૩. પત્તવગ્ગો

૧. પત્તસિક્ખાપદવણ્ણના

પત્તવગ્ગસ્સ પઠમે અતિરેકપત્તોતિ અનધિટ્ઠિતો ચ અવિકપ્પિતો ચ, સો ચ ખો ઉક્કટ્ઠમજ્ઝિમોમકાનં અઞ્ઞતરો પમાણયુત્તોવ, તસ્સ પમાણં ‘‘અડ્ઢાળ્હકોદનં ગણ્હાતી’’તિઆદિના (પારા ૬૦૨) નયેન પાળિયં વુત્તં. તત્રાયં વિનિચ્છયો – અનુપહતપુરાણસાલિતણ્ડુલાનં સુકોટ્ટિતપરિસુદ્ધાનં દ્વે મગધનાળિયો ગહેત્વા તેહિ તણ્ડુલેહિ અનુત્તણ્ડુલમકિલિન્નમપિણ્ડિકં સુવિસદં કુન્દમકુળરાસિસદિસં અવસ્સાવિતોદનં પચિત્વા નિરવસેસં પત્તે પક્ખિપિત્વા તસ્સ ઓદનસ્સ ચતુત્થભાગપ્પમાણો નાતિઘનો નાતિતનુકો હત્થહારિયો સબ્બસમ્ભારસઙ્ખતો મુગ્ગસૂપો પક્ખિપિતબ્બો, તતો આલોપસ્સ અનુરૂપં યાવચરિમાલોપપ્પહોનકં મચ્છમંસાદિબ્યઞ્જનં પક્ખિપિતબ્બં, સપ્પિતેલતક્કરસકઞ્જિયાદીનિ પન ગણનૂપગાનિ ન હોન્તિ. તાનિ હિ ઓદનગતિકાનેવ, નેવ હાપેતું, ન વડ્ઢેતું સક્કોન્તિ, એવમેતં સબ્બમ્પિ પક્ખિત્તં સચે પત્તસ્સ મુખવટ્ટિયા હેટ્ઠિમરાજિસમં તિટ્ઠતિ, સુત્તેન વા હીરેન વા છિન્દન્તસ્સ સુત્તસ્સ વા હીરસ્સ વા હેટ્ઠિમન્તં ફુસતિ, અયં ઉક્કટ્ઠો નામ પત્તો. સચે તં રાજિં અતિક્કમ્મ થૂપીકતં તિટ્ઠતિ, અયં ઉક્કટ્ઠોમકો નામ પત્તો. સચે તં રાજિં ન સમ્પાપુણાતિ, અન્તોગધમેવ હોતિ, અયં ઉક્કટ્ઠુક્કટ્ઠો નામ પત્તો. ઉક્કટ્ઠતો ઉપડ્ઢપ્પમાણો મજ્ઝિમો. મજ્ઝિમપત્તતો ઉપડ્ઢપ્પમાણો ઓમકો. તેસમ્પિ વુત્તનયેનેવ ભેદો વેદિતબ્બો. ઇચ્ચેતેસુ નવસુ ઉક્કટ્ઠુક્કટ્ઠો ચ ઓમકોમકો ચાતિ દ્વે અપત્તા, સેસા સત્ત પત્તા પમાણયુત્તા નામ, અયમેત્થસઙ્ખેપો, વિત્થારો પન સમન્તપાસાદિકાયં (પારા. અટ્ઠ. ૨.૫૯૮ આદયો) વુત્તો, તસ્મા એવં પમાણયુત્તં સમણસારુપ્પેન પક્કં અયોપત્તં વા મત્તિકાપત્તં વા લભિત્વા પુરાણપત્તં પચ્ચુદ્ધરિત્વા અન્તોદસાહે અધિટ્ઠાતબ્બો. સચે પનસ્સ મૂલતો કાકણિકમત્તમ્પિ દાતબ્બં અવસિટ્ઠં હોતિ, અધિટ્ઠાનુપગો ન હોતિ, અપ્પચ્ચુદ્ધરન્તેન વિકપ્પેતબ્બો. તત્થ પચ્ચુદ્ધરણાધિટ્ઠાનલક્ખણં ચીવરવગ્ગે વુત્તનયેનેવ વેદિતબ્બં, વિકપ્પનલક્ખણં પરતો વક્ખામ. સચે પન કોચિ અપત્તકો ભિક્ખુ દસ પત્તે લભિત્વા સબ્બે અત્તનાવ પરિભુઞ્જિતુકામો હોતિ, એકં પત્તં અધિટ્ઠાય પુન દિવસે તં પચ્ચુદ્ધરિત્વા અઞ્ઞો અધિટ્ઠાતબ્બો, એતેનુપાયેન વસ્સસતમ્પિ પરિહરિતું સક્કા. યો પનસ્સ પત્તો મુખવટ્ટિતો હેટ્ઠા દ્વઙ્ગુલમત્તોકાસતો પટ્ઠાય યત્થકત્થચિ કઙ્ગુસિત્થનિક્ખમનમત્તેન છિદ્દેન છિદ્દો હોતિ, સો અધિટ્ઠાનુપગો ન હોતિ. પુન છિદ્દે પાકતિકે કતે અધિટ્ઠાતબ્બો, સેસં અધિટ્ઠાનવિજહનં તિચીવરે વુત્તનયમેવ.

સાવત્થિયં છબ્બગ્ગિયે આરબ્ભ અતિરેકપત્તધારણવત્થુસ્મિં પઞ્ઞત્તં, અસાધારણપઞ્ઞત્તિ, સેસવણ્ણનાક્કમો ચીવરવગ્ગસ્સ પઠમસિક્ખાપદે વુત્તનયેનેવ વેદિતબ્બોતિ.

પત્તસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૨. ઊનપઞ્ચબન્ધનસિક્ખાપદવણ્ણના

દુતિયે ઊનાનિ પઞ્ચ બન્ધનાનિ અસ્સાતિ ઊનપઞ્ચબન્ધનો, નાસ્સ પઞ્ચ બન્ધનાનિ પૂરેન્તીતિ અત્થો, તેન ઊનપઞ્ચબન્ધનેન, ઇત્થમ્ભૂતસ્સ લક્ખણે કરણવચનં. તત્થ યસ્મા અબન્ધનસ્સાપિ પઞ્ચ બન્ધનાનિ ન પૂરેન્તિ સબ્બસો નત્થિતાય, તેનસ્સ પદભાજને ‘‘ઊનપઞ્ચબન્ધનો નામ પત્તો અબન્ધનો વા એકબન્ધનો વા’’તિઆદિ (પારા. ૬૧૩) વુત્તં. ‘‘ઊનપઞ્ચબન્ધનેના’’તિ ચ વુત્તત્તા યસ્સ પઞ્ચબન્ધનો પત્તો હોતિ પઞ્ચબન્ધનોકાસો વા, તસ્સ સો અપત્તો, તસ્મા અઞ્ઞં વિઞ્ઞાપેતું વટ્ટતિ. યસ્મિં પન પત્તે મુખવટ્ટિતો હેટ્ઠા ભટ્ઠા દ્વઙ્ગુલપ્પમાણા એકાપિ રાજિ હોતિ, તં તસ્સા રાજિયા હેટ્ઠિમપરિયન્તે પત્તવેધકેન વિજ્ઝિત્વા પચિત્વા સુત્તરજ્જુકમકચિરજ્જુકાદીહિ વા તિપુસુત્તકેન વા બન્ધિત્વા તં બન્ધનં આમિસસ્સ અલગ્ગનત્થં તિપુપટ્ટકેન વા કેનચિ બદ્ધસિલેસાદિના વા પટિચ્છાદેતબ્બં, સો ચ પત્તો અધિટ્ઠહિત્વા પરિભુઞ્જિતબ્બો, સુખુમં વા છિદ્દં કત્વા બન્ધિતબ્બો, ફાણિતં ઝાપેત્વા પાસાણચુણ્ણેન બન્ધિતુમ્પિ વટ્ટતિ. યસ્સ પન દ્વે રાજિયો વા એકાયેવ વા ચતુરઙ્ગુલા, તસ્સ દ્વે બન્ધનાનિ દાતબ્બાનિ. યસ્સ તિસ્સો વા એકાયેવ વા છળઙ્ગુલા, તસ્સ તીણિ. યસ્સ ચતસ્સો વા એકાયેવ વા અટ્ઠઙ્ગુલા, તસ્સ ચત્તારિ. યસ્સ પઞ્ચ વા એકાયેવ વા દસઙ્ગુલા, સો બદ્ધોપિ અબદ્ધોપિ અપત્તોયેવ, અઞ્ઞો વિઞ્ઞાપેતબ્બો, એસ તાવ મત્તિકાપત્તે વિનિચ્છયો.

અયોપત્તે પન સચેપિ પઞ્ચ વા અતિરેકાનિ વા છિદ્દાનિ હોન્તિ, તાનિ ચે અયચુણ્ણેન વા આણિયા વા લોહમણ્ડલેન વા બદ્ધાનિ મટ્ઠાનિ હોન્તિ, સ્વેવ પરિભુઞ્જિતબ્બો, અઞ્ઞો ન વિઞ્ઞાપેતબ્બો. અથ પન એકમ્પિ છિદ્દં મહન્તં હોતિ, લોહમણ્ડલેન બદ્ધમ્પિ મટ્ઠં ન હોતિ, પત્તે આમિસં લગ્ગતિ, અકપ્પિયો હોતિ અયં પત્તો, અઞ્ઞો વિઞ્ઞાપેતબ્બો. યો પન એવં પત્તસઙ્ખેપગતે વા અયોપત્તે, ઊનપઞ્ચબન્ધને વા મત્તિકાપત્તે સતિ અઞ્ઞં વિઞ્ઞાપેતિ, પયોગે દુક્કટં, પટિલાભેન નિસ્સગ્ગિયો હોતિ, નિસ્સજ્જિતબ્બો. નિસ્સજ્જન્તેન સઙ્ઘમજ્ઝે એવ નિસ્સજ્જિતબ્બો, તેન વુત્તં ‘‘ભિક્ખુપરિસાય નિસ્સજ્જિતબ્બો’’તિ. યો ચ તસ્સા ભિક્ખુપરિસાયાતિએત્થ તેહિ ભિક્ખૂહિ પકતિયા એવ અત્તનો અત્તનો અધિટ્ઠિતં પત્તં ગહેત્વા સન્નિપતિતબ્બં, તતો સમ્મતેન પત્તગ્ગાહાપકેન પત્તસ્સ વિજ્જમાનગુણં વત્વા ‘‘ભન્તે, ઇમં ગણ્હથા’’તિ થેરો વત્તબ્બો. સચે થેરસ્સ સો પત્તો ન રુચ્ચતિ, અપ્પિચ્છતાય વા ન ગણ્હાતિ, વટ્ટતિ. તસ્મિં પન અનુકમ્પાય અગણ્હન્તસ્સ દુક્કટં. સચે પન ગણ્હાતિ, થેરસ્સ પત્તં દુતિયત્થેરં ગાહાપેત્વા એતેનેવ ઉપાયેન યાવ સઙ્ઘનવકા ગાહાપેતબ્બો, તેન પરિચ્ચત્તપત્તો પન પત્તપરિયન્તો નામ, સો તસ્સ ભિક્ખુનો પદાતબ્બો. તેનાપિ સો યથા વિઞ્ઞાપેત્વા ગહિતપત્તો, એવમેવ સક્કચ્ચં પરિભુઞ્જિતબ્બો. સચે પન તં જિગુચ્છન્તો અદેસે વા નિક્ખિપતિ, અપરિભોગેન વા પરિભુઞ્જતિ, વિસ્સજ્જેતિ વા, દુક્કટં આપજ્જતિ.

સક્કેસુ છબ્બગ્ગિયે આરબ્ભ બહૂ પત્તે વિઞ્ઞાપનવત્થુસ્મિં પઞ્ઞત્તં, સાધારણપઞ્ઞત્તિ, અનાણત્તિકં, અબન્ધનેન અબન્ધનં, એકબન્ધનં, દુબન્ધનં, તિબન્ધનં, ચતુબ્બન્ધનં, અબન્ધનોકાસં, એકદ્વિતિચતુબ્બન્ધનોકાસં ચેતાપેતિ, એવં એકેકેન પત્તેન દસધા દસવિધં પત્તં. ચેતાપનવસેન પન એકં નિસ્સગ્ગિયપાચિત્તિયસતં હોતિ. નટ્ઠપત્તસ્સ, ભિન્નપત્તસ્સ, અત્તનો ઞાતકપ્પવારિતે, અઞ્ઞસ્સ ચ ઞાતકપ્પવારિતે, તસ્સેવત્થાય વિઞ્ઞાપેન્તસ્સ, અત્તનો ધનેન ગણ્હતો, ઉમ્મત્તકાદીનઞ્ચ અનાપત્તિ. અધિટ્ઠાનુપગપત્તસ્સ ઊનપઞ્ચબન્ધનતા, અત્તુદ્દેસિકતા, અકતવિઞ્ઞત્તિ, તાય ચ પટિલાભોતિ ઇમાનેત્થ ચત્તારિ અઙ્ગાનિ. સમુટ્ઠાનાદીનિ ધોવાપનસિક્ખાપદે વુત્તનયાનેવાતિ.

ઊનપઞ્ચબન્ધનસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૩. ભેસજ્જસિક્ખાપદવણ્ણના

તતિયે પટિસાયનીયાનીતિ પટિસાયિતબ્બાનિ, પરિભુઞ્જિતબ્બાનીતિ અત્થો. એતેન સયં ઉગ્ગહેત્વા નિક્ખિત્તાનં સત્તાહાતિક્કમેપિ અનાપત્તિં દસ્સેતિ, તાનિ હિ પટિસાયિતું ન વટ્ટન્તિ. ભેસજ્જાનીતિ ભેસજ્જકિચ્ચં કરોન્તુ વા, મા વા, એવં લદ્ધવોહારાનિ. સપ્પિ નામ ગવાદીનં સપ્પિ, યેસં મંસં કપ્પતિ, તેસં સપ્પિ. તથા નવનીતં. તેલં નામ તિલસાસપમધૂકએરણ્ડકવસાદીહિ નિબ્બત્તિતં. મધુ નામ મક્ખિકામધુમેવ. ફાણિતં નામ ઉચ્છુરસં ઉપાદાય પન અપક્કા વા અવત્થુકપક્કા વા સબ્બાપિ ઉચ્છુવિકતિ ‘‘ફાણિત’’ન્તિ વેદિતબ્બં. તાનિ પટિગ્ગહેત્વાતિ તાનિ ભેસજ્જાનિ પટિગ્ગહેત્વા, ન તેસં વત્થૂનિ. એતેન ઠપેત્વા વસાતેલં યાનેત્થ યાવકાલિકવત્થુકાનિ, તેસં વત્થૂનિ પટિગ્ગહેત્વા કતાનિ સપ્પિઆદીનિ સત્તાહં અતિક્કામયતોપિ અનાપત્તિં દસ્સેતિ. વસાતેલં પન કાલે પટિગ્ગહિતં કાલે નિપક્કં કાલે સંસટ્ઠં તેલપરિભોગેન પરિભુઞ્જિતું અનુઞ્ઞાતં, તસ્મા ઠપેત્વા મનુસ્સવસં અઞ્ઞં યંકઞ્ચિ વસં પુરેભત્તં પટિગ્ગહેત્વા સામં પચિત્વા નિબ્બત્તિતતેલમ્પિ સત્તાહં નિરામિસપરિભોગેન વટ્ટતિ. અનુપસમ્પન્નેન પચિત્વા દિન્નં પન તદહુપુરેભત્તં સામિસમ્પિ વટ્ટતિ, અઞ્ઞેસં યાવકાલિકવત્થૂનં વત્થું પચિતું ન વટ્ટતિયેવ. નિબ્બત્તિતસપ્પિ વા નવનીતં વા પચિતું વટ્ટતિ, તં પન તદહુપુરેભત્તમ્પિ સામિસં પરિભુઞ્જિતું ન વટ્ટતિ. પુરેભત્તં પટિગ્ગહિતખીરાદિતો અનુપસમ્પન્નેન પચિત્વા કતસપ્પિઆદીનિ પન તદહુપુરેભત્તં સામિસાનિપિ વટ્ટન્તિ, પચ્છાભત્તતો પટ્ઠાય અનજ્ઝોહરણીયાનિ, સત્તાહાતિક્કમેપિ અનાપત્તિ. સન્નિધિકારકં પરિભુઞ્જિતબ્બાનીતિ સન્નિધિં કત્વા નિદહિત્વા પુરેભત્તં પટિગ્ગહિતાનિ તદહુપુરેભત્તં સામિસપરિભોગેનાપિ વટ્ટન્તિ, પચ્છાભત્તતો પટ્ઠાય પન તાનિ ચ, પચ્છાભત્તં પટિગ્ગહિતાનિ ચ સત્તાહં નિરામિસપરિભોગેન પરિભુઞ્જિતબ્બાનીતિ અત્થો. ‘‘પરિભુઞ્જિતબ્બાની’’તિ ચ વચનતો અન્તોસત્તાહે અબ્ભઞ્જનાદીનં અત્થાય અધિટ્ઠહિત્વા ઠપિતેસુ અનાપત્તિ, યાવજીવિકાનિ સાસપમધૂકએરણ્ડકઅટ્ઠીનિ તેલકરણત્થં પટિગ્ગહેત્વા તદહેવ કતતેલં સત્તાહકાલિકં, દુતિયદિવસે કતં છાહં વટ્ટતિ, તતિયદિવસે કતં પઞ્ચાહં, ચતુત્થપઞ્ચમછટ્ઠસત્તમદિવસે કતં તદહેવ વટ્ટતિ. સચે યાવ અરુણસ્સ ઉગ્ગમના તિટ્ઠતિ, નિસ્સગ્ગિયં હોતિ, અટ્ઠમદિવસે કતં અનજ્ઝોહરણીયં, અનિસ્સગ્ગિયત્તા પન બાહિરપરિભોગેન વટ્ટતિ. સચેપિ ન કરોતિ, તેલત્થાય પટિગ્ગહિતસાસપાદીનં પન પાળિયં અનાગતસપ્પિઆદીનઞ્ચ સત્તાહાતિક્કમે દુક્કટં આપજ્જતિ. સીતુદકેન કતમધૂકપુપ્ફફાણિતં પન ફાણિતગતિકમેવ, અમ્બફાણિતાદીનિ યાવકાલિકાનિ. યં પનેત્થ સત્તાહકાલિકં, તં નિસ્સટ્ઠં પટિલભિત્વાપિ અરુઆદીનિ વા મક્ખેતું, અજ્ઝોહરિતું વા ન વટ્ટતિ. પદીપે કાળવણ્ણે વા ઉપનેતબ્બં, અઞ્ઞસ્સ ભિક્ખુનો કાયિકપરિભોગં વટ્ટતિ. યં પન નિરપેક્ખો પરિચ્ચજિત્વા પુન લભતિ, તં અજ્ઝોહરિતુમ્પિ વટ્ટતિ. વિસું ઠપિતસપ્પિઆદીસુ, એકભાજને વા અમિસ્સિતેસુ વત્થુગણનાય આપત્તિયો.

સાવત્થિયં સમ્બહુલે ભિક્ખૂ આરબ્ભ સત્તાહં અતિક્કમનવત્થુસ્મિં પઞ્ઞત્તં, સેસં ચીવરવગ્ગસ્સ પઠમસિક્ખાપદે વુત્તનયેનેવ વેદિતબ્બન્તિ.

ભેસજ્જસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૪. વસ્સિકસાટિકસિક્ખાપદવણ્ણના

ચતુત્થે માસો સેસો ગિમ્હાનન્તિ ચતુન્નં ગિમ્હમાસાનં એકો પચ્છિમમાસો સેસો. પરિયેસિતબ્બન્તિ ગિમ્હાનં પચ્છિમમાસસ્સ પઠમદિવસતો પટ્ઠાય યાવ કત્તિકમાસસ્સ પચ્છિમદિવસો, તાવ ‘‘કાલો વસ્સિકસાટિકાયા’’તિઆદિના સતુપ્પાદકરણેન, સઙ્ઘસ્સ પવારિતટ્ઠાનતો, અત્તનો ઞાતકપ્પવારિતટ્ઠાનતો પન ‘‘દેથ મે વસ્સિકસાટિકચીવર’’ન્તિઆદિકાય વિઞ્ઞત્તિયાપિ પરિયેસિતબ્બં. અઞ્ઞાતકઅપ્પવારિતટ્ઠાને સતુપ્પાદં કરોન્તસ્સ વત્તભેદે દુક્કટં, યથા વા તથા વા ‘‘દેથ મે’’તિઆદિવચનેન વિઞ્ઞાપેન્તસ્સ અઞ્ઞાતકવિઞ્ઞત્તિસિક્ખાપદેન નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિયં. કત્વા નિવાસેતબ્બન્તિ ગિમ્હાનં પચ્છિમદ્ધમાસસ્સ પઠમદિવસતો પટ્ઠાય યાવ કત્તિકમાસસ્સ પચ્છિમદિવસો, તાવ સૂચિકમ્મનિટ્ઠાનેન સકિમ્પિ વણ્ણભેદમત્તરજનેન કપ્પબિન્દુકરણેન ચ કત્વા પરિદહિતબ્બા. એત્તાવતા ગિમ્હાનં પચ્છિમો માસો પરિયેસનક્ખેત્તં, પચ્છિમો અદ્ધમાસો કરણનિવાસનક્ખેત્તમ્પિ, વસ્સાનસ્સ ચતૂસુ માસેસુ સબ્બમ્પિ તં વટ્ટતીતિ અયમત્થો દસ્સિતો હોતિ. યો ચાયં ગિમ્હાનં પચ્છિમો માસો અનુઞ્ઞાતો, એત્થ કતપરિયેસિતમ્પિ વસ્સિકસાટિકં અધિટ્ઠાતું ન વટ્ટતિ. સચે તસ્મિં માસે અતિક્કન્તે વસ્સં ઉક્કડ્ઢિયતિ, પુન માસપરિહારં લભતિ, ધોવિત્વા પન નિક્ખિપિત્વા વસ્સૂપનાયિકદિવસે અધિટ્ઠાતબ્બા. સચે સતિસમ્મોસેન વા અપ્પહોનકભાવેન વા અકતા હોતિ. તે ચ દ્વે માસે વસ્સાનસ્સ ચતુમાસન્તિ છ માસે પરિહારં લભતિ. સચે પન કત્તિકમાસે કથિનં અત્થરિયતિ, અપરેપિ ચત્તારો માસે લભતિ, એવં દસ માસા હોન્તિ. તતો પરમ્પિ સતિયા પચ્ચાસાય તં મૂલચીવરં કત્વા ઠપેન્તસ્સ એકમાસન્તિ એવં એકાદસ માસે પરિહારં લભતિ, ઇતો પરં એકાહમ્પિ ન લભતિ.

ઓરેન ચે માસો સેસો ગિમ્હાનન્તિ ગિમ્હાનં પચ્છિમમાસસ્સ ઓરિમભાગે યાવ હેમન્તસ્સ પઠમદિવસો, તાવાતિ અત્થો. પરિયેસેય્યાતિ એતેસુ સત્તસુ પિટ્ઠિસમયમાસેસુ અઞ્ઞાતકઅપ્પવારિતટ્ઠાનતો સતુપ્પાદકરણેન પરિયેસન્તસ્સ નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિયં, વિઞ્ઞાપેન્તસ્સ અઞ્ઞાતકવિઞ્ઞત્તિસિક્ખાપદેન નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિયં, ઞાતકપ્પવારિતે વિઞ્ઞાપેન્તસ્સ તેન સિક્ખાપદેન અનાપત્તિ, સતુપ્પાદં કરોન્તસ્સ ઇમિના સિક્ખાપદેન આપત્તિ. ઓરેનદ્ધમાસો સેસો ગિમ્હાનન્તિ ગિમ્હાનસ્સ પચ્છિમદ્ધમાસતો ઓરિમભાગે એકસ્મિં અદ્ધમાસે. કત્વા નિવાસેય્યાતિ એત્થન્તરે ધમ્મેન ઉપ્પન્નમ્પિ કત્વા નિવાસેન્તસ્સ નિસ્સગ્ગિયં હોતિ.

સાવત્થિયં છબ્બગ્ગિયે ભિક્ખૂ આરબ્ભ વસ્સિકસાટિકપરિયેસનવત્થુસ્મિં પઞ્ઞત્તં, અસાધારણપઞ્ઞત્તિ, અનાણત્તિકં, તિકપાચિત્તિયં, ઊનકમાસદ્ધમાસેસુ અતિરેકસઞ્ઞિનો વેમતિકસ્સ વા દુક્કટં, તથા સતિયા વસ્સિકસાટિકાય નગ્ગસ્સ કાયં ઓવસ્સાપયતો. પોક્ખરણિયાદીસુ પન ન્હાયન્તસ્સ વા અચ્છિન્નચીવરસ્સ વા નટ્ઠચીવરસ્સ વા ‘‘અનિવત્થં ચોરા હરન્તી’’તિ એવં આપદાસુ વા નિવાસયતો ઉમ્મત્તકાદીનઞ્ચ અનાપત્તિ. એત્થ ચ વસ્સિકસાટિકાય અત્તુદ્દેસિકતા, અસમયે પરિયેસનતા, તાય ચ પટિલાભોતિ ઇમાનિ તાવ પરિયેસનાપત્તિયા તીણિ અઙ્ગાનિ. સચીવરતા, આપદાભાવો, વસ્સિકસાટિકાય સકભાવો, અસમયે નિવાસનન્તિ ઇમાનિ નિવાસનાપત્તિયા ચત્તારિ અઙ્ગાનિ. સમુટ્ઠાનાદીનિ ધોવાપનસિક્ખાપદે વુત્તનયાનેવાતિ.

વસ્સિકસાટિકસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૫. ચીવરઅચ્છિન્દનસિક્ખાપદવણ્ણના

પઞ્ચમે સામં ચીવરં દત્વાતિ વેય્યાવચ્ચાદીનિ પચ્ચાસિસમાનો સયમેવ દત્વા. અચ્છિન્દેય્યાતિ વેય્યાવચ્ચાદીનિ અકરોન્તં દિસ્વા સકસઞ્ઞાય અચ્છિન્દન્તસ્સ વત્થુગણનાય આપત્તિયો. અચ્છિન્દાપેય્યાતિએત્થ પન ‘‘અચ્છિન્દા’’તિ આણત્તિયા દુક્કટં, અચ્છિન્દેસુ યત્તકાનિ આણત્તાનિ, તેસં ગણનાય આપત્તિયો.

સાવત્થિયં ઉપનન્દં આરબ્ભ ચીવરઅચ્છિન્દનવત્થુસ્મિં પઞ્ઞત્તં, સાધારણપઞ્ઞત્તિ, સાણત્તિકં, તિકપાચિત્તિયં. અનુપસમ્પન્ને ઉપસમ્પન્નસઞ્ઞિનો, વેમતિકસ્સ, અનુપસમ્પન્નસઞ્ઞિનો વા, ઉપસમ્પન્નસ્સાપિ વિકપ્પનુપગપચ્છિમચીવરં ઠપેત્વા અઞ્ઞં પરિક્ખારં, અનુપસમ્પન્નસ્સ ચ યંકિઞ્ચિ અચ્છિન્દતો વા દુક્કટં. તેન તુટ્ઠેન વા કુપિતેન વા દિન્નં પન તસ્સ વિસ્સાસં વા ગણ્હન્તસ્સ ઉમ્મત્તકાદીનઞ્ચ અનાપત્તિ. વિકપ્પનુપગપચ્છિમચીવરતા, સામં દિન્નતા, સકસઞ્ઞિતા, ઉપસમ્પન્નતા, કોધવસેન અચ્છિન્દનં વા અચ્છિન્દાપનં વાતિ ઇમાનેત્થ પઞ્ચ અઙ્ગાનિ. સમુટ્ઠાનાદીનિ અદિન્નાદાનસદિસાનિ અઞ્ઞત્ર વેદનાય. વેદના પન ઇધ દુક્ખવેદનાયેવાતિ.

ચીવરઅચ્છિન્દનસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૬. સુત્તવિઞ્ઞત્તિસિક્ખાપદવણ્ણના

છટ્ઠે સુત્તન્તિ છબ્બિધં ખોમસુત્તાદિં વા તેસં અનુલોમં વા. વિઞ્ઞાપેત્વાતિ ચીવરત્થાય યાચિત્વા. વાયાપેય્યાતિ ‘‘ચીવરં મે, આવુસો, વાયથા’’તિ અકપ્પિયાય વિઞ્ઞત્તિયા વાયાપેય્ય. નિસ્સગ્ગિયન્તિ એવં વાયાપેન્તસ્સ યો તન્તવાયો ચીવરવાયનત્થં તુરિવેમસજ્જનાદિકે પયોગે કરોતિ, તસ્સ સબ્બપ્પયોગેસુ દુક્કટં, પટિલાભેન નિસ્સગ્ગિયં હોતિ.

રાજગહે છબ્બગ્ગિયે ભિક્ખૂ આરબ્ભ ચીવરવાયાપનવત્થુસ્મિં પઞ્ઞત્તં, સાધારણપઞ્ઞત્તિ, અનાણત્તિકં, વિઞ્ઞાપિતસુત્તં વિઞ્ઞાપિતતન્તવાયેન વાયાપેન્તસ્સ દીઘતો વિદત્થિમત્તે તિરિયઞ્ચ હત્થમત્તે વીતે નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિયં. ઇતિ યાવ ચીવરં વડ્ઢતિ, તાવ ઇમિના પમાણેન આપત્તિયો વડ્ઢન્તિ. તેનેવ પન અવિઞ્ઞત્તિયા લદ્ધસુત્તં વાયાપેન્તસ્સ યથા પુબ્બે નિસ્સગ્ગિયં, એવં ઇધ દુક્કટં. તેનેવ વિઞ્ઞત્તઞ્ચ અવિઞ્ઞત્તઞ્ચ વાયાપેન્તસ્સ સચે વુત્તપ્પમાણેન કેદારબદ્ધં વિય ચીવરં હોતિ, અકપ્પિયસુત્તમયે પરિચ્છેદે પાચિત્તિયં, ઇતરસ્મિં તથેવ દુક્કટં. તતો ચે ઊનતરા પરિચ્છેદા, સબ્બપરિચ્છેદેસુ દુક્કટાનેવ. અથ એકન્તરિકેન વા સુત્તેન દીઘતો વા કપ્પિયં તિરિયં અકપ્પિયં કત્વા વીતં હોતિ, પુબ્બે વુત્તપ્પમાણગણનાય દુક્કટાનિ. એતેનેવ ઉપાયેન કપ્પિયતન્તવાયેન અકપ્પિયસુત્તે, કપ્પિયાકપ્પિયેહિ તન્તવાયેહિ સુત્તેપિ કપ્પિયે અકપ્પિયે કપ્પિયાકપ્પિયે ચ આપત્તિભેદો વેદિતબ્બો. તિકપાચિત્તિયં, અવાયાપિતે વાયાપિતસઞ્ઞિનો વેમતિકસ્સ વા દુક્કટં. ચીવરસિબ્બનઆયોગકાયબન્ધનઅંસબદ્ધકપત્તત્થવિકપરિસ્સાવનાનં અત્થાય સુત્તં વિઞ્ઞાપેન્તસ્સ, ઞાતકપ્પવારિતેહિ કપ્પિયસુત્તં વાયાપેન્તસ્સ, અઞ્ઞસ્સત્થાય, અત્તનો ધનેન, ઉમ્મત્તકાદીનઞ્ચ અનાપત્તિ, ચીવરત્થાય વિઞ્ઞાપિતસુત્તં, અત્તુદ્દેસિકતા, અકપ્પિયતન્તવાયેન અકપ્પિયવિઞ્ઞત્તિયા વાયાપનન્તિ ઇમાનેત્થ તીણિ અઙ્ગાનિ. સમુટ્ઠાનાદીનિ ધોવાપનસિક્ખાપદે વુત્તનયાનેવાતિ.

સુત્તવિઞ્ઞત્તિસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૭. મહાપેસકારસિક્ખાપદવણ્ણના

સત્તમે તત્ર ચે સો ભિક્ખૂતિ યત્ર ગામે વા નિગમે વા તન્તવાયા, તત્ર. પુબ્બે અપ્પવારિતોતિ ચીવરસામિકેહિ અપ્પવારિતો હુત્વા. વિકપ્પં આપજ્જેય્યાતિ વિસિટ્ઠકપ્પં અધિકવિધાનં આપજ્જેય્ય. ઇદાનિ યેનાકારેન વિકપ્પં આપન્નો હોતિ, તં દસ્સેતું ઇદં ખો, આવુસોતિઆદિ વુત્તં. તત્થ આયતન્તિ દીઘં. વિત્થતન્તિ પુથુલં. અપ્પિતન્તિ ઘનં. સુવીતન્તિ સુટ્ઠુ વીતં, સબ્બટ્ઠાનેસુ સમં કત્વા વીતં. સુપ્પવાયિતન્તિ સુટ્ઠુ પવાયિતં, સબ્બટ્ઠાનેસુ સમં કત્વા તન્તે પસારિતં. સુવિલેખિતન્તિ લેખનિયા સુટ્ઠુ વિલેખિતં. સુવિતચ્છિતન્તિ કોચ્છેન સુટ્ઠુ વિતચ્છિતં, સુટ્ઠુ નિદ્ધોતન્તિ અત્થો. પિણ્ડપાતમત્તમ્પીતિ એત્થ ચ ન ભિક્ખુનો પિણ્ડપાતદાનમત્તેન તં નિસ્સગ્ગિયં હોતિ, સચે પન તે તસ્સ વચનેન ચીવરસામિકાનં હત્થતો સુત્તં ગહેત્વા ઈસકમ્પિ આયતં વા વિત્થતં વા અપ્પિતં વા કરોન્તિ, અથ તેસં પયોગે ભિક્ખુનો દુક્કટં, પટિલાભેન નિસ્સગ્ગિયં હોતિ.

સાવત્થિયં ઉપનન્દં આરબ્ભ ચીવરે વિકપ્પં આપજ્જનવત્થુસ્મિં પઞ્ઞત્તં, સાધારણપઞ્ઞત્તિ, અનાણત્તિકં, તિકપાચિત્તિયં, ઞાતકે અઞ્ઞાતકસઞ્ઞિનો વેમતિકસ્સ વા દુક્કટં. ઞાતકપ્પવારિતાનં તન્તવાયેહિ, અઞ્ઞસ્સ વા અત્થાય, અત્તનો વા ધનેન, મહગ્ઘં વાયાપેતુકામં અપ્પગ્ઘં વાયાપેન્તસ્સ, ઉમ્મત્તકાદીનઞ્ચ અનાપત્તિ. અઞ્ઞાતકઅપ્પવારિતાનં તન્તવાયે ઉપસઙ્કમિત્વા વિકપ્પમાપજ્જનતા, ચીવરસ્સ અત્તુદ્દેસિકતા, તસ્સ વચનેન સુત્તવડ્ઢનં, ચીવરપ્પટિલાભોતિ ઇમાનેત્થ ચત્તારિ અઙ્ગાનિ. સમુટ્ઠાનાદીનિ ધોવાપનસિક્ખાપદે વુત્તનયાનેવાતિ.

મહાપેસકારસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૮. અચ્ચેકચીવરસિક્ખાપદવણ્ણના

અટ્ઠમે દસાહાનાગતન્તિ દસ અહાનિ દસાહં, તેન દસાહેન અનાગતા દસાહાનાગતા, દસાહેન અસમ્પત્તાતિ અત્થો, તં દસાહાનાગતં, અચ્ચન્તસંયોગવસેન ભુમ્મત્થે ઉપયોગવચનં. કત્તિકતેમાસિકપુણ્ણમન્તિ પઠમકત્તિકપુણ્ણમં, ઇધાપિ પઠમપદસ્સ અનુપયોગતા પુરિમનયેનેવ ભુમ્મત્થે ઉપયોગવચનં. ઇદં વુત્તં હોતિ – યતો પટ્ઠાય પઠમપ્પવારણા ‘‘દસાહાનાગતા’’તિ વુચ્ચતિ, સચેપિ તાનિ દિવસાનિ અચ્ચન્તમેવ ભિક્ખુનો અચ્ચેકચીવરં ઉપ્પજ્જેય્ય, ‘‘અચ્ચેકં ઇદ’’ન્તિ જાનમાનેન ભિક્ખુના સબ્બમ્પિ પટિગ્ગહેતબ્બન્તિ. તેન પવારણામાસસ્સ જુણ્હપક્ખપઞ્ચમિતો પટ્ઠાય ઉપ્પન્નસ્સ ચીવરસ્સ નિધાનકાલો દસ્સિતો હોતિ. કામઞ્ચેસ ‘‘દસાહપરમં અતિરેકચીવરં ધારેતબ્બ’’ન્તિઇમિનાવ સિદ્ધો, અટ્ઠુપ્પત્તિવસેન પન અપુબ્બં વિય અત્થં દસ્સેત્વા સિક્ખાપદં ઠપિતં. અચ્ચેકચીવરન્તિ ગમિકગિલાનગબ્ભિનિઅભિનવુપ્પન્નસદ્ધાનં પુગ્ગલાનં અઞ્ઞતરેન ‘‘વસ્સાવાસિકં દસ્સામી’’તિ એવં આરોચેત્વા દિન્નં. સચે તં પુરે પવારણાય વિભજિતં, યેન ગહિતં, તેન વસ્સચ્છેદો ન કાતબ્બો, કરોતિ ચે, તં ચીવરં સઙ્ઘિકં હોતિ. યાવ ચીવરકાલસમયન્તિ અનત્થતે કથિને યાવ વસ્સાનસ્સ પચ્છિમો માસો, અત્થતે કથિને યાવ પઞ્ચ માસા, તાવ નિક્ખિપિતબ્બં.

સાવત્થિયં સમ્બહુલે ભિક્ખૂ આરબ્ભ અચ્ચેકચીવરસ્સ ચીવરકાલસમયં અતિક્કમનવત્થુસ્મિં પઞ્ઞત્તં, સેસમેત્થ ચીવરવગ્ગસ્સ પઠમસિક્ખાપદે વુત્તનયેનેવ વેદિતબ્બન્તિ.

અચ્ચેકચીવરસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૯. સાસઙ્કસિક્ખાપદવણ્ણના

નવમે ઉપવસ્સં ખો પનાતિ એત્થ ઉપવસ્સન્તિ ઉપવસ્સ, ઉપવસિત્વાતિ વુત્તં હોતિ, ઉપસમ્પજ્જન્તિઆદીસુ (વિભ. ૫૭૦) વિય હેત્થ અનુનાસિકો દટ્ઠબ્બો, વસ્સં ઉપગન્ત્વા વસિત્વા ચાતિ અત્થો. ઇમસ્સ ચ પદસ્સ ‘‘તથારૂપેસુ ભિક્ખુ સેનાસનેસુ વિહરન્તો’’તિઇમિના સમ્બન્ધો, ઇદં વુત્તં હોતિ – વસ્સં ઉપગન્ત્વા વસિત્વા ચ તતો પરં પચ્છિમકત્તિકપુણ્ણમપરિયોસાનકાલં યાનિ ખો પન તાનિ આરઞ્ઞકાનિ…પે… અન્તરઘરે નિક્ખિપેય્યાતિ. તત્થ આરઞ્ઞકાનીતિ સબ્બપચ્છિમાનિ આરોપિતેન આચરિયધનુના ગામસ્સ ઇન્દખીલતો પટ્ઠાય પઞ્ચધનુસતપ્પમાણે પદેસે કતસેનાસનાનિ. સચે પન અપરિક્ખિત્તો ગામો હોતિ, પરિક્ખેપારહટ્ઠાનતો પટ્ઠાય મિનેતબ્બં. સચે વિહારસ્સ પરિક્ખેપો વા અપરિક્ખિત્તસ્સ યં ગામતો સબ્બપઠમં સેનાસનં વા ચેતિયં વા બોધિ વા ધુવસન્નિપાતટ્ઠાનં વા યાવ, તં તાવ પકતિમગ્ગેન મિનેતબ્બં, અઞ્ઞં મગ્ગં કાતું, અમગ્ગેન વા મિનેતું ન વટ્ટતિ. સાસઙ્કસમ્મતાનીતિ ચોરાદીનં નિવિટ્ઠોકાસાદિદસ્સનેન ‘‘સાસઙ્કાની’’તિ સમ્મતાનિ, એવં સઞ્ઞાતાનીતિ અત્થો. સહ પટિભયેન સપ્પટિભયાનિ, ચોરેહિ મનુસ્સાનં હતવિલુત્તાકોટિતભાવદસ્સનતો સન્નિહિતબલવભયાનીતિ અત્થો.

અન્તરઘરે નિક્ખિપેય્યાતિ આરઞ્ઞકસ્સ સેનાસનસ્સ સમન્તા સબ્બદિસાભાગેસુ અત્તના અભિરુચિતે ગોચરગામે નિક્ખિપેય્ય. તઞ્ચ ખો સતિયા અઙ્ગસમ્પત્તિયા, તત્રાયં અઙ્ગસમ્પત્તિ – પુરિમિકાય ઉપગન્ત્વા મહાપવારણાય પવારિતો હોતિ, ઇદમેકં અઙ્ગં. કત્તિકમાસોયેવ હોતિ, ઇદં દુતિયં અઙ્ગં. પઞ્ચધનુસતિકપચ્છિમપ્પમાણયુત્તં સેનાસનં હોતિ, ઇદં તતિયં અઙ્ગં. ઊનપ્પમાણે વા ગાવુતતો અતિરેકપ્પમાણે વા ન લભતિ, યત્ર હિ પિણ્ડાય ચરિત્વા ભુત્તવેલાયમેવ પુન વિહારં સક્કા આગન્તું, તદેવ ઇધાધિપ્પેતં. સાસઙ્કસપ્પટિભયમેવ હોતિ, ઇદં ચતુત્થં અઙ્ગં હોતીતિ. કોચિદેવ પચ્ચયોતિ કિઞ્ચિદેવ કારણં. તેન ચીવરેનાતિ તેન અન્તરઘરે નિક્ખિત્તચીવરેન. વિપ્પવાસાયાતિ વિયોગવાસાય. તતો ચે ઉત્તરિ વિપ્પવસેય્યાતિ છારત્તતો ઉત્તરિ તસ્મિં સેનાસને સત્તમં અરુણં ઉટ્ઠાપેય્યાતિ અત્થો, તથા અસક્કોન્તેન પન ગામસીમં ઓક્કમિત્વા સભાયં વા યત્થ કત્થચિ વા વસિત્વા ચીવરપ્પવત્તિં ઞત્વા પક્કમિતું વટ્ટતિ. અઞ્ઞત્ર ભિક્ખુસમ્મુતિયાતિ યં સઙ્ઘો ગિલાનસ્સ ભિક્ખુનો ચીવરેન વિપ્પવાસસમ્મુતિં દેતિ, તં ઠપેત્વા અલદ્ધસમ્મુતિકસ્સ અતિરેકછારત્તં વિપ્પવસતો નિસ્સગ્ગિયં હોતિ.

સાવત્થિયં સમ્બહુલે ભિક્ખૂ આરબ્ભ ચીવરવિપ્પવાસવત્થુસ્મિં પઞ્ઞત્તં, સેસમેત્થ ચીવરવગ્ગસ્સ દુતિયસિક્ખાપદે વુત્તનયેનેવ વેદિતબ્બન્તિ.

સાસઙ્કસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૧૦. પરિણતસિક્ખાપદવણ્ણના

દસમે સઙ્ઘિકન્તિ સઙ્ઘસ્સ સન્તકં. સો હિ સઙ્ઘસ્સ પરિણતત્તા હત્થે અનારુળ્હોપિ એકેન પરિયાયેન સઙ્ઘસન્તકો હોતિ. લાભન્તિ લભિતબ્બં ચીવરાદિવત્થું. પરિણતન્તિ ‘‘દસ્સામ કરિસ્સામા’’તિ વચીભેદેન વા હત્થમુદ્દાય વા સઙ્ઘસ્સ નિન્નં હુત્વા ઠિતં. અત્તનો પરિણામેય્યાતિ ‘‘ઇદં મય્હં દેથા’’તિઆદીનિ વદન્તો અત્તનિન્નં કરેય્ય. સચે પન સઙ્ઘસ્સ દિન્નં હોતિ, તં ગહેતું ન વટ્ટતિ, સઙ્ઘસ્સેવ દાતબ્બં. પરિણતં પન સહધમ્મિકાનં વા ગિહીનં વા અન્તમસો માતુસન્તકમ્પિ અત્તનો પરિણામેન્તસ્સ પયોગે દુક્કટં, પટિલાભેન નિસ્સગ્ગિયં હોતિ.

સાવત્થિયં છબ્બગ્ગિયે ભિક્ખૂ આરબ્ભ પરિણામનવત્થુસ્મિં પઞ્ઞત્તં, સાધારણપઞ્ઞત્તિ, અનાણત્તિકં, પરિણતે વેમતિકસ્સ, અપરિણતે પરિણતસઞ્ઞિનો ચેવ વેમતિકસ્સ ચ, સઙ્ઘચેતિયપુગ્ગલેસુ યસ્સ કસ્સચિ પરિણતં અઞ્ઞસઙ્ઘાદીનં પરિણામેન્તસ્સ ચ દુક્કટં. અપરિણતસઞ્ઞિનો, ‘‘કત્થ દેમા’’તિ પુચ્છિતે ‘‘યત્થ તુમ્હાકં ચિત્તં પસીદતિ, તત્થ દેથ, તુમ્હાકં દેય્યધમ્મો પરિભોગં વા લભેય્યા’’તિઆદીનિ વદન્તસ્સ, ઉમ્મત્તકાદીનઞ્ચ અનાપત્તિ. સઙ્ઘે પરિણતભાવો, તં ઞત્વા અત્તનો પરિણામનં, પટિલાભોતિ ઇમાનેત્થ તીણિ અઙ્ગાનિ. સમુટ્ઠાનાદીનિ અદિન્નાદાનસદિસાનીતિ.

પરિણતસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

પત્તવગ્ગો તતિયો.

ઇતિ કઙ્ખાવિતરણિયા પાતિમોક્ખવણ્ણનાય

નિસ્સગ્ગિયપાચિત્તિયવણ્ણના નિટ્ઠિતા.