૫. સઞ્ચરિત્તસિક્ખાપદવણ્ણના

પઞ્ચમે સઞ્ચરિત્તન્તિ ઇત્થિપુરિસાનં અન્તરે સંચરણભાવં. સમાપજ્જેય્યાતિ સમ્મા પટિગ્ગણ્હનવીમંસનપચ્ચાહરણાનિ કરોન્તો આપજ્જેય્ય. ઇત્થિયા વાતિઆદિ સમાપજ્જનાકારદસ્સનં. તત્થ ઇત્થિયા વા પુરિસમતિન્તિ પુરિસેન વા તસ્સ માતાપિતાદીહિ વા પેસિતો પુરિસસ્સ મતિં અધિપ્પાયં ઇત્થિયા આરોચેય્યાતિ અત્થો. પુરિસસ્સ વા ઇત્થિમતિન્તિ ઇત્થિયા વા તસ્સા માતાપિતાદીહિ વા પેસિતો ઇત્થિયા મતિં અધિપ્પાયં પુરિસસ્સ આરોચેય્યાતિ અત્થો. જાયત્તને વા જારત્તને વાતિ જાયભાવે વા જારભાવે વા. પુરિસસ્સ હિ મતિં ઇત્થિયા આરોચેન્તો જાયત્તને આરોચેતિ, ઇત્થિયા મતિં પુરિસસ્સ આરોચેન્તો જારત્તને આરોચેતિ. અપિચ પુરિસસ્સેવ મતિં ઇત્થિયા આરોચેન્તો જાયત્તને વા આરોચેતિ નિબદ્ધભરિયભાવે, જારત્તને વા મિચ્છાચારભાવે, તેનેવસ્સ પદભાજને (પારા. ૩૦૨) ‘‘જાયત્તને વાતિ જાયા ભવિસ્સસિ, જારત્તને વાતિ જારી ભવિસ્સસી’’તિ વુત્તં. એતેનેવ ઉપાયેન ઇત્થિયા મતિં પુરિસસ્સ આરોચનેપિ ‘‘પતિ ભવિસ્સસિ, જારો ભવિસ્સસી’’તિ વત્તબ્બતા વેદિતબ્બા. અન્તમસો તઙ્ખણિકાયપીતિ સબ્બન્તિમેન પરિચ્છેદેન યા અયં તઙ્ખણે મુહુત્તમત્તે સંવસિતબ્બતો ‘‘તઙ્ખણિકા’’તિ વુચ્ચતિ, મુહુત્તિકાતિ અત્થો. તસ્સાપિ ‘‘મુહુત્તિકા ભવિસ્સસી’’તિ એવં પુરિસસ્સ મતિં આરોચેન્તસ્સ સઙ્ઘાદિસેસો, એતેનેવ ઉપાયેન ‘‘મુહુત્તિકો ભવિસ્સસી’’તિ એવં પુરિસસ્સ ઇત્થિમતિં આરોચેન્તોપિ સઙ્ઘાદિસેસં આપજ્જતીતિ વેદિતબ્બો.

સાવત્થિયં ઉદાયિત્થેરં આરબ્ભ સઞ્ચરિત્તસમાપજ્જનવત્થુસ્મિં પઞ્ઞત્તં, ‘‘અન્તમસો તઙ્ખણિકાયપી’’તિ અયમેત્થ અનુપઞ્ઞત્તિ, સાધારણપઞ્ઞત્તિ, ‘‘પટિગ્ગણ્હાતિ, વીમંસતિ, અન્તેવાસિં પચ્ચાહરાપેતી’’તિઇમિના (પારા. ૩૩૮) નયેન સાણત્તિકં, અઞ્ઞત્ર નાલંવચનીયાય યાય કાયચિ ઇત્થિયા અન્તમસો માતુયાપિ પુરિસમતિં આરોચેન્તો ‘‘હોહિ કિર ભરિયા ધનક્કીતા’’તિ વત્તુકામો સચેપિ છન્દવાસિનીઆદીસુ અઞ્ઞતરાકારેન આરોચેત્વા તાય ‘‘સાધૂ’’તિ સમ્પટિચ્છિતેપિ અસમ્પટિચ્છિતેપિ પુન આગન્ત્વા યેન પહિતો, તસ્સ તં પવત્તિં આરોચેતિ, સઙ્ઘાદિસેસં આપજ્જતિ. સા પન તસ્સ ભરિયા હોતુ વા, મા વા, અકારણમેતં. સચેપિ યસ્સા સન્તિકં પેસિતો, તં અદિસ્વા અઞ્ઞતરસ્સ અવસ્સારોચનકસ્સ ‘‘આરોચેહી’’તિ વત્વા પચ્ચાહરતિ, આપજ્જતિયેવ. ‘‘માતુરક્ખિતં બ્રૂહી’’તિ પેસિતસ્સ પન ગન્ત્વા અઞ્ઞં પિતુરક્ખિતાદીસુ અઞ્ઞતરં વદન્તસ્સ વિસઙ્કેતં હોતિ, પુરિસસ્સ વા ઇત્થિયા વા વચનં ‘‘સાધૂ’’તિ કાયેન વા વાચાય વા ઉભયેન વા પટિગ્ગણ્હિત્વા તસ્સા ઇત્થિયા વા પુરિસસ્સ વા આરોચેત્વા વા આરોચાપેત્વા વા પુન યેન પેસિતો, તસ્સ તં પવત્તિં સયં આરોચેન્તસ્સ વા અઞ્ઞેન આરોચાપેન્તસ્સ વા સઙ્ઘાદિસેસો. એત્તાવતા હિ ‘‘પટિગ્ગણ્હાતિ, વીમંસતિ, પચ્ચાહરતી’’તિઇદં અઙ્ગત્તયં સમ્પાદિતમેવ હોતિ, ઇતો પન યેહિ કેહિચિ દ્વીહિ અઙ્ગેહિ, પણ્ડકે ચ અઙ્ગત્તયેનાપિ થુલ્લચ્ચયં. એકેન દુક્કટં. સઙ્ઘસ્સ વા ચેતિયસ્સ વા ગિલાનસ્સ વા કિચ્ચેન ગચ્છન્તસ્સ, ઉમ્મત્તકાદીનઞ્ચ અનાપત્તિ.

સીલવિપત્તિ, યેસુ સઞ્ચરિત્તં સમાપજ્જતિ, તેસં મનુસ્સજાતિકતા, ન નાલંવચનીયતા,

પટિગ્ગણ્હનવીમંસનપચ્ચાહરણાનીતિ ઇમાનેત્થ પઞ્ચ અઙ્ગાનિ. છસમુટ્ઠાનં, પણ્ણત્તિં વા અલંવચનીયભાવં વા અજાનન્તસ્સ કાયવિકારેન સાસનં ગહેત્વા તથેવ વીમંસિત્વા તથેવ પચ્ચાહરન્તસ્સ કાયતો સમુટ્ઠાતિ. ‘‘ઇત્થન્નામા આગમિસ્સતિ, તસ્સા ચિત્તં જાનેય્યાથા’’તિ કેનચિ વુત્તે ‘‘સાધૂ’’તિ સમ્પટિચ્છિત્વા તં આગતં વત્વા પુન તસ્મિં પુરિસે આગતે આરોચેન્તસ્સ કાયેન કિઞ્ચિ અકતત્તા વાચતો સમુટ્ઠાતિ. વાચાય ‘‘સાધૂ’’તિ સાસનં ગહેત્વા અઞ્ઞેન કરણીયેન તસ્સા ઘરં ગન્ત્વા અઞ્ઞત્થ વા ગમનકાલે તં દિસ્વા વચીભેદેન વીમંસિત્વા પુનપિ અઞ્ઞેનેવ કારણેન તતો અપક્કમ્મ કદાચિદેવ તં પુરિસં દિસ્વા આરોચેન્તસ્સાપિ વાચતો સમુટ્ઠાતિ. પણ્ણત્તિં અજાનન્તસ્સ પન ખીણાસવસ્સાપિ પિતુવચનેન ગન્ત્વા અલંવચનીયં માતરમ્પિ ‘‘એહિ મે પિતરં ઉપટ્ઠાહી’’તિ વત્વા પચ્ચાહરન્તસ્સ કાયવાચતો સમુટ્ઠાતિ. ઇમાનિ તીણિ અચિત્તકસમુટ્ઠાનાનિ. તદુભયં પન જાનિત્વા એતેહેવ તીહિ નયેહિ સમાપજ્જન્તસ્સ તાનેવ તીણિ તદુભયજાનનચિત્તેન સચિત્તકાનિ હોન્તિ, કિરિયં, નોસઞ્ઞાવિમોક્ખં, અચિત્તકં, પણ્ણત્તિવજ્જં, કાયકમ્મં, વચીકમ્મં, કુસલાદિવસેન ચેત્થ તીણિ ચિત્તાનિ, સુખાદિવસેન તિસ્સો વેદનાતિ.

સઞ્ચરિત્તસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.