૮. સહધમ્મિકવગ્ગો

૧. સહધમ્મિકસિક્ખાપદવણ્ણના

સહધમ્મિકવગ્ગસ્સ પઠમે સહધમ્મિકં વુચ્ચમાનોતિ ઇમસ્સત્થો દુબ્બચસિક્ખાપદે વુત્તો. એતસ્મિં સિક્ખાપદેતિ એતસ્મિં સિક્ખાપદે યં વુત્તં, તં ન તાવ સિક્ખિસ્સામીતિ અત્થો. પાચિત્તિયન્તિ એત્થ પન અનાદરિયભયા લેસેન એવં વદન્તસ્સ વાચાય વાચાય પાચિત્તિયં વેદિતબ્બં. સિક્ખમાનેનાતિ ઓવાદં સિરસા સમ્પટિચ્છિત્વા સિક્ખિતુકામેનેવ હુત્વા. અઞ્ઞાતબ્બન્તિ આજાનિતબ્બં. પરિપુચ્છિતબ્બન્તિ ‘‘ઇમસ્સ કો અત્થો’’તિ પરિપુચ્છિતબ્બં. પરિપઞ્હિતબ્બન્તિ ચિન્તેતબ્બં તુલયિતબ્બં.

કોસમ્બિયં છન્નત્થેરં આરબ્ભ એવં ભણનવત્થુસ્મિં પઞ્ઞત્તં, સાધારણપઞ્ઞત્તિ, અનાણત્તિકં, તિકપાચિત્તિયં, અનુપસમ્પન્ને તિકદુક્કટં, ઉભોહિપિ ‘‘ઇદં ન સલ્લેખાયા’’તિઆદિના (પાચિ. ૪૩૬) નયેનેવ અપ્પઞ્ઞત્તેન વુચ્ચમાનસ્સાપિ એવં વદતો દુક્કટમેવ. ‘‘જાનિસ્સામિ સિક્ખિસ્સામી’’તિ ભણન્તસ્સ, ઉમ્મત્તકાદીનઞ્ચ અનાપત્તિ. ઉપસમ્પન્નસ્સ પઞ્ઞત્તેન વચનં, અસિક્ખિતુકામતાય એવં વચનન્તિ ઇમાનેત્થ દ્વે અઙ્ગાનિ. સમુટ્ઠાનાદીનિ અદિન્નાદાનસદિસાનિ, ઇદં પન દુક્ખવેદનન્તિ.

સહધમ્મિકસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૨. વિલેખનસિક્ખાપદવણ્ણના

દુતિયે ઉદ્દિસ્સમાનેતિ આચરિયેન અન્તેવાસિકસ્સ વુચ્ચમાને વા સજ્ઝાયવસેન પરિવત્તિયમાને વા. ખુદ્દાનુખુદ્દકેહીતિ ખુદ્દકેહિ ચ અનુખુદ્દકેહિ ચ. યાવદેવાતિ તેસં સંવત્તનમરિયાદપરિચ્છેદવચનં. ઇદં વુત્તં હોતિ – એતાનિ હિ યે ઉદ્દિસન્તિ વા ઉદ્દિસાપેન્તિ વા સજ્ઝાયન્તિ વા, તેસં તાવ સંવત્તન્તિ, યાવ ‘‘કપ્પતિ નુ ખો, ન કપ્પતિ નુ ખો’’તિ કુક્કુચ્ચવિપ્પટિસારો, વિહેસા, વિચિકિચ્છા મનોવિલેખા ચ ઉપ્પજ્જન્તિયેવ. અથ વા યાવદેવાતિ અતિસયવવત્થાપનં. તસ્સ ‘સંવત્તન્તી’તિઇમિના સમ્બન્ધો, કુક્કુચ્ચાય વિહેસાય વિલેખાય અતિવિય સંવત્તન્તિયેવાતિ વુત્તં હોતિ. સિક્ખાપદવિવણ્ણકેતિ એવં સિક્ખાપદાનં વિવણ્ણકે ગરહણે પાચિત્તિયં હોતીતિ અત્થો.

સાવત્થિયં છબ્બગ્ગિયે આરબ્ભ વિનયવિવણ્ણનવત્થુસ્મિં પઞ્ઞત્તં, સાધારણપઞ્ઞત્તિ, અનાણત્તિકં, તિકપાચિત્તિયં, અનુપસમ્પન્નસ્સ વિવણ્ણને તિકદુક્કટં, ઉભિન્નમ્પિ અઞ્ઞધમ્મવિવણ્ણને દુક્કટમેવ. ન વિવણ્ણેતુકામસ્સ, ‘‘ઇઙ્ઘ તાવ સુત્તન્તે વા ગાથાયો વા અભિધમ્મં વા પરિયાપુણસ્સુ, પચ્છાપિ વિનયં પરિયાપુણિસ્સસી’’તિ ભણતો, ઉમ્મત્તકાદીનઞ્ચ અનાપત્તિ. ગરહિતુકામતા ચ, ઉપસમ્પન્નસ્સ સન્તિકે સિક્ખાપદવિવણ્ણનઞ્ચાતિ ઇમાનેત્થ દ્વે અઙ્ગાનિ. સમુટ્ઠાનાદીનિ અદિન્નાદાનસદિસાનિ, ઇદં પન દુક્ખવેદનન્તિ.

વિલેખનસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૩. મોહનસિક્ખાપદવણ્ણના

તતિયે અન્વડ્ઢમાસન્તિ અનુપટિપાટિયા અદ્ધમાસે અદ્ધમાસે. ઉદ્દિસ્સમાનેતિ ઉપોસથવસેન ઉદ્દિસિયમાને. યઞ્ચ તત્થ આપત્તિં આપન્નોતિ યં સો અનાચારં આચરિત્વા અઞ્ઞાણકેન આપન્નભાવં જાનાપેતુકામો એવમાહ, તસ્મિં અનાચારે યં આપત્તિં આપન્નો. તઞ્ચ યથાધમ્મો કારેતબ્બોતિ અઞ્ઞાણકેન આપન્નત્તા મોક્ખો નત્થિ, યથા પન ધમ્મો ચ વિનયો ચ ઠિતો, તથા તં આપત્તિં કારેતબ્બો, દેસનાગામિનિયા દેસાપેતબ્બો, વુટ્ઠાનગામિનિયા વુટ્ઠાપેતબ્બોતિ અત્થો. ઉત્તરિ ચસ્સ મોહો આરોપેતબ્બોતિ યથાધમ્મકરણતો ચ ઉત્તરિ ‘‘તસ્સ તે, આવુસો’’તિઆદિવચનેહિ નિન્દિત્વા તસ્સ પુગ્ગલસ્સ ઞત્તિદુતિયકમ્મેન મોહો આરોપેતબ્બો. ઇદં તસ્મિં મોહનકે પાચિત્તિયન્તિ યો એવં આરોપિતે મોહે પુન મોહેતિ, તસ્મિં મોહનકે પુગ્ગલે ઇદં પાચિત્તિયં વેદિતબ્બં, ન અનારોપિતે મોહેતિ અત્થો.

સાવત્થિયં છબ્બગ્ગિયે આરબ્ભ મોહનવત્થુસ્મિં પઞ્ઞત્તં, સાધારણપઞ્ઞત્તિ, અનાણત્તિકં, તિકપાચિત્તિયં, અધમ્મકમ્મે તિકદુક્કટં, અનારોપિતે મોહે દુક્કટમેવ. યેન ન વિત્થારેન સુતં, ઊનકદ્વત્તિક્ખત્તું વા વિત્થારેન સુતં, યે ચ ન મોહેતુકામા તેસં, ઉમ્મત્તકાદીનઞ્ચ અનાપત્તિ. મોહારોપનં, મોહેતુકામતા, વુત્તનયેન સુતભાવો, મોહનન્તિ ઇમાનેત્થ ચત્તારિ અઙ્ગાનિ. સમુટ્ઠાનાદીનિ અદિન્નાદાનસદિસાનિ, ઇદં પન દુક્ખવેદનન્તિ.

મોહનસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૪. પહારસિક્ખાપદવણ્ણના

ચતુત્થે પહારં દદેય્યાતિ એત્થ પહરિતુકામતાય પહારે દિન્ને સચેપિ મરતિ, પાચિત્તિયમેવ.

સાવત્થિયં છબ્બગ્ગિયે આરબ્ભ પહારદાનવત્થુસ્મિં પઞ્ઞત્તં, સાધારણપઞ્ઞત્તિ, અનાણત્તિકં, તિકપાચિત્તિયં, અનુપસમ્પન્ને તિકદુક્કટં, વિરૂપકરણાધિપ્પાયેન પન ઉપસમ્પન્નસ્સપિ કણ્ણાદિચ્છેદને દુક્કટમેવ. કેનચિ વિહેઠિયમાનસ્સ પન મોક્ખાધિપ્પાયસ્સ, ઉમ્મત્તકાદીનઞ્ચ અનાપત્તિ. કુપિતતા, ન મોક્ખાધિપ્પાયતા, ઉપસમ્પન્નસ્સ પહારદાનન્તિ ઇમાનેત્થ તીણિ અઙ્ગાનિ. સમુટ્ઠાનાદીનિ પઠમપારાજિકસદિસાનિ, ઇદં પન દુક્ખવેદનન્તિ.

પહારસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૫. તલસત્તિકસિક્ખાપદવણ્ણના

પઞ્ચમે તલસત્તિકં ઉગ્ગિરેય્યાતિ પહારદાનાકારં દસ્સેન્તો કાયં વા કાયપ્પટિબદ્ધં વા ઉચ્ચારેય્ય. એત્થ ચ ઉગ્ગિરણપચ્ચયા પાચિત્તિયં. સચે પન ઉગ્ગિરિત્વા વિરદ્ધો પહારં દેતિ, ન પહરિતુકામતાય દિન્નત્તા દુક્કટમેવ, તેન પહારેન હત્થાદીસુ યંકિઞ્ચિ ભિજ્જતિ, દુક્કટમેવ. સેસમેત્થ સબ્બં પુરિમસિક્ખાપદે વુત્તનયેનેવ વેદિતબ્બન્તિ.

તલસત્તિકસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૬. અમૂલકસિક્ખાપદવણ્ણના

છટ્ઠે અમૂલકેનાતિ દિટ્ઠાદિમૂલવિરહિતેન. અનુદ્ધંસેય્યાતિ ચોદેય્ય વા ચોદાપેય્ય વા. પાચિત્તિયન્તિ સચે ચુદિતકો તઙ્ખણઞ્ઞેવ ‘‘ચોદેતિ મ’’ન્તિ જાનાતિ, ચોદકસ્સ પાચિત્તિયં.

સાવત્થિયં છબ્બગ્ગિયે આરબ્ભ અમૂલકેન સઙ્ઘાદિસેસેન અનુદ્ધંસનવત્થુસ્મિં પઞ્ઞત્તં, સાધારણપઞ્ઞત્તિ, સાણત્તિકં, તિકપાચિત્તિયં, આચારવિપત્તિયા વા દિટ્ઠિવિપત્તિયા વા અનુદ્ધંસને દુક્કટં, અનુપસમ્પન્ને તિકદુક્કટં. તથાસઞ્ઞિસ્સ, ઉમ્મત્તકાદીનઞ્ચ અનાપત્તિ. ઉપસમ્પન્નતા, સઙ્ઘાદિસેસસ્સ અમૂલકતા, અનુદ્ધંસના, તઙ્ખણવિજાનનાતિ ઇમાનેત્થ ચત્તારિ અઙ્ગાનિ. સમુટ્ઠાનાદીનિ અદિન્નાદાનસદિસાનિ, ઇદં પન દુક્ખવેદનન્તિ.

અમૂલકસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૭. સઞ્ચિચ્ચસિક્ખાપદવણ્ણના

સત્તમે કુક્કુચ્ચં ઉપદહેય્યાતિ ‘‘ઊનવીસતિવસ્સો ત્વં મઞ્ઞે’’તિઆદીનિ (પાચિ. ૪૬૬) ભણન્તો ઉપ્પાદેય્ય. એવં અઞ્ઞસ્મિં ઉપ્પાદનપચ્ચયે અસતિ સઞ્ચિચ્ચ ઉપ્પાદેન્તસ્સ વાચાય વાચાય પાચિત્તિયં.

સાવત્થિયં છબ્બગ્ગિયે આરબ્ભ કુક્કુચ્ચઉપ્પાદનવત્થુસ્મિં પઞ્ઞત્તં, સાધારણપઞ્ઞત્તિ, અનાણત્તિકં, તિકપાચિત્તિયં, અનુપસમ્પન્ને તિકદુક્કટં. નઉપ્પાદેતુકામસ્સ, કેવલં હિતેસિતાય તથા વદન્તસ્સ, ઉમ્મત્તકાદીનઞ્ચ અનાપત્તિ. ઉપસમ્પન્નતા, અફાસુકામતા, કુક્કુચ્ચુપ્પાદનન્તિ ઇમાનેત્થ તીણિ અઙ્ગાનિ. સમુટ્ઠાનાદીનિ અનન્તરસદિસાનેવાતિ.

સઞ્ચિચ્ચસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૮. ઉપસ્સુતિસિક્ખાપદવણ્ણના

અટ્ઠમે વિવાદાપન્નાનન્તિ ભણ્ડનકલહેહિ વિવડ્ઢિતં વિવાદાધિકરણં આપન્નાનં. ઉપસ્સુતિન્તિ સુતિસમીપં, યત્થ ઠત્વા સક્કા હોતિ તેસં વચનં સોતું, તત્થ તિટ્ઠેય્યાતિ અત્થો. ‘‘તત્થ સોસ્સામી’’તિ ચોદેતુકામતાય ગચ્છતો પદે પદે દુક્કટં, તુરિતગમનેપિ ઓહીયમાનેપિ એસેવ નયો. યત્થ પન ઠિતો સુણાતિ, તત્થ ઠિતસ્સ પાચિત્તિયં, અત્તનો ઠિતોકાસં આગન્ત્વા તેસુ મન્તયમાનેસુપિ ઉક્કાસિત્વા, ‘‘અહં એત્થા’’તિ વા વત્વા જાનાપેતબ્બં, એવં અકરોન્તસ્સાપિ સવને પાચિત્તિયમેવ.

સાવત્થિયં છબ્બગ્ગિયે આરબ્ભ ઉપસ્સુતિટ્ઠાનવત્થુસ્મિં પઞ્ઞત્તં, સાધારણપઞ્ઞત્તિ, અનાણત્તિકં, તિકપાચિત્તિયં, અનુપસમ્પન્ને તિકદુક્કટં, ‘‘ઇમેસં સુત્વા ઓરમિસ્સામિ વિરમિસ્સામિ વૂપસમિસ્સામિ અત્તાનં પરિમોચેસ્સામી’’તિ (પાચિ. ૪૭૩) ગચ્છતો, ઉમ્મત્તકાદીનઞ્ચ અનાપત્તિ. ઉપસમ્પન્નતા, ચોદનાધિપ્પાયો, સવનન્તિ ઇમાનેત્થ તીણિ અઙ્ગાનિ. થેય્યસત્થસમુટ્ઠાનં ઇદં પન સિયા કિરિયં, સિયા અકિરિયં, સઞ્ઞાવિમોક્ખં, સચિત્તકં, લોકવજ્જં, કાયકમ્મં, વચીકમ્મં, અકુસલચિત્તં, દુક્ખવેદનન્તિ.

ઉપસ્સુતિસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૯. કમ્મપ્પટિબાહનસિક્ખાપદવણ્ણના

નવમે ધમ્મિકાનં કમ્માનન્તિ ધમ્મેન વિનયેન સત્થુસાસનેન કતાનં અપલોકનકમ્મં ઞત્તિકમ્મં ઞત્તિદુતિયકમ્મં ઞત્તિચતુત્થકમ્મન્તિ ઇમેસં ચતુન્નં કમ્માનં. તત્રાયં સઙ્ખેપતો કમ્મવિનિચ્છયો – તત્ર અપલોકનકમ્મં નામ સમગ્ગસ્સ સઙ્ઘસ્સ અનુમતિયા તં તં વત્થું કિત્તેત્વા ‘‘રુચ્ચતિ સઙ્ઘસ્સા’’તિ તિક્ખત્તું સાવેત્વા કત્તબ્બં કમ્મં વુચ્ચતિ. સમગ્ગસ્સેવ પન સઙ્ઘસ્સ અનુમતિયા એકાય ઞત્તિયા કત્તબ્બં કમ્મં ઞત્તિકમ્મં નામ. એકાય ઞત્તિયા ચેવ અનુસ્સાવનાય ચ કત્તબ્બં કમ્મં ઞત્તિદુતિયકમ્મં નામ. એકાય પન ઞત્તિયા તીહિ ચ અનુસ્સાવનાહિ કત્તબ્બં કમ્મં ઞત્તિચતુત્થકમ્મં નામ.

તેસુ અપલોકનકમ્મં (પરિ. ૪૯૬; પરિ. અટ્ઠ. ૪૯૫-૪૯૬) પઞ્ચ ઠાનાનિ ગચ્છતિ ઓસારણં નિસ્સારણં ભણ્ડુકમ્મં બ્રહ્મદણ્ડં કમ્મલક્ખણન્તિ. તત્થ કણ્ટકસામણેરસ્સ નાસના વિય નિસ્સારણા, તાદિસંયેવ સમ્માવત્તન્તં દિસ્વા પવેસના ‘ઓસારણા’તિ વેદિતબ્બા. પબ્બજ્જાપેક્ખસ્સ કેસચ્છેદનાપુચ્છનં ભણ્ડુકમ્મં (મહાવ. ૯૮) નામ. મુખરસ્સ ભિક્ખુનો ભિક્ખૂ દુરુત્તવચનેહિ ઘટ્ટેન્તસ્સ ‘‘ઇત્થન્નામો ભિક્ખુ મુખરો ભિક્ખૂ દુરુત્તવચનેહિ ઘટ્ટેન્તો વિહરતિ, સો ભિક્ખુ યં ઇચ્છેય્ય, તં વદેય્ય, ભિક્ખૂહિ ઇત્થન્નામો ભિક્ખુ નેવ વત્તબ્બો, ન ઓવાદાનુસાસનિં કત્તબ્બો, ન ઓવદિતબ્બો’’તિ ‘‘સઙ્ઘં, ભન્તે, પુચ્છામિ ‘ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો બ્રહ્મદણ્ડસ્સ દાનં રુચ્ચતિ સઙ્ઘસ્સા’તિ, દુતિયમ્પિ પુચ્છામિ, તતિયમ્પિ પુચ્છામિ ‘ઇત્થન્નામસ્સ, ભન્તે, ભિક્ખુનો બ્રહ્મદણ્ડસ્સ દાનં રુચ્ચતિ સઙ્ઘસ્સા’’’તિ એવં કત્તબ્બં કમ્મં બ્રહ્મદણ્ડં (ચૂળવ. ૪૪૫) નામ. યં પન ભગવતા ભિક્ખુનીનં ઊરું વિવરિત્વા દસ્સનાદિવત્થૂસુ ‘‘અવન્દિયો સો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ભિક્ખુનિસઙ્ઘેન કાતબ્બો’’તિ (ચૂળવ. ૪૧૧) એવં અવન્દિયકમ્મં અનુઞ્ઞાતં, યં ભિક્ખુનીહિ ‘‘અય્યે, અસુકો નામ અય્યો ભિક્ખુનીનં અપ્પસાદનીયં દસ્સેતિ, એતસ્સ અય્યસ્સ અવન્દિયકરણં ‘રુચ્ચતિ ભિક્ખુનિસઙ્ઘસ્સા’’’તિ એવં ઉપસ્સયે નિસિન્નાહેવ ભિક્ખુનીહિ કત્તબ્બં, એવરૂપં કમ્મં યસ્મા તસ્સ કમ્મંયેવ લક્ખણં ન ઓસારણાદીનિ, તસ્મા કમ્મલક્ખણન્તિ વુચ્ચતિ. ઇદઞ્ચ કમ્મલક્ખણં નામ ભિક્ખુનિમૂલકં પઞ્ઞત્તં, અપિચ ભિક્ખૂનમ્પિ લબ્ભતિ, તસ્મા ભિક્ખૂહિપિ અચ્છિન્નચીવરકાદીનં ચીવરાદીનિ વા દેન્તેહિ, પરિભુઞ્જિતબ્બાનિ અપનેતબ્બાનિપિ વત્થૂનિ પરિભુઞ્જન્તેહિ વા, અપનેન્તેહિ વા, તથારૂપં વા ધમ્મિકં કતિકં કરોન્તેહિ તિક્ખત્તું સાવેત્વા અપલોકનકમ્મં કાતબ્બં, સબ્બઞ્હેતં કમ્મલક્ખણમેવ પવિસતિ, ઇતિ અપલોકનકમ્મં પઞ્ચ ઠાનાનિ ગચ્છતિ.

ઞત્તિકમ્મં પન નવ ઠાનાનિ ગચ્છતિ ઓસારણં નિસ્સારણં ઉપોસથં પવારણં સમ્મુતિં દાનં પટિગ્ગહં પચ્ચુક્કડ્ઢનં કમ્મલક્ખણન્તિ. તત્થ ‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો, ઇત્થન્નામો ઇત્થન્નામસ્સ આયસ્મતો ઉપસમ્પદાપેક્ખો, અનુસિટ્ઠો સો મયા, યદિ સઙ્ઘસ્સ પત્તકલ્લં, ઇત્થન્નામો આગચ્છેય્ય, ‘આગચ્છાહી’તિ વત્તબ્બો’’તિ (મહાવ. ૧૨૬) એવં ઉપસમ્પદાપેક્ખસ્સ ઓસારણા ઓસારણા નામ. ‘‘સુણન્તુ મે આયસ્મન્તા, અયં ઇત્થન્નામો ભિક્ખુ ધમ્મકથિકો, ઇમસ્સ નેવ સુત્તં આગચ્છતિ, નો સુત્તવિભઙ્ગો, સો અત્થં અસલ્લક્ખેત્વા બ્યઞ્જનચ્છાયાય અત્થં પટિબાહતિ, યદાયસ્મન્તાનં પત્તકલ્લં, ઇત્થન્નામં ભિક્ખું વુટ્ઠાપેત્વા અવસેસા ઇમં અધિકરણં વૂપસમેય્યામા’’તિ એવં ઉબ્ભાહિકવિનિચ્છયે (ચૂળવ. ૨૩૩) ધમ્મકથિકસ્સ ભિક્ખુનો નિસ્સારણા નિસ્સારણા નામ. ‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો, અજ્જુપોસથો…પે… ઉપોસથં કરેય્યા’’તિ એવં ઉપોસથકમ્મવસેન ઠપિતા ઞત્તિ ઉપોસથો નામ. ‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો, અજ્જ પવારણા પન્નરસી, યદિ સઙ્ઘસ્સ પત્તકલ્લં, સઙ્ઘો પવારેય્યા’’તિ (મહાવ. ૨૧૦) એવં પવારણાકમ્મવસેન ઠપિતા ઞત્તિ પવારણા નામ. ‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો, ઇત્થન્નામો ઇત્થન્નામસ્સ ઉપસમ્પદાપેક્ખો, યદિ સઙ્ઘસ્સ પત્તકલ્લં, અહં ઇત્થન્નામં અનુસાસેય્ય’’ન્તિ, ‘‘યદિ સઙ્ઘસ્સ પત્તકલ્લં, ઇત્થન્નામો ઇત્થન્નામં અનુસાસેય્યા’’તિ (મહાવ. ૧૨૬) એવં અત્તાનં વા પરં વા સમ્મન્નિતું ઠપિતા ઞત્તિ સમ્મુતિ નામ. ‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો, ઇમં ચીવરં ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો નિસ્સગ્ગિયં સઙ્ઘસ્સ નિસ્સટ્ઠં, યદિ સઙ્ઘસ્સ પત્તકલ્લં, સઙ્ઘો ઇમં ચીવરં ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો દદેય્યા’’તિ (પારા. ૪૬૪) એવં નિસ્સટ્ઠચીવરપત્તાદીનં દાનં દાનં નામ. ‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો, અયં ઇત્થન્નામો ભિક્ખુ આપત્તિં સરતિ વિવરતિ ઉત્તાનિં કરોતિ દેસેતિ, યદિ સઙ્ઘસ્સ પત્તકલ્લં, અહં ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો આપત્તિં પટિગ્ગણ્હેય્ય’’ન્તિ, તેન વત્તબ્બો ‘પસ્સસી’તિ, ‘આમ, પસ્સામી’તિ, ‘‘આયતિં સંવરેય્યાસી’’તિ (ચૂળવ. ૨૩૯) એવં આપત્તિપ્પટિગ્ગહો પટિગ્ગહો નામ. ‘‘સુણન્તુ મે આયસ્મન્તા આવાસિકા, યદાયસ્મન્તાનં પત્તકલ્લં, ઇદાનિ ઉપોસથં કરેય્યામ, પાતિમોક્ખં ઉદ્દિસેય્યામ, આગમે કાલે પવારેય્યામા’’તિ (મહાવ. ૨૪૦) એવં કતપ્પવારણપ્પચ્ચુક્કડ્ઢના પચ્ચુક્કડ્ઢના નામ. તિણવત્તારકસમથે (ચૂળવ. ૨૧૨) સબ્બસઙ્ગાહિકઞત્તિ, એકેકસ્મિં પક્ખે એકેકા ઞત્તિ ચાતિ તિસ્સોપિ ઞત્તિયો કમ્મલક્ખણં નામ. ઇતિ ઞત્તિકમ્મં નવ ઠાનાનિ ગચ્છતિ.

ઞત્તિદુતિયકમ્મં સત્ત ઠાનાનિ ગચ્છતિ ઓસારણં નિસ્સારણં સમ્મુતિં દાનં ઉદ્ધારં દેસનં કમ્મલક્ખણન્તિ. તત્થ ભિક્ખૂનં અલાભાય પરિસક્કનાદિકેહિ અટ્ઠહિ અઙ્ગેહિ સમન્નાગતસ્સ ઉપાસકસ્સ સઙ્ઘેન અસમ્ભોગકરણત્થં પત્તનિક્કુજ્જનવસેન નિસ્સારણા નિસ્સારણા નામ. તસ્સેવ સમ્માવત્તન્તસ્સ પત્તુક્કુજ્જનવસેન ઓસારણા ચ વેદિતબ્બા, સા ખુદ્દકક્ખન્ધકે વડ્ઢલિચ્છવિવત્થુસ્મિં (ચૂળવ. ૨૬૫-૨૬૬) વુત્તા. સીમાસમ્મુતિ તિચીવરેન અવિપ્પવાસસમ્મુતિસન્થતસમ્મુતિભત્તુદ્દેસકસેનાસનગ્ગાહાપકભણ્ડાગારિકચીવરપ્પટિગ્ગાહકયાગુભાજકફલભાજકખજ્જભાજકઅપ્પમત્તકવિસ્સજ્જકસાટિયગ્ગાહપકપત્તગ્ગાહાપકઆરામિકપેસકસામણેરપેસકસમ્મુતીતિ એતાસં સમ્મુતીનં વસેન સમ્મુતિ વેદિતબ્બા. કથિનચીવરમતકચીવરદાનવસેન દાનં વેદિતબ્બં. કથિનુદ્ધારવસેન ઉદ્ધારો વેદિતબ્બો. કુટિવત્થુવિહારવત્થુદેસનાવસેન દેસના વેદિતબ્બા. યા પન તિણવત્થારકસમથે (ચૂળવ. ૨૧૨ આદયો) એકસ્મિં પક્ખે એકા, એકસ્મિં પક્ખે એકાતિ દ્વે ઞત્તિદુતિયકમ્મવાચા વુત્તા, યા ચ મોહારોપનાદીસુ કમ્મવાચા (પાચિ. ૪૪૬) વુત્તા, તાસં વસેન કમ્મલક્ખણં વેદિતબ્બં, ઇતિ ઞત્તિદુતિયકમ્મં સત્ત ઠાનાનિ ગચ્છતિ.

ઞત્તિચતુત્થકમ્મમ્પિ સત્તેવ ઠાનાનિ ગચ્છતિ ઓસારણં નિસ્સારણં સમ્મુતિં દાનં નિગ્ગહં સમનુભાસનં કમ્મલક્ખણન્તિ. તત્થ તજ્જનીયકમ્માદીનં (ચૂળવ. ૧ આદયો) સત્તન્નં કમ્માનં વસેન નિસ્સારણા, તેસંયેવ કમ્માનં પટિપ્પસ્સમ્ભનવસેન ઓસારણા ચ વેદિતબ્બા, ભિક્ખુનોવાદકસમ્મુતિવસેન (પાચિ. ૧૪૬-૧૪૭) સમ્મુતિ, પરિવાસદાન(ચઊળવ. ૧૦૨) માનત્તદાનવસેન (ચૂળવ. ૧૦૫) દાનં, મૂલાયપટિકસ્સનવસેન (ચૂળવ. ૧૧૦) નિગ્ગહો, ઉક્ખિત્તાનુવત્તિકા, અટ્ઠ યાવતતિયકા, અરિટ્ઠો (પાચિ. ૪૧૭), ચણ્ડકાળી (પાચિ. ૭૦૯) ચાતિ ઇમે તે યાવતતિયકાતિ ઇમાસં એકાદસન્નં સમનુભાસનાનં વસેન સમનુભાસના, ઉપસમ્પદાકમ્મઅબ્ભાનકમ્મવસેન કમ્મલક્ખણં વેદિતબ્બં. ઇતિ ઞત્તિચતુત્થકમ્મં સત્ત ઠાનાનિ ગચ્છતિ.

ઇમેસુ પન ચતૂસુ કમ્મેસુ અપલોકનકમ્મં અપલોકેત્વાવ કાતબ્બં, ઞત્તિકમ્માદિવસેન ન કાતબ્બં. ઞત્તિકમ્મમ્પિ એકં ઞત્તિં ઠપેત્વાવ કાતબ્બં, અપલોકનકમ્માદિવસેન ન કાતબ્બં. ઞત્તિદુતિયકમ્મં પન અપલોકેત્વા કાતબ્બમ્પિ અત્થિ અકાતબ્બમ્પિ, તત્થ સીમાસમ્મુતિ સીમાસમૂહનનં (મહાવ. ૧૩૯-૧૪૦, ૧૪૪ આદયો) કથિનચીવરદાનં કથિનુદ્ધારો કુટિવત્થુદેસના વિહારવત્થુદેસનાતિ ઇમાનિ છ કમ્માનિ ગરુકાનિ અપલોકેત્વા કાતું ન વટ્ટન્તિ, ઞત્તિદુતિયકમ્મવાચં સાવેત્વાવ કાતબ્બાનિ. અવસેસા તેરસ સમ્મુતિયો સેનાસનગ્ગાહાપકમતકચીવરદાનસમ્મુતિયો ચાતિ એતાનિ લહુકમ્માનિ અપલોકેત્વાપિ કાતું વટ્ટન્તિ, ઞત્તિકમ્માદિવસેન પન ન કાતબ્બાનેવ. ઞત્તિચતુત્થકમ્મમ્પિ સકલક્ખણેનેવ કાતબ્બં, ન સેસકમ્મવસેન. એવં અત્તનો અત્તનો લક્ખણેનેવ વત્થુઞત્તિઅનુસ્સાવનાસીમાપરિસાસમ્પત્તિયા કતાનિ એતાનિ કમ્માનિ ધમ્મેન વિનયેન સત્થુસાસનેન કતત્તા ધમ્મો એતેસુ અત્થીતિ ધમ્મિકાનિ નામ હોન્તિ, ઇતિ એતેસં ધમ્મિકાનં કમ્માનં છન્દં દત્વા પચ્છા ખીયનધમ્મં આપજ્જન્તસ્સ વાચાય વાચાય પાચિત્તિયં.

સાવત્થિયં છબ્બગ્ગિયે આરબ્ભ ખીયનધમ્માપજ્જનવત્થુસ્મિં પઞ્ઞત્તં, સાધારણપઞ્ઞત્તિ, અનાણત્તિકં, ધમ્મકમ્મે વેમતિકસ્સ, અધમ્મકમ્મે ધમ્મકમ્મસઞ્ઞિનો, વેમતિકસ્સ ચ દુક્કટં. અધમ્મકમ્મસઞ્ઞિસ્સ, ‘‘અધમ્મેન વા વગ્ગેન વા નકમ્મારહસ્સ વા કમ્મં કરોન્તી’’તિ ઞત્વા ખીયન્તસ્સ, ઉમ્મત્તકાદીનઞ્ચ અનાપત્તિ. ધમ્મકમ્મતા, ધમ્મકમ્મસઞ્ઞિતા, છન્દં દત્વા ખીયનન્તિ ઇમાનેત્થ તીણિ અઙ્ગાનિ. સમુટ્ઠાનાદીનિ અદિન્નાદાનસદિસાનેવ, ઇદં પન દુક્ખવેદનન્તિ.

કમ્મપ્પટિબાહનસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૧૦. છન્દંઅદત્વાગમનસિક્ખાપદવણ્ણના

દસમે વિનિચ્છયકથાયાતિ યાવ આરોચિતં વત્થુ અવિનિચ્છિકં, ઞત્તિં વા ઠપેત્વા કમ્મવાચા અનિટ્ઠાપિતા, તાવ વિનિચ્છયકથા વત્તમાના નામ હોતિ. યો ભિક્ખુ એતસ્મિં અન્તરે કમ્મં કોપેતુકામતાય પરિસાય હત્થપાસં વિજહતિ, તસ્સ વિજહને દુક્કટં, વિજહિતે પાચિત્તિયં.

સાવત્થિયં અઞ્ઞતરં ભિક્ખું આરબ્ભ છન્દં અદત્વા પક્કમનવત્થુસ્મિં પઞ્ઞત્તં, સાધારણપઞ્ઞત્તિ, અનાણત્તિકં, ધમ્મકમ્મે વેમતિકસ્સ, અધમ્મકમ્મે ધમ્મકમ્મસઞ્ઞિનો, વેમતિકસ્સ ચ દુક્કટં. અધમ્મકમ્મસઞ્ઞિસ્સ પન, યો ચ ‘‘સઙ્ઘસ્સ ભણ્ડનાદીનિ વા ભવિસ્સન્તિ, અધમ્મેન વા વગ્ગેન વા નકમ્મારહસ્સ વા કમ્મં કરિસ્સન્તી’’તિ (પાચિ. ૪૮૩) ઞત્વા, ગિલાનો વા હુત્વા, ગિલાનસ્સ વા કરણીયેન, ઉચ્ચારાદીહિ વા પીળિતો, ન ચ કમ્મં કોપેતુકામો ‘‘પુન પચ્ચાગમિસ્સામી’’તિ ગચ્છતિ, તસ્સ, ઉમ્મત્તકાદીનઞ્ચ અનાપત્તિ. વિનિચ્છયકથાય વત્તમાનતા, ધમ્મકમ્મતા, ધમ્મકમ્મસઞ્ઞિતા, સમાનસીમાયં ઠિતતા, સમાનસંવાસકતા, કોપેતુકામતાય હત્થપાસવિજહનન્તિ ઇમાનેત્થ છ અઙ્ગાનિ. સમનુભાસનસમુટ્ઠાનં, કિરિયાકિરિયં, સઞ્ઞાવિમોક્ખં, સચિત્તકં, લોકવજ્જં, કાયકમ્મં, વચીકમ્મં, અકુસલચિત્તં, દુક્ખવેદનન્તિ.

છન્દંઅદત્વાગમનસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૧૧. દુબ્બલસિક્ખાપદવણ્ણના

એકાદસમે સમગ્ગેન સઙ્ઘેનાતિ સમાનસંવાસકેન સમાનસીમાયં ઠિતેન સઙ્ઘેન સદ્ધિં ચીવરં દત્વા. યથાસન્થુતન્તિ યો યો મિત્તસન્દિટ્ઠસમ્ભત્તવસેન સન્થુતો, તસ્સ તસ્સાતિ અત્થો. પાચિત્તિયન્તિ એવં સઙ્ઘેન સદ્ધિં સયમેવ સેનાસનપઞ્ઞાપનાદિવસેન સમ્મતસ્સ ભિક્ખુનો ચીવરં દત્વા પચ્છા ખીયન્તસ્સ વાચાય વાચાય પાચિત્તિયં.

રાજગહે છબ્બગ્ગિયે આરબ્ભ ચીવરં દત્વા પચ્છા ખીયનવત્થુસ્મિં પઞ્ઞત્તં, સાધારણપઞ્ઞત્તિ, અનાણત્તિકં, ધમ્મકમ્મે તિકપાચિત્તિયં, ચીવરં ઠપેત્વા અઞ્ઞં વિસ્સજ્જિયવેભઙ્ગિયં પરિક્ખારં દત્વા પચ્છાખીયન્તસ્સ દુક્કટં, વિસ્સજ્જિયવેભઙ્ગિયો નામ ઠપેત્વા પઞ્ચ ગરુભણ્ડાનિ અવસેસો. રાસિવસેન હિ પઞ્ચ ગરુભણ્ડાનિ વુત્તાનિ, તત્થ આરામો આરામવત્થૂતિ એકં, વિહારો વિહારવત્થૂતિ દુતિયં, મઞ્ચો પીઠં ભિસિ બિમ્બોહનન્તિ તતિયં, લોહકુમ્ભી લોહભાણકં લોહવારકો લોહકટાહં વાસિ પરસુ કુઠારી કુદાલો નિખાદનન્તિ ચતુત્થં, વલ્લિ વેળુ મુઞ્જં પબ્બજં તિણં મત્તિકા દારુભણ્ડં મત્તિકાભણ્ડન્તિ પઞ્ચમં. એતાનિ હિ પઞ્ચ સઙ્ઘસન્તકાનિ નેવ સઙ્ઘસ્સ, ન ગણપુગ્ગલાનં વિસ્સજ્જેતું વા વિભજિતું વા વટ્ટન્તિ, વિસ્સજ્જિતવિભત્તાનિપિ સઙ્ઘિકાનેવ હોન્તિ. થાવરેન પન થાવરં, ઇતરેન ચ અકપ્પિયેન મહગ્ઘકપ્પિયેન વા ઇતરં સઙ્ઘસ્સ ઉપકારં સલ્લક્ખેત્વા કપ્પિયપરિવત્તનેન પરિવત્તેતું વટ્ટતિ, વરસેનાસનાદીનં સંરક્ખણત્થં લામકાનિ વિસ્સજ્જેતું વિસ્સજ્જેત્વા પરિભુઞ્જિતુઞ્ચ વટ્ટતિ. એત્થ ચ પુરિમેસુ તીસુ રાસીસુ અગરુભણ્ડં નામ કિઞ્ચિ નત્થિ, ચતુત્થે લોહકુમ્ભી અરઞ્જરસણ્ઠાનં લોહભાણકં લોહકટાહન્તિ ઇમાનિ તીણિ અન્તમસો પસતમત્તઉદકગ્ગણ્હનકાનિપિ ગરુભણ્ડાનિ. લોહવારકો પન કાળલોહતમ્બલોહકંસલોહવટ્ટલોહાનં યેન કેનચિ કતો સીહળદીપે પાદગ્ગણ્હનકો ભાજેતબ્બો, પાદો ચ નામ મગધનાળિયા પઞ્ચનાળિમત્તં ગણ્હાતિ, તતો અતિરેકં ગરુભણ્ડં, ઇમાનિ તાવ પાળિયં આગતાનિ લોહભાજનાનિ.

પાળિયં પન અનાગતાનિપિ ભિઙ્ગારપટિગ્ગહઉળુઙ્કદબ્બિકટચ્છુપાતિ તટ્ટકસરકસમુગ્ગઅઙ્ગારકપલ્લધૂમકટચ્છુઆદીનિ ખુદ્દકાનિપિ ગરુભણ્ડાનેવ, અયપત્તો અયથાલકં તમ્બલોહથાલકન્તિ ઇમાનિ પન ભાજનીયાનિ, કંસલોહવટ્ટલોહભાજનવિકતિ સઙ્ઘિકપરિભોગેન વા ગિહિવિકટા વા વટ્ટતિ, પુગ્ગલિકપરિભોગેન ન વટ્ટતિ. ઠપેત્વા પન તં ભાજનવિકતિં અઞ્ઞસ્મિમ્પિ કપ્પિયલોહભણ્ડે અઞ્જની અઞ્જનિસલાકા નત્થુદાનં કણ્ણમલહરણી સૂચિ ખુદ્દકો પિપ્ફલિકો ખુદ્દકં આરકણ્ટકં કુઞ્ચિકા તાળં કત્તરયટ્ઠિ વેધકો ભિન્દિવાલકો યથાતથાઘનકતલોહંવિપ્પકતલોહભણ્ડઞ્ચ સબ્બં ભાજનીયં. ધૂમનેત્તફાલદીપરુક્ખદીપકપલ્લિકઓલમ્બકદીપઇત્થિપુરિસતિરચ્છાનરૂપકાનિ પન અઞ્ઞાનિ વા ભિત્તિચ્છદનકવાટાદીસુ ઉપનેતબ્બાનિ, અન્તમસો લોહખિલકં ઉપાદાય સબ્બાનિપિ લોહભણ્ડાનિ ગરુભણ્ડાનિયેવ, અત્તના લદ્ધાનિ પરિહરિત્વાપિ પુગ્ગલિકપરિભોગેન ન પરિભુઞ્જિતબ્બાનિ, સઙ્ઘિકપરિભોગેન વા ગિહિવિકટાનિ વા વટ્ટન્તિ, તિપુભણ્ડેપિ એસેવ નયો. ખીરપાસાણમયાનિ તટ્ટકસરકાદીનિ ગરુભણ્ડાનિયેવ.

ઘટકો પન તેલભાજનં વા પાદગ્ગણ્હનકતો અતિરેકમેવ ગરુભણ્ડં, સુવણ્ણરજતઆરકૂટજાતિફલિકભાજનાનિ ગિહિવિકટાનિપિ ન વટ્ટન્તિ. સેનાસનપરિભોગે પન આમાસમ્પિ અનામાસમ્પિ સબ્બં વટ્ટતિ.

વાસિયાદીસુ પન યાય વાસિયા દન્તકટ્ઠચ્છેદનઉચ્છુતચ્છનમત્તતો અઞ્ઞં મહાકમ્મં કાતું ન સક્કા, અયં ભાજનીયા. સેસા યેન કેનચિ આકારેન કતા ગરુભણ્ડં, પરસુ પન અન્તમસો વેજ્જાનં સિરાવેધકોપિ ગરુભણ્ડમેવ, તથા કુઠારી. યા પન આવુધસઙ્ખેપેન કતા, અયં અનામાસા, કુદાલો દણ્ડબન્ધનિખાદનં વા અગરુભણ્ડં નામ નત્થિ. સમ્મુઞ્જનિદણ્ડખણનકં પન અદણ્ડકં ફલમત્તકમેવ, યં સક્કા સિપાટિકાય પક્ખિપિત્વા પરિહરિતું, તં ભાજનીયં. સિખરમ્પિ નિખાદનેનેવ સઙ્ગહિતં, યેહિ મનુસ્સેહિ વિહારે વાસિઆદીનિ દિન્નાનિ હોન્તિ, તે ચે ઘરે દડ્ઢે વા વિલુત્તે વા ‘‘દેથ નો, ભન્તે, ઉપક્ખરે, પુન આહરિસ્સામા’’તિ વદન્તિ, દાતબ્બા. સચે હરન્તિ, ન વારેતબ્બા, અનાહરન્તાપિ ન ચોદેતબ્બા.

કમ્મારતટ્ટકારચુન્દકારનળકારમણિકારપત્તબન્ધકાનં અધિકરણિમુટ્ઠિસણ્ડાસતુલાદીનિ સબ્બાનિ લોહમયાનિ ઉપકરણાનિ સઙ્ઘે દિન્નકાલતો પટ્ઠાય ગરુભણ્ડાનિ. તિપુકોટ્ટકસુવણ્ણકારચમ્મકારઉપકરણેસુપિ એસેવ નયો. અયં પન વિસેસો, તિપુકોટ્ટકઉપકરણેસુ તિપુચ્છેદનકસત્થકં, સુવણ્ણકારઉપકરણેસુ સુવણ્ણચ્છેદનકસત્થકં, ચમ્મકારઉપકરણેસુ કતપરિકમ્મચમ્મચ્છેદનખુદ્દકસત્થન્તિ ઇમાનિ ભાજનીયાનિ. ન્હાપિતતુન્નકારઉપકરણેસુપિ ઠપેત્વા મહાકત્તરિં મહાસણ્ડાસં મહાપિપ્ફલિકઞ્ચ સબ્બં વટ્ટતિ, ઇતરાનિ ગરુભણ્ડાનિ.

વલ્લિઆદીસુ વેત્તવલ્લિઆદિકા યા કાચિ અડ્ઢબાહુપ્પમાણા વલ્લિ સઙ્ઘસ્સ દિન્ના વા તત્થજાતકા વા રક્ખિતગોપિતાવ ગરુભણ્ડં, સા સઙ્ઘકમ્મે ચ ચેતિયકમ્મે ચ કતે સચે અતિરેકા હોતિ, પુગ્ગલિકકમ્મેપિ ઉપનેતું વટ્ટતિ, સુત્તમકચિવાકનાળિકેરહીરચમ્મમયા રજ્જુકા વા યોત્તાનિ વા વાકે ચ નાળિકેરહીરે ચ વટ્ટેત્વા કતા એકવટ્ટા વા દ્વિવટ્ટા વા સઙ્ઘસ્સ સન્તકા ગરુભણ્ડં. સુત્તં પન અવટ્ટેત્વા દિન્નં મકચિવાકનાળિકેરહીરા ચ ભાજનીયા. યેહિ પનેતાનિ રજ્જુકાદીનિ દિન્નાનિ હોન્તિ, તે અત્તનો કરણીયેન હરન્તા ન વારેતબ્બા.

યો કોચિ અટ્ઠઙ્ગુલસૂચિદણ્ડકમત્તોપિ વેળુ સઙ્ઘસ્સ દિન્નો વા તત્થજાતકો વા રક્ખિતગોપિતો ગરુભણ્ડં, સોપિ સઙ્ઘસ્સ કમ્મે ચ ચેતિયકમ્મે ચ કતે અતિરેકો પુગ્ગલિકકમ્મે દાતું વટ્ટતિ. પાદગ્ગણ્હનકતેલનાળિ પન કત્તરયટ્ઠિ ઉપાહનદણ્ડકો છત્તદણ્ડો છત્તસલાકાતિ ઇદમેત્થ ભાજનીયભણ્ડં, દડ્ઢગેહમનુસ્સા ગણ્હિત્વા ગચ્છન્તા ન વારેતબ્બા.

મુઞ્જઞ્ચ પબ્બજઞ્ચ અવસેસઞ્ચ છદનતિણં મુટ્ઠિપ્પમાણમ્પિ છદનતિણસઙ્ખેપગતેસુ તાલપણ્ણાદીસુ યંકિઞ્ચિ એકપણ્ણમ્પિ સઙ્ઘસ્સ દિન્નં વા તત્થજાતકં વા બહિઆરામે સઙ્ઘિકે તિણવત્થુસ્મિં જાતકં વા રક્ખિતગોપિતં ગરુભણ્ડં, તમ્પિ સઙ્ઘકમ્મે ચ ચેતિયકમ્મે ચ કતે અતિરેકં પુગ્ગલિકકમ્મે દાતું વટ્ટતિ. દડ્ઢગેહમનુસ્સા ગહેત્વા ગચ્છન્તા ન વારેતબ્બા, અટ્ઠઙ્ગુલપ્પમાણોપિ રિત્તકપોત્થકો ગરુભણ્ડમેવ.

મત્તિકા પકતિમત્તિકા વા હોતુ પઞ્ચવણ્ણા વા સુધા વા સજ્જુરસકઙ્ગુટ્ઠસિલેસાદીસુ વા યંકિઞ્ચિ દુલ્લભટ્ઠાને આનેત્વા વા દિન્નં તત્થજાતકં વા રક્ખિતગોપિતં તાલપક્કમત્તં ગરુભણ્ડં હોતિ, તમ્પિ સઙ્ઘકમ્મે ચ ચેતિયકમ્મે ચ કતે અતિરેકં પુગ્ગલિકકમ્મે દાતું વટ્ટતિ. હિઙ્ગુહિઙ્ગુલકહરિતાલમનોસિલઞ્જનાદીનિ પન ભાજનીયાનિ.

દારુભણ્ડે યો કોચિ વેળુમ્હિ વુત્તપ્પમાણો દારુભણ્ડકો સઙ્ઘસ્સ દિન્નો વા તત્થજાતકો વા રક્ખિતગોપિતો ગરુભણ્ડં, અપિ ચ સબ્બાપિ દારુવેળુચમ્મપાસાણાદિવિકતિ દારુભણ્ડેન સઙ્ગહિતા, તત્થ મઞ્ચપીઠેહિ અસઙ્ગહિતાનિ આસન્દિકાદીનિ અન્તમસો ચોળેન વા પલાલેહિ વા પણ્ણેહિ વા કતપીઠં ઉપાદાય સબ્બાનિ આસનાનિ.

વઙ્કફલકં દીઘફલકં ચીવરધોવનફલકં ઘટ્ટનફલકં ઘટ્ટનમુગ્ગરો દન્તકટ્ઠચ્છેદનગણ્ઠિકા દણ્ડમુગ્ગરો નાવા અમ્બણં રજનદોણિ ઉદકપટિચ્છકો દારુમયો વા દન્તમયો વા વેળુમયો વા સપાદકોપિ અપાદકોપિ સમુગ્ગો મઞ્જૂસા પાદગ્ગણ્હનકતો અતિરેકપ્પમાણો કરણ્ડો ઉદકદોણિ ઉદકકટાહં ઉળુઙ્કો કટચ્છુપાનીયસરાવં પાનીયસઙ્ખોતિ એતેસુ યંકિઞ્ચિ સઙ્ઘે દિન્નં ગરુભણ્ડં. સઙ્ખથાલકં પન ભાજનીયં, તથા દારુમયો ઉદકતુમ્બો.

પાદકથલિકમણ્ડલં દારુમયં વા હોતુ ચોળપણ્ણાદિમયં વા સબ્બં ગરુભણ્ડં. આધારકો પત્તપિધાનં તાલવણ્ટં બીજની ચઙ્કોટકં પચ્છિ યટ્ઠિસમ્મુઞ્જની મુટ્ઠિસમ્મુઞ્જનીતિ એતેસુપિ યંકિઞ્ચિ ખુદ્દકં વા મહન્તં વા દારુવેળુપણ્ણચમ્માદીસુ યેન કેનચિ કતં ગરુભણ્ડમેવ.

થમ્ભતુલાસોપાનફલકાદીસુ યંકિઞ્ચિ દારુમયં વા પાસાણમયં વા ગેહસમ્ભારૂપગં યો કોચિ કટસારકો યંકિઞ્ચિ ભૂમત્થરણં યંકિઞ્ચિ અકપ્પિયચમ્મં, સબ્બં સઙ્ઘિકં ગરુભણ્ડં, ભૂમત્થરણં કાતું વટ્ટતિ. એળકચમ્મં પન પચ્ચત્થરણગતિકં હોતિ, તમ્પિ ગરુભણ્ડમેવ, કપ્પિયચમ્માનિ ભાજનીયાનિ, કુરુન્દિયં પન સબ્બં મઞ્ચપ્પમાણં ચમ્મં ગરુભણ્ડન્તિ વુત્તં.

ઉદુક્ખલં મુસલં સુપ્પં નિસદં નિસદપોતો પાસાણદોણિ પાસાણકટાહં સબ્બં કસિભણ્ડમ્પિ ગરુભણ્ડં, સબ્બં ચક્કયુત્તયાનં ગરુભણ્ડમેવ. મઞ્ચપીઠાનં પાદા ચ અટનિયો ચ વાસિપરસુઆદીનં દણ્ડા ચાતિ એતેસુ યંકિઞ્ચિ અનિટ્ઠિતં ભાજનીયં, તચ્છિતમટ્ઠં પન ગરુભણ્ડં હોતિ, અનુઞ્ઞાતવાસિયા દણ્ડો છત્તં મુટ્ઠિપણ્ણં કત્તરયટ્ઠિ ઉપાહના અરણિસહિતં ધમ્મકરણો પાદગ્ગણ્હનકતો અનતિરિત્તં આમલકતુમ્બં આમલકઘટો લાબુકતુમ્બં લાબુકઘટો વિસાણતુમ્બન્તિ સબ્બમેતં ભાજનીયં, તતો પરં ગરુભણ્ડં.

હત્થિદન્તો વા યંકિઞ્ચિ વિસાણં વા અતચ્છિતં યથાગતમેવ ભાજનીયં, તેહિ કતમઞ્ચપીઠપાદાદીસુ પુરિમસદિસોવ વિનિચ્છયો. તચ્છિતનિટ્ઠિતોપિ હિઙ્ગુકરણ્ડકો અઞ્જનિકરણ્ડકો ગણ્ઠિકા વિધો અઞ્જની અઞ્જનિસલાકા ઉદકપુઞ્છનીતિ ઇદં સબ્બં ભાજનીયમેવ.

મત્તિકાભણ્ડે સબ્બં મનુસ્સાનં ઉપભોગપરિભોગં ઘટપિઠરાદિકુલાલભાજનં, પત્તકટાહં અઙ્ગારકટાહં ધૂમદાનકં દીપરુક્ખકો દીપકપલ્લિકા ચયનિટ્ઠકા છદનિટ્ઠકા થુપિકાતિ સબ્બં ગરુભણ્ડં, એતેસુ પન વુત્તનયેસુ ગરુભણ્ડેસુ યંકિઞ્ચિ વેળુઆદિં અત્તનો અત્થાય ગણ્હન્તેન સમકં વા અતિરેકં વા ફાતિકમ્મં કત્વા ગહેતબ્બં. પાદગ્ગણ્હનકતો અનતિરિત્તપ્પમાણો પન ઘટકો પત્તો થાલકં કઞ્ચનકો કુણ્ડિકાતિ ઇદમેત્થ ભાજનીયં, યથા ચ મત્તિકાભણ્ડે એવં લોહભણ્ડેપિ કુણ્ડિકા ભાજનીયકોટ્ઠાસમેવ ભજતિ. ઇતિ યં ભાજનીયં વિસ્સજ્જનીયમ્પિ તં એવં વિસ્સજ્જિયવેભઙ્ગિયસઙ્ખાતં અઞ્ઞં પરિક્ખારં દત્વા ખીયન્તસ્સ દુક્કટં, ઇતરં પન દાતુમેવ ન વટ્ટતિ. ઇસ્સરવતાય દેન્તો થુલ્લચ્ચયં આપજ્જતિ, થેય્યચિત્તેન ગણ્હન્તો ભણ્ડં અગ્ઘાપેત્વા કારેતબ્બો. યથા ચ અઞ્ઞં પરિક્ખારં દત્વા ખીયન્તસ્સ દુક્કટં, તથા સઙ્ઘેન અસમ્મતસ્સ ચીવરં વા અઞ્ઞં વા પરિક્ખારં દત્વા ખીયન્તસ્સ દુક્કટમેવ, અનુપસમ્પન્ને સબ્બત્થ તિકદુક્કટં. પકતિયા પન છન્દાદિવસેન (પાચિ. ૪૮૮) કરોન્તં દિસ્વા ‘‘કો અત્થો તસ્સ દિન્નેન, લદ્ધાપિ વિનિપાતેસ્સતિ, ન સમ્મા ઉપનેસ્સતી’’તિ ખીયન્તસ્સ, ઉમ્મત્તકાદીનઞ્ચ અનાપત્તિ. ઉપસમ્પન્નતા, ધમ્મેન લદ્ધસમ્મુતિતા, સઙ્ઘેન સદ્ધિં વિકપ્પનુપગચીવરદાનં, પચ્છા ખીયિતુકામતાય ખીયનાતિ ઇમાનેત્થ ચત્તારિ અઙ્ગાનિ. સમુટ્ઠાનાદીનિ અદિન્નાદાનસદિસાનિ, ઇદં પન દુક્ખવેદનન્તિ.

દુબ્બલસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૧૨. પરિણામનસિક્ખાપદવણ્ણના

દ્વાદસમે સબ્બં તિંસકકણ્ડે પરિણામનસિક્ખાપદે વુત્તનયમેવ. અયમેવ હિ વિસેસો, તત્થ અત્તનો પરિણામિતત્તા નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિયં, ઇધ પુગ્ગલસ્સ પરિણામિતત્તા સુદ્ધિકપાચિત્તિયન્તિ.

પરિણામનસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

સહધમ્મિકવગ્ગો અટ્ઠમો.