૧૦. રાજસિક્ખાપદવણ્ણના

દસમે રાજભોગ્ગોતિ રાજતો ભોગ્ગં ભુઞ્જિતબ્બં અસ્સ અત્થીતિ રાજભોગ્ગો, ‘‘રાજભોગો’’તિપિ પાઠો, રાજતો ભોગો અસ્સ અત્થીતિ અત્થો. ચીવરચેતાપન્નન્તિ હિરઞ્ઞાદિકં અકપ્પિયં. પહિણેય્યાતિ પેસેય્ય. ઇમિનાતિઆદિ આગમનસુદ્ધિં દસ્સેતું વુત્તં. સચે હિ ‘‘ઇદં ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો દેહી’’તિ પેસેય્ય, આગમનસ્સ અસુદ્ધત્તા અકપ્પિયવત્થું આરબ્ભ ભિક્ખુના કપ્પિયકારકોપિ નિદ્દિસિતબ્બો ન ભવેય્ય. આભતન્તિ આનીતં. ન ખો મયન્તિઆદિ ઇદં કપ્પિયવસેન આભતમ્પિ ચીવરમૂલં ઈદિસેન દૂતવચનેન અકપ્પિયં હોતિ, તસ્મા તં પટિક્ખિપિતબ્બન્તિ દસ્સેતું વુત્તં. સુવણ્ણં રજતં કહાપણો માસકોતિ ઇમાનિ હિ ચત્તારિ નિસ્સગ્ગિયવત્થૂનિ, મુત્તા મણિ વેળુરિયો સઙ્ખો સિલા પવાળં લોહિતઙ્કો મસારગલ્લં સત્ત ધઞ્ઞાનિ દાસિદાસખેત્તવત્થુપુપ્ફારામફલારામાદયોતિ ઇમાનિ દુક્કટવત્થૂનિ ચ અત્તનો વા ચેતિયસઙ્ઘગણપુગ્ગલાનં વા અત્થાય સમ્પટિચ્છિતું ન વટ્ટન્તિ, તસ્મા તં સાદિતું ન વટ્ટતીતિ દસ્સનત્થં ‘‘ન ખો મય’’ન્તિઆદિ વુત્તં.

ચીવરઞ્ચ ખો મયં પટિગ્ગણ્હામાતિ ઇદં પન અત્તાનં ઉદ્દિસ્સ આભતત્તા વત્તું વટ્ટતિ, તસ્મા વુત્તં. કાલેનાતિ યુત્તપત્તકાલેન, યદા નો અત્થો હોતિ, તદા કપ્પિયં ચીવરં પટિગ્ગણ્હામાતિ અત્થો. વેય્યાવચ્ચકરોતિ કપ્પિયકારકો. નિદ્દિસિતબ્બોતિઇદં ‘‘અત્થિ પનાયસ્મતો કોચિ વેય્યાવચ્ચકરો’’તિ કપ્પિયવચનેન વુત્તત્તા અનુઞ્ઞાતં. સચે પન દૂતો ‘‘કો ઇમં ગણ્હાતી’’તિ વા ‘‘કસ્સ દેમી’’તિ વા વદતિ, ન નિદ્દિસિતબ્બો. આરામિકો વા ઉપાસકો વાતિઇદં સારુપ્પતાય વુત્તં, ઠપેત્વા પન પઞ્ચ સહધમ્મિકે યો કોચિ કપ્પિયકારકો વટ્ટતિ. એસો ખો, આવુસોતિઇદં ભિક્ખુસ્સ કપ્પિયવચનદસ્સનત્થં વુત્તં, એવમેવ હિ વત્તબ્બં, ‘‘એતસ્સ દેહી’’તિઆદિ ન વત્તબ્બં. સઞ્ઞત્તો સો મયાતિ આણત્તો સો મયા, યથા તુમ્હાકં ચીવરેન અત્થે સતિ ચીવરં દસ્સતિ, એવં વુત્તોતિ અત્થો. દૂતેન હિ એવં આરોચિતેયેવ તં ચોદેતું વટ્ટતિ, નેવ તસ્સ હત્થે દત્વા ગતમત્તકારણેન. સચે પન ‘‘અયં વેય્યાવચ્ચકરો’’તિ સમ્મુખા નિદ્દિટ્ઠો હોતિ, દૂતો ચ સમ્મુખા એવ તસ્સ હત્થે ચેતાપન્નં દત્વા ‘‘થેરસ્સ ચીવરં કિણિત્વા દેહી’’તિ ગચ્છતિ, એવં ‘‘સઞ્ઞત્તો સો મયા’’તિ અવુત્તેપિ ચોદેતું વટ્ટતિ. સચે પન દૂતો ગચ્છન્તોવ ‘‘અહં તસ્સ હત્થે દસ્સામિ, તુમ્હે ચીવરં ગણ્હેય્યાથા’’તિ ભિક્ખુનો વત્વા વા ગચ્છતિ, અઞ્ઞં વા પેસેત્વા આરોચાપેતિ, એવં સતિ ઇતરમ્પિ ચોદેતું વટ્ટતિયેવ. દેસનામત્તમેવ ચેતં ‘‘દૂતેના’’તિ. યોપિ અત્તના આહરિત્વા એવં પટિપજ્જતિ, તસ્મિમ્પિ ઇદમેવ લક્ખણં. અત્થો મે, આવુસો, ચીવરેનાતિ ચોદનાલક્ખણનિદસ્સનમેતં. સચે હિ વાચાય ચોદેતિ, ઇદં વા વચનં યાય કાયચિ ભાસાય એતસ્સ અત્થો વા વત્તબ્બો, ‘‘દેહિ મે, આહર મે’’તિઆદિના નયેન પન વત્તું ન વટ્ટતિ. અભિનિપ્ફાદેય્યાતિ એવં વચીભેદં કત્વા તિક્ખત્તું ચોદયમાનો પટિલાભવસેન સાધેય્ય. ઇચ્ચેતં કુસલન્તિ એતં સુન્દરં.

છક્ખત્તુપરમન્તિ ભાવનપુંસકવચનમેતં. છક્ખત્તુપરમઞ્હિ તેન ચીવરં ઉદ્દિસ્સ તુણ્હીભૂતેન ઠાતબ્બં, ન નિસીદિતબ્બં, ન આમિસં પટિગ્ગહેતબ્બં, ન ધમ્મો ભાસિતબ્બો. ‘‘કિંકારણા આગતોસી’’તિ વુત્તે પન ‘‘જાનાહિ, આવુસો’’તિ એત્તકમેવ વત્તબ્બં. સચે નિસજ્જાદીનિ કરોતિ, ઠાનં ભઞ્જતિ, આગતકારણં વિનાસેતિ, ઇદં કાયેન ચોદનાય લક્ખણદસ્સનત્થં વુત્તં. એત્થ ચ ઉક્કટ્ઠપરિચ્છેદેન તિસ્સન્નં ચોદનાનં છન્નઞ્ચ ઠાનાનં અનુઞ્ઞાતત્તા ચોદનાય દિગુણં ઠાનં અનુઞ્ઞાતં હોતિ, તસ્મા સચે ચોદેતિયેવ, ન તિટ્ઠતિ, છ ચોદનાયો લબ્ભન્તિ. સચે તિટ્ઠતિયેવ, ન ચોદેતિ, દ્વાદસ ઠાનાનિ લબ્ભન્તિ. સચે ઉભયં કરોતિ, એકાય ચોદનાય દ્વે ઠાનાનિ હાપેતબ્બાનિ. તત્થ યો એકદિવસમેવ પુનપ્પુનં ગન્ત્વા છક્ખત્તું ચોદેતિ, સકિંયેવ વા ગન્ત્વા ‘‘અત્થો મે, આવુસો, ચીવરેના’’તિ છક્ખત્તું વદતિ, તથા એકદિવસમેવ પુનપ્પુનં ગન્ત્વા દ્વાદસક્ખત્તું તિટ્ઠતિ, સકિંયેવ વા ગન્ત્વા તત્ર તત્ર ઠાને તિટ્ઠતિ, સોપિ સબ્બચોદનાયો સબ્બટ્ઠાનાનિ ચ ભઞ્જતિ, કો પન વાદો નાનાદિવસેસુ એવં કરોન્તસ્સાતિ અયમેત્થ વિનિચ્છયો. યે પન કપ્પિયકારકે દાયકો સયમેવ ગન્ત્વા નિસીદતિ તે સતક્ખત્તુમ્પિ ચોદેતું વટ્ટતિ. યો પન ઉભોહિ પિ અનિદ્દિટ્ઠો મુખવેવટિકકપ્પિયકારકો ચ પરમ્મુખકપ્પિયકારકો ચ, સો ન કિઞ્ચિ વત્તબ્બો, એવં ઇધ દસપિ કપ્પિયકારકા દસ્સિતા હોન્તિ.

તતો ચે ઉત્તરીતિ વુત્તચોદનાઠાનપરિમાણતો ઉત્તરિ. નિસ્સગ્ગિયન્તિ ઉત્તરિ વાયામમાનસ્સ સબ્બપ્પયોગેસુ દુક્કટં, પટિલાભેન નિસ્સગ્ગિયં હોતિ. એત્થ ચ ‘‘ઇદં મે, ભન્તે, ચીવરં અતિરેકતિક્ખત્તું ચોદનાય અતિરેકછક્ખત્તું ઠાનેન અભિનિપ્ફાદિતં નિસ્સગ્ગિય’’ન્તિ (પારા. ૫૩૯) ઇમિના નયેન નિસ્સજ્જનવિધાનં વેદિતબ્બં. યતસ્સ ચીવરચેતાપન્નં આભતન્તિ યતો રાજતો વા રાજભોગ્ગતો વા અસ્સ ભિક્ખુનો ચીવરચેતાપન્નં આનીતં, ‘‘યત્વસ્સા’’તિપિ પાઠો, અયમેવ અત્થો. તત્થાતિ તસ્સ રઞ્ઞો વા રાજભોગ્ગસ્સ વા સન્તિકં, સમીપત્થે હિ ઇદં ભુમ્મવચનં. ન તં તસ્સ ભિક્ખુનો કિઞ્ચિ અત્થં અનુભોતીતિ તં ચેતાપન્નં તસ્સ ભિક્ખુનો અપ્પમત્તકમ્પિ કમ્મં ન નિપ્ફાદેતિ. યુઞ્જન્તાયસ્મન્તો સકન્તિ આયસ્મન્તો અત્તનો સન્તકં ધનં પાપુણન્તુ. મા વો સકં વિનસ્સાતિ તુમ્હાકં સન્તકં મા વિનસ્સતુ. અયં તત્થ સામીચીતિ અયં તત્થ અનુધમ્મતા લોકુત્તરધમ્મં અનુગતા, વત્તધમ્મતાતિ અત્થો, તસ્મા એવં અકરોન્તો વત્તભેદે દુક્કટં આપજ્જતિ.

સાવત્થિયં ઉપનન્દં આરબ્ભ ‘‘અજ્જુણ્હો, ભન્તે, આગમેહી’’તિ (પારા. ૫૩૭) વુચ્ચમાનો નાગમેસિ, તસ્મિં વત્થુસ્મિં પઞ્ઞત્તં, સાધારણપઞ્ઞત્તિ, અનાણત્તિકં, તિકપાચિત્તિયં, ઊનકેસુ ચોદનાઠાનેસુ અતિરેકસઞ્ઞિનો વેમતિકસ્સ વા દુક્કટં. અચોદનાય લદ્ધે, સામિકેહિ ચોદેત્વા દિન્ને, ઉમ્મત્તકાદીનઞ્ચ અનાપત્તિ. કપ્પિયકારકસ્સ ભિક્ખુનો નિદ્દિટ્ઠભાવો, દૂતેન અપ્પિતતા, તતુત્તરિવાયામો, તેન વાયામેન પટિલાભોતિ ઇમાનેત્થ ચત્તારિ અઙ્ગાનિ. સમુટ્ઠાનાદીનિ ચતુત્થસદિસાનેવાતિ.

રાજસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

ચીવરવગ્ગો પઠમો.