પારાજિકકણ્ડો

ભિક્ખુનીનં હિતત્થાય, પાતિમોક્ખં પકાસયિ;

યં નાથો, તસ્સ દાનેસો, સમ્પત્તો વણ્ણનાક્કમો.

સાધારણપારાજિકં

૧…પે…૪. મેથુનધમ્મસિક્ખાપદવણ્ણના

તત્થ સુણાતુ મેતિઆદીનં ભિક્ખુપાતિમોક્ખવણ્ણનાયં વુત્તનયેનેવ અત્થો વેદિતબ્બો. કેવલઞ્હિ, ભન્તે, અય્યેતિઆદિવસેન તસ્મિઞ્ચ ઇધ ચ અભિલાપમત્તમેવ લિઙ્ગભેદમત્તઞ્ચ વિસેસો. યસ્મા ચ ભિક્ખુનિયા સિક્ખાપચ્ચક્ખાનં નામ નત્થિ, તસ્મા ભિક્ખુનીનં ‘‘સિક્ખાસાજીવસમાપન્ના સિક્ખં અપચ્ચક્ખાય દુબ્બલ્યં અનાવિકત્વા’’તિ અવત્વા યા પન ભિક્ખુની છન્દસો મેથુનં ધમ્મં પટિસેવેય્યાતિ વુત્તં. તત્થ છન્દસોતિ મેથુનરાગપ્પટિસંયુત્તેન છન્દેન ચેવ રુચિયા ચ. છન્દે પન અસતિ બલક્કારેન પધંસિતાય અનાપત્તિ, તસ્મા યા પરિપુણ્ણૂપસમ્પદા ભિક્ખુની મનુસ્સામનુસ્સતિરચ્છાનજાતીસુ પુરિસઉભતોબ્યઞ્જનકપણ્ડકાનં યસ્સ કસ્સચિ સજીવસ્સ વા નિજ્જીવસ્સ વા સન્થતસ્સ વા અસન્થતસ્સ વા અક્ખાયિતસ્સ વા યેભુય્યેન અક્ખાયિતસ્સ વા અઙ્ગજાતસ્સ અત્તનો વચ્ચમગ્ગપસ્સાવમગ્ગમુખેસુ તીસુ યત્થકત્થચિ સન્થતે વા અસન્થતે વા પકતિવાતેન અસંફુટ્ઠે અલ્લોકાસે અન્તમસો તિલફલમત્તમ્પિ પદેસં છન્દસો પવેસેતિ, પરેન વા પવેસિયમાના પવેસનપવિટ્ઠટ્ઠિતઉદ્ધરણેસુ યંકિઞ્ચિ સાદિયતિ, અયં પારાજિકા હોતિ. સેસમેત્થ ઇતો પરેસુ ચ સાધારણસિક્ખાપદેસુ વુત્તનયાનુસારેનેવ વેદિતબ્બં.

અસાધારણપારાજિકં

૫. ઉબ્ભજાણુમણ્ડલિકાસિક્ખાપદવણ્ણના

અસાધારણેસુ પન ચતુન્નં તાવ પારાજિકાનં પઠમે અવસ્સુતાતિ કાયસંસગ્ગરાગેન તિન્તા, કિલિન્નાતિ અત્થો. દુતિયપદેપિ એસેવ નયો. પુરિસપુગ્ગલસ્સાતિ કાયસંસગ્ગં સમાપજ્જિતું વિઞ્ઞુસ્સ મનુસ્સજાતિકસ્સ પુરિસસઙ્ખાતસ્સ પુગ્ગલસ્સ. અધક્ખકન્તિ અત્તનો અક્ખકાનં અધો. ઉબ્ભજાણુમણ્ડલન્તિ જાણુમણ્ડલાનં ઉપરિ, એત્થ ચ ઉબ્ભકપ્પરમ્પિ ઉબ્ભજાણુમણ્ડલેનેવ સઙ્ગહિતં. આમસનન્તિ આમજ્જનં ફુટ્ઠોકાસં અનતિક્કમિત્વા તત્થેવ સઙ્ઘટ્ટનં. પરામસનન્તિ ઇતો ચિતો ચ સઞ્ચરણં. ગહણન્તિ ગહિતમત્તં. છુપનન્તિ અસઙ્ઘટ્ટેત્વા ફુટ્ઠમત્તં. પટિપીળનન્તિ અઙ્ગે ગહેત્વા નિપ્પીળનં. સાદિયેય્યાતિ યા ભિક્ખુની અત્તનો યથાપરિચ્છિન્ને કાયે પુરિસસ્સ એતં આમસનાદિં સાદિયતિ, સયં વા પન તેન કાયેન પુરિસસ્સ યંકિઞ્ચિ કાયપ્પદેસં સાદયમાના છુપતિ, અયં ઉબ્ભજાણુમણ્ડલિકા નામ પારાજિકાતિ અયમેત્થ સઙ્ખેપો.

‘‘નિદાનં પુગ્ગલં વત્થુ’’ન્તિઆદિકે (કઙ્ખા. અટ્ઠ. પઠમપારાજિકવણ્ણના) તેન વિત્થારવિનિચ્છયે યસ્મા સબ્બાનેવ અસાધારણપઞ્ઞત્તિયો હોન્તિ, તસ્મા ઇતો પટ્ઠાય સન્તિં અનુપઞ્ઞત્તિં વત્વા સાધારણપઞ્ઞત્તીતિ વા અસાધારણપઞ્ઞત્તીતિ વા ન વક્ખામ, આણત્તિયં યત્થ આણત્તિ નત્થિ, તત્થ કિઞ્ચિ અવત્વા યત્થ અત્થિ, તત્થેવ વક્ખામ, વિપત્તિવિચારણા વુત્તાયેવ.

અવસેસં પન સબ્બત્થ વત્તબ્બં, તયિદં વુચ્ચતિ, ઇદં તાવ સિક્ખાપદં સાવત્થિયં સુન્દરીનન્દં આરબ્ભ કાયસંસગ્ગં સમાપજ્જનવત્થુસ્મિં પઞ્ઞત્તં, એકતોઅવસ્સુતે યથાપરિચ્છિન્નેન કાયેન પુરિસસ્સ કાયં, ઉભતોઅવસ્સુતેપિ કાયેન કાયપ્પટિબદ્ધં, યથાપરિચ્છિન્નકાયપ્પટિબદ્ધેન વા અવસેસકાયેન વા તસ્સ કાયં આમસન્તિયા થુલ્લચ્ચયં, યક્ખપેતપણ્ડકતિરચ્છાનગતમનુસ્સવિગ્ગહાનં ઉભતોઅવસ્સુતે યથાપરિચ્છિન્નેન કાયેન કાયં આમસન્તિયાપિ થુલ્લચ્ચયં, સચે પન પુરિસસ્સ કાયસંસગ્ગરાગો નત્થિ, પારાજિકક્ખેત્તેપિ થુલ્લચ્ચયમેવ. અવસેસે પન કાયપ્પટિબદ્ધેન કાયપ્પટિબદ્ધાદિભેદે, મેથુનરાગગેહસિતપેમેસુ ચ સબ્બત્થ દુક્કટં. અસઞ્ચિચ્ચ, અસ્સતિયા, અજાનન્તિયા, અસાદિયન્તિયા, ઉમ્મત્તિકાદીનઞ્ચ અનાપત્તિ. અઙ્ગાનિ સમુટ્ઠાનાદીનિ ચ ભિક્ખુપાતિમોક્ખે કાયસંસગ્ગે વુત્તનયેનેવ વેદિતબ્બાનીતિ.

ઉબ્ભજાણુમણ્ડલિકાસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૬. વજ્જપ્પટિચ્છાદિકાસિક્ખાપદવણ્ણના

દુતિયે ગણસ્સાતિ અઞ્ઞાસં ભિક્ખુનીનં. ઠિતાતિ સલિઙ્ગે ઠિતા. ચુતાતિ કાલઙ્કતા. નાસિતાતિ લિઙ્ગનાસનાય સયં વા નટ્ઠા, અઞ્ઞેહિ વા નાસિતા. અવસ્સટાતિ તિત્થાયતનં સઙ્કન્તા. પુબ્બેવાહં અય્યે અઞ્ઞાસિન્તિ ઇદં તસ્સા વચનકાલદસ્સનં, સલિઙ્ગે ઠિતાય પન પારાજિકભાવં ઞત્વા ‘‘ન દાનિ નં કસ્સચિ આરોચેસ્સામી’’તિ ધુરે નિક્ખિત્તમત્તેયેવ અયં વજ્જપ્પટિચ્છાદિકા નામ પારાજિકા હોતીતિ.

સાવત્થિયં થુલ્લનન્દં આરબ્ભ નેવઅત્તનાપટિચોદના નગણસ્સ આરોચનવત્થુસ્મિં પઞ્ઞત્તં, સેસમેત્થ સપ્પાણકવગ્ગમ્હિ દુટ્ઠુલ્લાપત્તિપ્પટિચ્છાદનસિક્ખાપદે વુત્તનયેનેવ વેદિતબ્બં. તત્ર હિ પાચિત્તિયં, ઇધ પારાજિકન્તિ અયમેવ વિસેસો, સેસં તાદિસમેવાતિ.

વજ્જપ્પટિચ્છાદિકાસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૭. ઉક્ખિત્તાનુવત્તિકાસિક્ખાપદવણ્ણના

તતિયે ઉક્ખિત્તન્તિ આપત્તિયા અદસ્સનાદીસુ ઉક્ખિત્તં. ધમ્મેનાતિ ભૂતેન વત્થુના. વિનયેનાતિ ચોદેત્વા સારેત્વા. સત્થુસાસનેનાતિ ઇધાપિ ચોદેત્વા સારેત્વા કરણમેવ સત્થુસાસનં નામ. અનાદરન્તિ યેન સઙ્ઘેન ઉક્ખેપનિયકમ્મં કતં, તસ્મિં વા, તત્થ પરિયાપન્નગણે વા એકપુગ્ગલે વા તસ્મિં વા કમ્મે આદરવિરહિતં, સમ્માવત્તનાય અવત્તમાનન્તિ અત્થો. અપ્પટિકારન્તિ પટિકારરહિતં, અનોસારિતન્તિ અત્થો. અકતસહાયન્તિ એકકમ્માદિકે સંવાસે સહ અયનભાવેન સમાનસંવાસકા ભિક્ખૂ સહાયા નામ, યસ્સ પન સો સંવાસો તેહિ સદ્ધિં નત્થિ ન તેન તે સહાયા કતા હોન્તિ, ઇતિ સો અકતસહાયો નામ, તં અકતસહાયં, સમાનસંવાસકભાવં અનુપગતન્તિ અત્થો. તમનુવત્તેય્યાતિ તં ઉક્ખિત્તકં ઉક્ખિત્તકભાવેયેવ ઠિતં ભિક્ખું યા ભિક્ખુની યંદિટ્ઠિકો સો હોતિ, તાય દિટ્ઠિયા ગહણભાવેન અનુવત્તેય્ય. સા ભિક્ખુની ભિક્ખુનીહિ સઙ્ઘભેદસિક્ખાપદાદીસુ વુત્તનયેન વિસું સઙ્ઘમજ્ઝે ચ વુચ્ચમાના તં વત્થું અપ્પટિનિસ્સજ્જન્તી સમનુભાસનકમ્મપરિયોસાને ઉક્ખિત્તાનુવત્તિકા નામ પારાજિકા હોતીતિ.

સાવત્થિયં થુલ્લનન્દં આરબ્ભ ઉક્ખિત્તાનુવત્તનવત્થુસ્મિં પઞ્ઞત્તં, ઞત્તિયા દુક્કટં, દ્વીહિ કમ્મવાચાહિ દ્વે થુલ્લચ્ચયા, ‘‘યસ્સા નક્ખમતિ, સા ભાસેય્યા’’તિ એવં ય્ય-કારપ્પત્તાય તતિયકમ્મવાચાય પારાજિકં, અધમ્મકમ્મે તિકદુક્કટં, સેસં સઙ્ઘભેદસિક્ખાપદાદીસુ વુત્તનયેનેવ વેદિતબ્બં.

ઉક્ખિત્તાનુવત્તિકાસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૮. અટ્ઠવત્થુકાસિક્ખાપદવણ્ણના

ચતુત્થે અવસ્સુતાતિ લોકસ્સાદમિત્તસન્થવવસેન કાયસંસગ્ગરાગેન તિન્તા. અયમેવ હિ અત્થો સીહળમાતિકાટ્ઠકથાયં વુત્તો, સમન્તપાસાદિકાયં (પાચિ. અટ્ઠ. ૬૭૫) પનસ્સ વિચારણા કતા, દુતિયપદેપિ એસેવ નયો. પુરિસપુગ્ગલસ્સ હત્થગ્ગહણં વાતિઆદીસુ પન યં પુરિસપુગ્ગલેન હત્થે ગહણં કતં, તં ‘‘પુરિસપુગ્ગલસ્સ હત્થગ્ગહણ’’ન્તિ વુત્તં, એસેવ નયો સઙ્ઘાટિકણ્ણગ્ગહણેપિ. હત્થગ્ગહણન્તિ એત્થ ચ યસ્સ કસ્સચિ અપારાજિકક્ખેત્તભૂતસ્સ અઙ્ગસ્સ ગહણં હત્થગ્ગહણં, યસ્સ કસ્સચિ નિવત્થસ્સ વા પારુતસ્સ વા ગહણં સઙ્ઘાટિકણ્ણગ્ગહણં. સન્તિટ્ઠેય્ય વાતિઆદીસુ કાયસંસગ્ગસઙ્ખાતસ્સ અસદ્ધમ્મસ્સ પટિસેવનત્થાય પુરિસસ્સ હત્થપાસે સન્તિટ્ઠેય્ય વા, તત્થ ઠિતા સલ્લપેય્ય વા, પુરિસેન વા ‘‘ઇત્થન્નામં ઠાનં આગચ્છા’’તિ વુત્તા તં સઙ્કેતં ગચ્છેય્ય, તસ્સ વા પુરિસસ્સ અબ્ભાગમનં સાદિયેય્ય, યેન કેનચિ વા પટિચ્છન્નં ઓકાસં પવિસેય્ય, પુરિસસ્સ હત્થપાસે ઠત્વા કાયં ઉપસંહરેય્યાતિ એવમત્થો દટ્ઠબ્બો. અયમ્પિ પારાજિકાતિ યથા પુરિમાયો, એવં અયમ્પિ ભિક્ખુની એતસ્સ કાયસંસગ્ગસઙ્ખાતસ્સ અસદ્ધમ્મસ્સ પટિસેવનત્થાય એતાનિ અટ્ઠ વત્થૂનિ પટિપાટિયા વા ઉપ્પટિપાટિયા વા પૂરેત્વા અટ્ઠવત્થુકા નામ પારાજિકા હોતીતિ.

સાવત્થિયં છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખુનિયો આરબ્ભ અટ્ઠમં વત્થું પરિપૂરણવત્થુસ્મિં પઞ્ઞત્તં, સઙ્કેતગમને પદે પદે દુક્કટં, પુરિસસ્સ હત્થપાસં ઓક્કન્તમત્તે થુલ્લચ્ચયં, પુરિસસ્સ અબ્ભાગમનસાદયમાનેપિ દુક્કટં. હત્થપાસોક્કમને થુલ્લચ્ચયં, સેસેસુ એકેકસ્મિં થુલ્લચ્ચયમેવ, અટ્ઠમે પરિપુણ્ણે પારાજિકં. એકેકસ્મિં પન વત્થુસ્મિં સતક્ખત્તુમ્પિ વીતિક્કન્તે તા આપત્તિયો દેસેત્વા મુચ્ચતિ, અપિચેત્થ ગણનૂપિકા આપત્તિ વેદિતબ્બા, ‘‘ઇદાનિ નાપજ્જિસ્સામી’’તિ હિ ધુરનિક્ખેપં કત્વા દેસિતા ગણનૂપિકા, દેસિતગણનં ઉપેતિ, પારાજિકસ્સ અઙ્ગં ન હોતિ. તસ્મા યા એકં આપન્ના ધુરનિક્ખેપં કત્વા દેસેત્વા પુન કિલેસવસેન આપજ્જતિ, પુનપિ દેસેતિ, એવં અટ્ઠમં પરિપૂરેન્તીપિ પારાજિકા ન હોતિ. યા પન આપજ્જિત્વા ‘‘પુનપિ અઞ્ઞં વત્થું આપજ્જિસ્સામી’’તિ સઉસ્સાહાવ દેસેતિ, તસ્સા સા આપત્તિ અગણનૂપિકા, દેસિતાપિ અદેસિતા હોતિ, પારાજિકસ્સ અઙ્ગં હોતિ. અસઞ્ચિચ્ચ, અસ્સતિયા, અજાનન્તિયા અસાદિયન્તિયા, ઉમ્મત્તિકાદીનઞ્ચ અનાપત્તિ. કાયસંસગ્ગરાગો, સઉસ્સાહતા, અટ્ઠમસ્સ વત્થુસ્સ પૂરણન્તિ ઇમાનેત્થ તીણિ અઙ્ગાનિ. સમનુભાસનસમુટ્ઠાનં, કિરિયાકિરિયં, સઞ્ઞાવિમોક્ખં, સચિત્તકં, લોકવજ્જં, કાયકમ્મં, વચીકમ્મં, અકુસલચિત્તં, દ્વિવેદનન્તિ.

અટ્ઠવત્થુકાસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

ઉદ્દિટ્ઠા ખો અય્યાયો અટ્ઠ પારાજિકા ધમ્માતિ ભિક્ખૂ આરબ્ભ પઞ્ઞત્તા સાધારણા ચત્તારો, ઇમે ચત્તારોતિ એવં પાતિમોક્ખુદ્દેસમગ્ગેન અટ્ઠ પારાજિકા ધમ્મા ઉદ્દિટ્ઠાતિ એવમેત્થ અત્થો વેદિતબ્બો, સેસં ભિક્ખુપાતિમોક્ખવણ્ણનાયં વુત્તનયમેવાતિ.

કઙ્ખાવિતરણિયા પાતિમોક્ખવણ્ણનાય

ભિક્ખુનિપાતિમોક્ખે

પારાજિકવણ્ણના નિટ્ઠિતા.