પારાજિકકણ્ડં

અભિલાપમત્તમેવાતિ એત્થ દહરવસેન ‘‘ભન્તે’’તિ ચ વુડ્ઢવસેન ‘‘આવુસો’’તિ ચ તત્થ દુવિધો અભિલાપો, ઇધ પન વુડ્ઢદહરાનં ‘‘અય્યા’’તિ એકમેવ.

કાયસંસગ્ગે વુત્તનયેનાતિ એત્થ તબ્બહુલનયેન કિરિયસમુટ્ઠાનતા વુત્તા. ‘‘કાયસંસગ્ગં સમાપજ્જેય્યા’’તિ અવત્વા પન ‘‘સાદિયેય્યા’’તિ વુત્તત્તા અકિરિયતોપિ સમુટ્ઠાતીતિ વેદિતબ્બં. યથા ચેત્થ, એવં હેટ્ઠા ‘‘મનુસ્સિત્થિયા તયો મગ્ગે મેથુનં ધમ્મં પટિસેવન્તસ્સ આપત્તિ પારાજિકસ્સા’’તિઆદિના (પારા. ૫૬) નયેન કિરિયસમુટ્ઠાનતં વત્વા તદનન્તરં ‘‘ભિક્ખુપચ્ચત્થિકા મનુસ્સિત્થિં ભિક્ખુસ્સ સન્તિકં આનેત્વા વચ્ચમગ્ગેન અઙ્ગજાતં અભિનિસીદેન્તિ, સો ચે પવેસનં સાદિયતી’’તિઆદિના (પારા. ૫૮) નયેન અકિરિયસમુટ્ઠાનસ્સપિ વુત્તત્તા પઠમપારાજિકાયપિ તબ્બહુલનયેનેવ કિરિયસમુટ્ઠાનતા વેદિતબ્બા. ન હિ પવેસનસાદિયનાદિમ્હિ કિરિયસમુટ્ઠાનતા દિસ્સતિ.

અઙ્ગજાતચલનઞ્ચેત્થ ન સારતો દટ્ઠબ્બં ‘‘સો ચે પવેસનં ન સાદિયતિ, પવિટ્ઠં ન સાદિયતિ, ઠિતં ન સાદિયતિ, ઉદ્ધરણં સાદિયતિ, આપત્તિ પારાજિકસ્સા’’તિ (પારા. ૫૮) એત્થ ઠિતનસાદિયને પકતિયાપિ પરિપુણ્ણચલનત્તા. સાદિયનપચ્ચયા પટિસેવનચલનઞ્ચેત્થ ન દિસ્સતેવાતિ તબ્બહુલનયેનેવ કિરિયસમુટ્ઠાનતા ગહેતબ્બા.

અપિચ ભિક્ખુનિયાપિ પઠમપારાજિકે તસ્સ સાદિયનસ્સ સરૂપેન વુત્તત્તા તદનુરૂપવસેન વિભઙ્ગનયમનોલોકેત્વા ‘‘કિરિયસમુટ્ઠાન’’મિચ્ચેવ વુત્તં. યથા ચેતેસુ તબ્બહુલનયેન કિરિયસમુટ્ઠાનતા વુત્તા, તથા સુરાદીનં અકુસલેનેવ પાતબ્બતા. ઇતરથા ‘‘યં અકુસલેનેવ આપજ્જતિ, અયં લોકવજ્જા, સેસા પણ્ણત્તિવજ્જા’’તિ વુત્તે લોકવજ્જપણ્ણત્તિવજ્જાનં નિયમલક્ખણસિદ્ધિ હોતિ, તથા તં અવત્વા ‘‘યસ્સા સચિત્તકપક્ખે ચિત્તં અકુસલમેવ હોતિ, અયં લોકવજ્જા, સેસા પણ્ણત્તિવજ્જા’’તિ (કઙ્ખા. અટ્ઠ. પઠમપારાજિકવણ્ણના) વુત્તે લોકવજ્જવચનં નિરત્થકં સિયા વત્થુઅજાનનપક્ખેપિ અકુસલેનેવ પાતબ્બત્તા. યસ્મા તત્થ સુરાપાનવીતિક્કમસ્સ અકુસલચિત્તુપ્પાદો નત્થિ, તસ્મા ખન્ધકટ્ઠકથાયં ‘‘મજ્જપાને પન ભિક્ખુનો અજાનિત્વાપિ બીજતો પટ્ઠાય મજ્જં પિવન્તસ્સ પાચિત્તિયં. સામણેરો જાનિત્વાવ પિવન્તો સીલભેદં આપજ્જતિ, ન અજાનિત્વા’’તિ (મહાવ. અટ્ઠ. ૧૦૮) વુત્તં, ન વુત્તં ‘‘વત્થુઅજાનનપક્ખે પાણાતિપાતાદીનં સિદ્ધિકરઅકુસલચિત્તુપ્પાદસદિસે ચિત્તુપ્પાદે સતિપિ સામણેરો સીલભેદં નાપજ્જતી’’તિ. અભિનિવેસવચનં પાણાતિપાતાદીહિ સમાનગતિકત્તા સામણેરાનં સુરાપાનસ્સ. ‘‘સુરામેરયિમે’’તિ વત્થું જાનિત્વા પાતબ્બતાદિવસેન વીતિક્કમન્તસ્સ અકુસલસ્સ અસમ્ભવો નત્થિ. તેન વુત્તં ‘‘યસ્સા સચિત્તકપક્ખે’’તિઆદિ.

કિઞ્ચેત્થ – યુત્તિવચનેન અરહન્તાનં અપ્પવિસનતો સચિત્તકાચિત્તકપક્ખેસુ અકુસલનિયમોતિ ચે? ન, ધમ્મતાવસેન સેક્ખાનમ્પિ અપ્પવિસનતો. અચિત્તકપક્ખે અકુસલનિયમાભાવદસ્સનત્થં સુપન્તસ્સ મુખે પક્ખિત્તજલબિન્દુમિવ સુરાબિન્દુઆદયો ઉદાહરિતબ્બા. તબ્બહુલનયેન હિ અત્થે ગહિતે પુબ્બેનાપરં અટ્ઠકથાય સમેતિ સદ્ધિં પાળિયા ચાતિ. આચરિયાપિ સુરાપાને અકુસલનિયમાભાવમેવ વદન્તિ. એકચ્ચે પન કિરિયસમુટ્ઠાનતા પનસ્સ તબ્બહુલનયમેવ, ન પઠમપારાજિકે. કથં? કાયસંસગ્ગસિક્ખાપદં પઠમપારાજિકસમુટ્ઠાનં. એત્થ ભિક્ખુસ્સ ચ ભિક્ખુનિયા ચ કાયસંસગ્ગભાવે સતિ ભિક્ખુની કાયઙ્ગં અચોપયમાનાપિ ચિત્તેનેવ અધિવાસેતિ, આપજ્જતિ, ન એવં ભિક્ખુ. ભિક્ખુ પન ચોપયમાનોવ આપજ્જતિ, એવમેવ પઠમપારાજિકેપિ ચોપને સતિ એવ આપજ્જતિ, નાસતિ. પવેસનં સાદિયતીતિ એત્થ પવેસનસાદિયનં નામ સેવનચિત્તુપ્પાદનં, મગ્ગેન વા મગ્ગપ્પટિપન્નમ્પિ ઇચ્છન્તિ. તસ્સાપિ કાયચલનં એકન્તં અત્થિ એવ. એવં સન્તેપિ વીમંસિત્વા ગહેતબ્બન્તિ વદન્તીતિ લિખિતં

પારાજિકવણ્ણના નિટ્ઠિતા.