૨. એળકલોમવગ્ગો

૧. કોસિયસિક્ખાપદવણ્ણના

એળકલોમવગ્ગસ્સ પઠમે કોસિયમિસ્સકન્તિ એકેનાપિ કોસિયંસુના અન્તમસો તસ્સ કરણટ્ઠાને વાતવેગેન નિપાતિતેનાપિ મિસ્સીકતં. સન્થતન્તિ સમે ભૂમિભાગે કોસિયંસૂનિ ઉપરૂપરિ સન્થરિત્વા કઞ્જિયાદીહિ સિઞ્ચિત્વા કત્તબ્બતાલક્ખણં. કારાપેય્ય નિસ્સગ્ગિયન્તિ કરણકારાપનપ્પયોગેસુ દુક્કટં, પટિલાભેન નિસ્સગ્ગિયં હોતિ. એત્થ ચ ‘‘ઇદં મે, ભન્તે, કોસિયમિસ્સકં સન્થતં કારાપિતં નિસ્સગ્ગિય’’ન્તિ (પારા. ૫૪૪) ઇમિના નયેન નિસ્સજ્જનવિધાનં વેદિતબ્બં, ઇમસ્સેવ વચનસ્સ અનુસારેન ઇતો પરં સબ્બસન્થતં વેદિતબ્બં. સક્કા હિ એત્તાવતા જાનિતુન્તિ ન તં ઇતો પરં દસ્સયિસ્સામ.

આળવિયં છબ્બગ્ગિયે આરબ્ભ કોસિયમિસ્સકં સન્થતં કારાપનવત્થુસ્મિં પઞ્ઞત્તં, અસાધારણપઞ્ઞત્તિ, અત્તનો અત્થાય કારાપનવસેન સાણત્તિકં, અત્તના વિપ્પકતપઅયોસાપનનયેન ચતુક્કપાચિત્તિયં, અઞ્ઞસ્સત્થાય કરણકારાપનેસુ અઞ્ઞેન કતં પટિલભિત્વા પરિભુઞ્જને ચ દુક્કટં. વિતાનાદિકરણે, ઉમ્મત્તકાદીનઞ્ચ અનાપત્તિ. કોસિયમિસ્સકભાવો, અત્તનો અત્થાય સન્થતસ્સ કરણકારાપનં, પટિલાભો ચાતિ ઇમાનેત્થ તીણિ અઙ્ગાનિ. સમુટ્ઠાનાદીનિ ધોવાપનસિક્ખાપદે વુત્તનયેનેવાતિ.

કોસિયસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૨. સુદ્ધકાળકસિક્ખાપદવણ્ણના

દુતિયે સુદ્ધકાળકાનન્તિ સુદ્ધાનં કાળકાનં અઞ્ઞેહિ અમિસ્સીકતાનં. વેસાલિયં છબ્બગ્ગિયે આરબ્ભ તાદિસં સન્થતં કરણવત્થુસ્મિં પઞ્ઞત્તં, સેસં પઠમસદિસમેવાતિ.

સુદ્ધકાળકસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૩. દ્વેભાગસિક્ખાપદવણ્ણના

તતિયે દ્વે ભાગાતિ દ્વે કોટ્ઠાસા. આદાતબ્બાતિ ગહેતબ્બા. ગોચરિયાનન્તિ કપિલવણ્ણાનં. અયં પનેત્થ વિનિચ્છયો – યત્તકેહિ કત્તુકામો હોતિ, તેસુ તુલયિત્વા દ્વે કોટ્ઠાસા કાળકાનં ગહેતબ્બા, એકો ઓદાતાનં, એકો ગોચરિયાનં. એકસ્સાપિ કાળકલોમસ્સ અતિરેકભાવે નિસ્સગ્ગિયં હોતિ, ઊનકં વટ્ટતિ.

સાવત્થિયં છબ્બગ્ગિયે આરબ્ભ તાદિસં સન્થતં કરણવત્થુસ્મિં પઞ્ઞત્તં, કિરિયાકિરિયં, સેસં પઠમસદિસમેવાતિ. ઇમાનિ પન તીણિ નિસ્સજ્જિત્વા પટિલદ્ધાનિપિ પરિભુઞ્જિતું ન વટ્ટન્તિ.

દ્વેભાગસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૪. છબ્બસ્સસિક્ખાપદવણ્ણના

ચતુત્થે ઓરેન ચે છન્નં વસ્સાનન્તિ છન્નં વસ્સાનં ઓરિમભાગે, અન્તોતિ અત્થો. અઞ્ઞત્ર ભિક્ખુસમ્મુતિયાતિ યં સઙ્ઘો ગિલાનસ્સ ભિક્ખુનો સન્થતસમ્મુતિં દેતિ, તં ઠપેત્વા અલદ્ધસમ્મુતિકસ્સ છબ્બસ્સબ્ભન્તરે અઞ્ઞં સન્થતં કરોન્તસ્સ નિસ્સગ્ગિયં હોતિ.

સાવત્થિયં સમ્બહુલે ભિક્ખૂ આરબ્ભ અનુવસ્સં સન્થતં કારાપનવત્થુસ્મિં પઞ્ઞત્તં, ‘‘અઞ્ઞત્ર ભિક્ખુસમ્મુતિયા’’તિ અયમેત્થ અનુપઞ્ઞત્તિ, સા યેન લદ્ધા હોતિ, તસ્સ યાવ રોગો ન વૂપસમ્મતિ, વૂપસન્તો વા પુન કુપ્પતિ, તાવ ગતગતટ્ઠાને અનુવસ્સમ્પિ કાતું વટ્ટતિ, અઞ્ઞસ્સત્થાય કારેતું, કતઞ્ચ પટિલભિત્વા પરિભુઞ્જિતુમ્પિ વટ્ટતિ, સેસં પઠમસદિસમેવાતિ.

છબ્બસ્સસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૫. નિસીદનસિક્ખાપદવણ્ણના

પઞ્ચમે પુરાણસન્થતં નામ યત્થ સકિમ્પિ નિસિન્નો વા હોતિ નિપન્નો વા. સમન્તાતિ એકપસ્સતો વટ્ટં વા ચતુરસ્સં વા છિન્દિત્વા ગહિતટ્ઠાનં યથા વિદત્થિમત્તં હોતિ, એવં ગહેતબ્બં. સન્થરન્તેન પન એકદેસે વા સન્થરિતબ્બં, વિજટેત્વા વા મિસ્સકં કત્વા સન્થરિતબ્બં, એવં થિરતરં હોતિ. અનાદા ચેતિ સતિ પુરાણસન્થતે અગ્ગહેત્વા. અસતિ પન અગ્ગહેત્વાપિ વટ્ટતિ, અઞ્ઞસ્સત્થાય કારેતું, કતઞ્ચ પટિલભિત્વા પરિભુઞ્જિતુમ્પિ વટ્ટતિ.

સાવત્થિયં સમ્બહુલે ભિક્ખૂ આરબ્ભ સન્થતવિસ્સજ્જનવત્થુસ્મિં પઞ્ઞત્તં, સેસં તતિયસદિસમેવાતિ.

નિસીદનસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૬. એળકલોમસિક્ખાપદવણ્ણના

છટ્ઠે અદ્ધાનમગ્ગપ્પટિપન્નસ્સાતિ અદ્ધાનસઙ્ખાતં દીઘમગ્ગં પટિપન્નસ્સ, સબ્બઞ્ચેતં વત્થુમત્તદીપનમેવ, યત્થ કત્થચિ પન ધમ્મેન લભિત્વા ગણ્હતો દોસો નત્થિ. તિયોજનપરમન્તિ ગહિતટ્ઠાનતો તિયોજનપ્પમાણં દેસં. સહત્થાતિ સહત્થેન, અત્તના હરિતબ્બાનીતિ અત્થો. અસન્તે હારકેતિ અસન્તેયેવ અઞ્ઞસ્મિમ્પિ હારકે. સચે પન અત્થિ, તં ગાહેતું વટ્ટતિ. અત્તના પન અન્તમસો વાતાબાધપ્પટિકારત્થં સુત્તકેન અબન્ધિત્વા કણ્ણચ્છિદ્દે પક્ખિત્તાનિપિ આદાય તિયોજનં એકં પાદં અતિક્કામેન્તસ્સ દુક્કટં, દુતિયપાદાતિક્કમે નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિયં.

સાવત્થિયં અઞ્ઞતરં ભિક્ખું આરબ્ભ તિયોજનાતિક્કમનવત્થુસ્મિં પઞ્ઞત્તં, અસાધારણપઞ્ઞત્તિ, અનાણત્તિકં, તિકપાચિત્તિયં, ઊનકતિયોજને અતિરેકસઞ્ઞિનો વેમતિકસ્સ વા દુક્કટં. તિયોજનં હરણપચ્ચાહરણે, વાસાધિપ્પાયેન ગન્ત્વા તતો પરં હરણે, અચ્છિન્નં વા નિસ્સટ્ઠં વા પટિલભિત્વા હરણે, અઞ્ઞં હરાપને, અન્તમસો સુત્તકેનપિ બદ્ધકતભણ્ડહરણે, ઉમ્મત્તકાદીનઞ્ચ અનાપત્તિ. એળકલોમાનં અકતભણ્ડતા, પઠમપ્પટિલાભો, અત્તના આદાય વા અઞ્ઞસ્સ અજાનન્તસ્સ યાને પક્ખિપિત્વા વા તિયોજનાતિક્કમનં, આહરણપચ્ચાહરણં, અવાસાધિપ્પાયતાતિ ઇમાનેત્થ પઞ્ચ અઙ્ગાનિ. એળકલોમસમુટ્ઠાનં, કિરિયં, નોસઞ્ઞાવિમોક્ખં, અચિત્તકં, પણ્ણત્તિવજ્જં, કાયકમ્મં, તિચિત્તં, તિવેદનન્તિ.

એળકલોમસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૭. એળકલોમધોવાપનસિક્ખાપદવણ્ણના

સત્તમે સક્કેસુ છબ્બગ્ગિયે આરબ્ભ એળકલોમધોવાપનવત્થુસ્મિં પઞ્ઞત્તં. તત્થ પુરાણચીવરધોવાપને વુત્તનયેનેવ સબ્બોપિ વિનિચ્છયો વેદિતબ્બો.

એળકલોમધોવાપનસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૮. જાતરૂપસિક્ખાપદવણ્ણના

અટ્ઠમે જાતરૂપરજતન્તિ સુવણ્ણઞ્ચેવ રૂપિયઞ્ચ, અપિચ કહાપણો લોહમાસકદારુમાસકજતુમાસકાદયોપિ યે વોહારં ગચ્છન્તિ, સબ્બે તે ઇધ રજતન્ત્વેવ વુત્તા. ઉગ્ગણ્હેય્ય વાતિ અત્તનો અત્થાય દિય્યમાનં વા યત્થકત્થચિ ઠિતં વા નિપ્પરિગ્ગહિતં દિસ્વા સયં ગણ્હેય્ય વા. ઉગ્ગણ્હાપેય્ય વાતિ તદેવ અઞ્ઞેન ગાહાપેય્ય વા. ઉપનિક્ખિત્તં વા સાદિયેય્યાતિ ‘‘ઇદં અય્યસ્સ હોતૂ’’તિ એવં સમ્મુખા વા, ‘‘અસુકસ્મિં નામ ઠાને મમ હિરઞ્ઞસુવણ્ણં, તં તુય્હં હોતૂ’’તિ એવં પરમ્મુખા ઠિતં વા કેવલં વાચાય વા હત્થમુદ્દાય વા ‘‘તુય્હ’’ન્તિ વત્વા પરિચ્ચત્તં યો કાયવાચાહિ અપ્પટિક્ખિપિત્વા ચિત્તેન અધિવાસેય્ય, અયં ‘‘સાદિયેય્યા’’તિ વુચ્ચતિ. સચે પન ચિત્તેન સાદિયતિ, ગણ્હિતુકામો હોતિ, કાયેન વા વાચાય વા ‘‘નયિદં કપ્પતી’’તિ પટિક્ખિપતિ, કાયવાચાહિ અપ્પટિક્ખિપિત્વા સુદ્ધચિત્તો હુત્વા ‘‘નયિદં અમ્હાકં કપ્પતી’’તિ ન સાદિયતિ, વટ્ટતિ. નિસ્સગ્ગિયન્તિ ઉગ્ગહણાદીસુ યંકિઞ્ચિ કરોન્તસ્સ અઘનબદ્ધેસુ વત્થૂસુ વત્થુગણનાય નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિયં. તં નિસ્સજ્જન્તેન ‘‘અહં, ભન્તે, રૂપિયં પટિગ્ગહેસિં, ઇદં મે, ભન્તે, નિસ્સગ્ગિયં, ઇમાહં સઙ્ઘસ્સ નિસ્સજ્જામી’’તિ (પારા. ૫૮૪) એવં સઙ્ઘમજ્ઝેયેવ નિસ્સજ્જિતબ્બં. સચે તત્થ કોચિ ગહટ્ઠો આગચ્છતિ, ‘‘ઇદં જાનાહી’’તિ વત્તબ્બો. ‘‘ઇમિના કિં આહરિય્યતૂ’’તિ ભણન્તે પન ‘‘ઇદં નામા’’તિ અવત્વા ‘‘સપ્પિઆદીનિ ભિક્ખૂનં કપ્પન્તી’’તિ એવં કપ્પિયં આચિક્ખિતબ્બં. સચે સો આહરતિ, રૂપિયપ્પટિગ્ગાહકં ઠપેત્વા સબ્બેહિ ભાજેત્વા પરિભુઞ્જિતબ્બં. રૂપિયપ્પટિગ્ગાહકસ્સ પન યં તપ્પચ્ચયા ઉપ્પન્નં, તં અઞ્ઞેન લભિત્વા દિય્યમાનમ્પિ અન્તમસો તતો નિબ્બત્તરુક્ખચ્છાયાપિ પરિભુઞ્જિતું ન વટ્ટતિ. સચે પન સો કિઞ્ચિ આહરિતું ન ઇચ્છતિ, ‘‘ઇમં છટ્ટેહી’’તિ વત્તબ્બો. સચે યત્થ કત્થચિ નિક્ખિપતિ, ગહેત્વા વા ગચ્છતિ, ન વારેતબ્બો. નો ચે છટ્ટેતિ, પઞ્ચઙ્ગસમન્નાગતો ભિક્ખુ રૂપિયછટ્ટકો સમ્મન્નિતબ્બો. તેન અનિમિત્તં કત્વાવ ગૂથં વિય છટ્ટેતબ્બં. સચે નિમિત્તં કરોતિ, દુક્કટં આપજ્જતિ.

રાજગહે ઉપનન્દં આરબ્ભ રૂપિયપ્પટિગ્ગહણવત્થુસ્મિં પઞ્ઞત્તં, સાધારણપઞ્ઞત્તિ, સાણત્તિકં, તિકપાચિત્તિયં, અરૂપિયે રૂપિયસઞ્ઞિનો વેમતિકસ્સ વા, સઙ્ઘચેતિયાદીનં અત્થાય ગણ્હન્તસ્સ, મુત્તામણિઆદિપ્પટિગ્ગહણે ચ દુક્કટં. રતનસિક્ખાપદનયેન નિક્ખિપન્તસ્સ, ઉમ્મત્તકાદીનઞ્ચ અનાપત્તિ. જાતરૂપરજતભાવો, અત્તુદ્દેસિકતા, ગહણાદીસુ અઞ્ઞતરભાવોતિ ઇમાનેત્થ તીણિ અઙ્ગાનિ. સમુટ્ઠાનાદીસુ સિયા કિરિયં ગહણેન આપજ્જનતો, સિયા અકિરિયં પટિક્ખેપસ્સ અકરણતો, સેસં સઞ્ચરિત્તે વુત્તનયમેવાતિ.

જાતરૂપસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૯. રૂપિયસંવોહારસિક્ખાપદવણ્ણના

નવમે નાનપ્પકારકન્તિ કતાદિવસેન અનેકવિધં. રૂપિયસંવોહારન્તિ જાતરૂપરજતપરિવત્તનં. પુરિમસિક્ખાપદેન હિ નિસ્સગ્ગિયવત્થુદુક્કટવત્થૂનં પટિગ્ગહણં વારિતં, ઇમિના પરિવત્તનં. તસ્મા દુક્કટવત્થુના દુક્કટવત્થુકપ્પિયવત્થૂનિ, કપ્પિયવત્થુના ચ દુક્કટવત્થું પરિવત્તેન્તસ્સ દુક્કટં. નિસ્સગ્ગિયવત્થુના પન નિસ્સગ્ગિયવત્થું વા દુક્કટવત્થું વા કપ્પિયવત્થું વા, દુક્કટવત્થુકપ્પિયવત્થૂહિ ચ નિસ્સગ્ગિયવત્થું પરિવત્તેન્તસ્સ નિસ્સગ્ગિયં હોતિ, તં પુરિમનયાનુસારેનેવ સઙ્ઘમજ્ઝે નિસ્સજ્જિતબ્બં, નિસ્સટ્ઠવત્થુસ્મિઞ્ચ તત્થ વુત્તનયેનેવ પટિપજ્જિતબ્બં.

સાવત્થિયં છબ્બગ્ગિયે આરબ્ભ રૂપિયસંવોહારવત્થુસ્મિં પઞ્ઞત્તં, સાધારણપઞ્ઞત્તિ, અનાણત્તિકં, યં અત્તનો ધનેન પરિવત્તેતિ, તસ્સ વા ધનસ્સ વા રૂપિયભાવો ચેવ, પરિવત્તનઞ્ચાતિ ઇમાનેત્થ દ્વે અઙ્ગાનિ. કિરિયં, સેસં અનન્તરસિક્ખાપદે વુત્તનયમેવાતિ.

રૂપિયસંવોહારસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૧૦. કયવિક્કયસિક્ખાપદવણ્ણના

દસમે નાનપ્પકારકન્તિ ચીવરાદીનં કપ્પિયભણ્ડાનં વસેન અનેકવિધં. કયવિક્કયન્તિ કયઞ્ચેવ વિક્કયઞ્ચ. ‘‘ઇમિના ઇમં દેહિ, ઇમં આહર, પરિવત્તેહિ, ચેતાપેહી’’તિ ઇમિના હિ નયેન પરસ્સ કપ્પિયભણ્ડં ગણ્હન્તો કયં સમાપજ્જતિ, અત્તનો કપ્પિયભણ્ડં દેન્તો વિક્કયં સમાપજ્જતિ. તસ્મા ઠપેત્વા પઞ્ચ સહધમ્મિકે યં એવં અત્તનો કપ્પિયભણ્ડં દત્વા માતુ સન્તકમ્પિ કપ્પિયભણ્ડં ગણ્હાતિ, તં નિસ્સગ્ગિયં હોતિ. વુત્તલક્ખણવસેન સઙ્ઘગણપુગ્ગલેસુ યસ્સ કસ્સચિ નિસ્સજ્જિતબ્બં, ‘‘ઇમં ભુઞ્જિત્વા વા ગહેત્વા વા ઇદં નામ આહર વા કરોહિ વા’’તિ રજનાદિં આહરાપેત્વા વા ધમકરણાદિપરિક્ખારં ભૂમિસોધનાદિઞ્ચ નવકમ્મં કારેત્વા વા સન્તં વત્થુ નિસ્સજ્જિતબ્બં, અસન્તે પાચિત્તિયં દેસેતબ્બમેવ.

સાવત્થિયં ઉપનન્દં આરબ્ભ કયવિક્કયવત્થુસ્મિં પઞ્ઞત્તં, ‘‘ઇદં કિં અગ્ઘતી’’તિ એવં અગ્ઘં પુચ્છન્તસ્સ, યસ્સ હત્થતો ભણ્ડં ગણ્હિતુકામો હોતિ, તં ઠપેત્વા અઞ્ઞં અન્તમસો તસ્સેવ પુત્તભાતુકમ્પિ કપ્પિયકારકં કત્વા ‘‘ઇમિના ઇદં નામ ગહેત્વા દેહી’’તિ આચિક્ખન્તસ્સ, ‘‘ઇદં અમ્હાકં અત્થિ, અમ્હાકઞ્ચ ઇમિના ચ ઇમિના ચ અત્થો’’તિ એવં વત્વા અત્તનો ધનેન લદ્ધં ગણ્હન્તસ્સ, સહધમ્મિકેહિ સદ્ધિં કયવિક્કયં કરોન્તસ્સ, ઉમ્મત્તકાદીનઞ્ચ અનાપત્તિ. યં અત્તનો ધનેન પરિવત્તેતિ, યેન ચ પરિવત્તેતિ, તેસં કપ્પિયવત્થુતા, અસહધમ્મિકતા, કયવિક્કયાપજ્જનઞ્ચાતિ ઇમાનેત્થ તીણિ અઙ્ગાનિ. સેસં રૂપિયસંવોહારે વુત્તનયમેવાતિ.

કયવિક્કયસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

એળકલોમવગ્ગો દુતિયો.