૨૮. કમ્મનિદ્દેસવણ્ણના

૧૯૯. અધમ્મકમ્મન્તિ એત્થ કથં અધમ્મકમ્મં હોતીતિ ચે? વુત્તઞ્હેતં ભગવતા ‘‘કતમઞ્ચ, ભિક્ખવે, અધમ્મકમ્મં? ઞત્તિદુતિયે ચે, ભિક્ખવે, કમ્મે એકાય ઞત્તિયા કમ્મં કરોતિ, ન ચ કમ્મવાચં અનુસ્સાવેતિ, અધમ્મકમ્મં. દ્વીહિ ઞત્તીહિ કમ્મં કરોતિ, ન ચ કમ્મવાચં અનુસ્સાવેતિ, અધમ્મકમ્મં. એકાય કમ્મવાચાય કમ્મં કરોતિ, ન ચ ઞત્તિં ઠપેતિ, અધમ્મકમ્મં. દ્વીહિ કમ્મવાચાહિ કમ્મં કરોતિ, ન ચ ઞત્તિં ઠપેતિ, અધમ્મકમ્મ’’ન્તિ (મહાવ. ૩૮૭). ઇમિના નયેન સેસકમ્મેસુપિ વુત્તપ્પકારેન અકત્વા અઞ્ઞથા કરણં અધમ્મકમ્મન્તિ વેદિતબ્બં.

વગ્ગેનાતિ વગ્ગેન સઙ્ઘેન. કથઞ્ચ વગ્ગં હોતીતિ ચે? યાવતિકા ચ ભિક્ખૂ કમ્મપ્પત્તા, તે અનાગતા હોન્તિ, છન્દારહાનં છન્દો અનાહટો હોતિ, સમ્મુખીભૂતા પટિક્કોસન્તિ, વગ્ગકમ્મન્તિ ઇમેસુ યેન કેનચિ એકેનપિ અઙ્ગેન વગ્ગં હોતિ.

સમગ્ગેનાતિ સમગ્ગેન સઙ્ઘેન. કથં સમગ્ગં હોતીતિ ચે? યાવતિકા ચ ભિક્ખૂ કમ્મપ્પત્તા, તે આગતા હોન્તિ, છન્દારહાનં છન્દો આહટો હોતિ, સમ્મુખીભૂતા નપ્પટિક્કોસન્તિ, સમગ્ગકમ્મન્તિ એવં.

ચતુત્થન્તિ સમગ્ગેન ધમ્મિકં. એત્તાવતા ‘‘ચત્તારિમાનિ, ભિક્ખવે, કમ્માનિ, અધમ્મેન વગ્ગકમ્મં, અધમ્મેન સમગ્ગકમ્મં, ધમ્મેન વગ્ગકમ્મં, ધમ્મેન સમગ્ગકમ્મ’’ન્તિ (મહાવ. ૩૮૪) એવં વુત્તાનિ ચત્તારિ કમ્માનિ પરિગ્ગહિતાનિ હોન્તીતિ વેદિતબ્બાનિ.

૨૦૦-૨૦૨. દસવગ્ગિકો (મહાવ. ૩૮૮; કઙ્ખા. અટ્ઠ. નિદાનવણ્ણના) વીસતિવગ્ગિકો ચ દસવીસતિવગ્ગિકો. અબ્ભાનોપસમ્પદાપ્પવારણા ઠપેત્વા સબ્બકમ્મેસુ કમ્મપ્પત્તોતિ સમ્બન્ધો. એવં સેસેસુપિ. ઇતરોતિ વીસતિવગ્ગો ચ અતિરેકવીસતિવગ્ગો ચ.

૨૦૩. ઇદાનિ કમ્મપ્પત્તે ચ છન્દારહે ચ દસ્સેતું ‘‘ચતુવગ્ગેના’’તિઆદિ વુત્તં. તત્થ (પરિ. ૪૮૮, ૪૯૭; પરિ. ૪૮૭-૪૮૮) પકતત્તા નામ યે પારાજિકઉક્ખિત્તલદ્ધિનાનાસંવાસકા ન હોન્તિ. પરેતિ એકસીમટ્ઠા પકતત્તા ભિક્ખૂ. યદિ પકતત્તા ભિક્ખૂપિ અઞ્ઞતરં ગામસીમં વા નદીસમુદ્દજાતસ્સરખણ્ડસીમાસુ વા અઞ્ઞતરં પવિસિત્વા ઠિતા હોન્તિ, નેવ કમ્મપ્પત્તા, ન છન્દારહા. ન હિ તેસં છન્દો વા પારિસુદ્ધિ વા આગચ્છતિ અઞ્ઞસીમાયં ઠિતત્તા. સેસેપીતિ પઞ્ચવગ્ગાદિકરણીયેપીતિ અત્થો.

૨૦૪. અસંવાસગણપૂરં વા કત્વા કતં કમ્મં કુપ્પઞ્ચ હોતિ, કારકાનઞ્ચ દુક્કટન્તિ અત્થો. ‘‘યસ્સ સઙ્ઘો કમ્મં કરોતિ, તંચતુત્થો કમ્મં કરેય્ય, અકમ્મં ન ચ કરણીય’’ન્તિ (મહાવ. ૩૮૯) વુત્તત્તા ‘‘કમ્મારહગણપૂરં વા’’તિ વુત્તં. ઇદાનિ પરિવાસાદિકમ્માનંયેવ પરિસતો વિપત્તિં દસ્સેતું ‘‘ગરુકટ્ઠગણપૂરં વા’’તિ વુત્તં. તમ્પિ અનિક્ખિત્તવત્તં સન્ધાય વુત્તં. નિક્ખિત્તવત્તો પન સબ્બત્થ ગણપૂરકો હોતિ એવ.

૨૦૫. વારેય્યાતિ પટિક્ખિપેય્ય. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, અધમ્મકમ્મે કયિરમાને પટિક્કોસિતુ’’ન્તિ (મહાવ. ૧૫૪) હિ વુત્તં. અન્તરાયે સતીતિ અત્થો. ‘‘અધમ્મકમ્મં ઇદં, ન મેતં ખમતી’’તિ એવં દ્વે તયો અઞ્ઞમઞ્ઞં દિટ્ઠિં આવિ કરેય્યુન્તિ અત્થો. યદિ એકો હોતિ, ‘‘ન મેતં ખમતી’’તિ એવં અધિટ્ઠાનં કરેય્યાતિ અત્થો. એત્તાવતા એતે નિરાપત્તિકા હોન્તિ, અન્તરાયા ચ મુચ્ચન્તિ, કમ્મં પન અધમ્મત્તા કુપ્પમેવ. વારેન્તેવ તતોધિકાતિ એત્થ ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ચતૂહિ પઞ્ચહિ પટિક્કોસિતું, દ્વીહિ તીહિ દિટ્ઠિં આવિ કાતું, એકેન અધિટ્ઠાતું, ‘‘ન મેતં ખમતી’’તિ (મહાવ. ૧૫૪) વુત્તત્તા ચત્તારો વા પઞ્ચ વા વારેન્તિ એવાતિ અત્થો.

૨૦૬. ઇદાનિ યેહિ પટિક્ખિત્તં હોતિ, તે દસ્સેતું ‘‘કમ્મારહા’’તિઆદિ વુત્તં. તત્થ ખિત્તચિત્ત-ગ્ગહણેન ઉમ્મત્તકોપિ ગહિતોવ. એતેસન્તિ યે વુત્તપ્પકારા, તેસં પટિક્ખેપો ન રુહતીતિ અત્થો.

૨૦૭. ઇદાનિ યસ્સ પટિક્ખેપો રુહતિ, તં દસ્સેતું ‘‘પકતત્તેકસીમટ્ઠ-સમસંવાસભિક્ખુનો’’તિ વુત્તં. તસ્સત્થો (મહાવ. ૩૯૪) – એવરૂપસ્સ ભિક્ખુનો પટિક્કોસના અન્તમસો આનન્તરસ્સાપિ આરોચેન્તસ્સ રુહતીતિ. ‘‘ભિક્ખુસ્સ, ભિક્ખવે, પકતત્તસ્સ સમાનસંવાસિકસ્સ સમાનસીમાયં ઠિતસ્સ અન્તમસો આનન્તરિકસ્સપિ ભિક્ખુનો વિઞ્ઞાપેન્તસ્સ સઙ્ઘમજ્ઝે પટિક્કોસના રુહતી’’તિ (મહાવ. ૩૯૪) વુત્તં.

૨૦૮. સમ્મુખા યદિ પટિક્કોસેય્યાતિ અત્થો. તિરોક્ખાતિ પરમ્મુખા. કાયસામગ્ગિં વા છન્દં વા નો દદેય્ય, દુક્કટન્તિ અત્થો. કમ્મવિનિચ્છયો.

કમ્મનિદ્દેસવણ્ણના નિટ્ઠિતા.