બકટાહજાનામ અલાબુ. પત્તવિનિચ્છયો.

પત્તનિદ્દેસવણ્ણના નિટ્ઠિતા.