૬. મહાગોવિન્દસુત્તવણ્ણના

૨૯૩. પઞ્ચકુણ્ડલિકોતિ વિસ્સટ્ઠપઞ્ચવેણિકો. ચતુમગ્ગટ્ઠાનેસૂતિ ચતુન્નં મગ્ગાનં વિનિવિજ્ઝિત્વા ગતટ્ઠાનેસુ. તત્થ હિ કતા સાલાદયો ચતૂહિ દિસાહિ આગતમનુસ્સાનં ઉપભોગક્ખમા હોન્તિ. ‘‘એવરૂપાની’’તિ ઇમિના રુક્ખમૂલસોધનાદીનિ ચેવ યથાસત્તિ અન્નદાનાદીનિ ચ પુઞ્ઞાનિ સઙ્ગણ્હાતિ. ‘‘સુવણ્ણક્ખન્ધસદિસો અત્તભાવો ઇટ્ઠો કન્તો મનાપો અહોસી’’તિ પાઠો. સકટસહસ્સમત્તન્તિ વાહસહસ્સમત્તં, વાહો પન વીસતિ ખારી, ખારી સોળસદોણમત્તા, દોણં સોળસ નાળિયો વેદિતબ્બા. કુમ્ભં દસમ્બણાનિ. ‘‘સહસ્સનાળિયો’’તિ કેચિ. રત્તસુવણ્ણકણ્ણિકન્તિ રત્તસુવણ્ણમયં વટંસકં.

યસ્મા મજ્ઝિમયામે એવ દેવતા સત્થારં ઉપસઙ્કમિતું અવસરં લભન્તિ, તસ્મા ‘‘એકકોટ્ઠાસં અતીતાયા’’તિ વુત્તં. અતિક્કન્તવણ્ણોતિ અતિવિય કમનીયરૂપો, કેવલકપ્પન્તિ વા મનં ઊનં અવસેસં, ઈસકં અસમત્તન્તિ અત્થો ભગવતો હિ સમીપટ્ઠાનં મુઞ્ચિત્વા સબ્બો ગિજ્ઝકૂટવિહારો તેન ઓભાસિતો. તેનાહ ‘‘ચન્દિમા વિયા’’તિઆદિ.

દેવસભાવણ્ણના

૨૯૪. રતનમત્તકણ્ણિકરુક્ખનિસ્સન્દેનાતિ રતનપ્પમાણરુક્ખમયકૂટદાનપુઞ્ઞનિસ્સન્દેન, તસ્સ વા પુઞ્ઞસ્સ નિસ્સન્દફલભાવેન. નિબ્બત્તસભાયન્તિ સમુટ્ઠિતઉપટ્ઠાનસાલાયં. મણિમયાતિ પદુમરાગાદિમણિમયા. આણિયોતિ થમ્ભતુલાસઙ્ઘાટકાદીસુ વાળરૂપાદિસઙ્ઘાટનકઆણિયો.

ગન્ધબ્બરાજાતિ ગન્ધબ્બકાયિકાનં દેવતાનં રાજા. યે તાવતિંસાનં આસન્નવાસિનો ચાતુમહારાજિકા દેવા, તે પુરતો કરોન્તો ‘‘દ્વીસુ દેવલોકેસુ દેવતા પુરતો કત્વા નિસિન્નો’’તિ વુત્તો. સેસેસુપિ તીસુ ઠાનેસુ એસેવ નયો.

નાગરાજાતિ નાગાનં અધિપતિ, ન પન સયં નાગજાતિકો.

આસતિ નિસીદતિ એત્થાતિ આસનં, નિસજ્જટ્ઠાનન્તિ આહ ‘‘નિસીદિતું ઓકાસો’’તિ. ‘‘એત્થા’’તિ પદં નિપાતમત્તં, એત્થાતિ વા એતસ્મિં પાઠે. અત્થુદ્ધારનયેન વત્તબ્બં પુબ્બે વુત્તં ચતુબ્બિધમેવ. તાવતિંસા, એકચ્ચે ચ ચાતુમહારાજિકા યથાલદ્ધાય સમ્પત્તિયા થાવરભાવાય, આયતિં સોધનાય ચ પઞ્ચ સીલાનિ રક્ખન્તિ, તે તસ્સ વિસોધનત્થં પવારણાસઙ્ગહં કરોન્તિ. તેન વુત્તં ‘‘મહાપવારણાયા’’તિઆદિ.

વસ્સસહસ્સન્તિ મનુસ્સગણનાય વસ્સસહસ્સં.

પન્નપલાસોતિ પતિતપત્તો. ખારકજાતોતિ જાતખુદ્દકમકુળો. યે હિ નીલપત્તકા અતિવિય ખુદ્દકા મકુળા, તે ‘‘ખારકા’’તિ વુચ્ચન્તિ. જાલકજાતોતિ તેહિયેવ ખુદ્દકમકુળેહિ જાતજાલકો સબ્બસો જાલો વિય જાતો. કેચિ પન ‘‘જાલકજાતોતિ એકજાલો વિય જાતો’’તિ અત્થં વદન્તિ. પારિછત્તકો કિર ખારકગ્ગહણકાલે સબ્બત્થકમેવ પલ્લવિકો હોતિ, તે ચસ્સ પલ્લવા પભસ્સરપવાળવણ્ણસમુજ્જલા હોન્તિ, તેન સો સબ્બસો સમુજ્જલન્તો તિટ્ઠતિ. કુટુમલકજાતોતિ સઞ્જાતમહામકુળો. કોરકજાતોતિ સઞ્જાતસૂચિભેદો સમ્પતિ વિકસમાનાવત્થો. સબ્બપાલિફુલ્લોતિ સબ્બસો ફુલ્લિતવિકસિતો.

કન્તનકવાતોતિ દેવાનં પુઞ્ઞકમ્મપચ્ચયા પુપ્ફાનં છિન્દનકવાતો. કન્તતીતિ છિન્દતિ. સમ્પટિચ્છનકવાતોતિ છિન્નાનં છિન્નાનં પુપ્ફાનં સમ્પટિગ્ગણ્હનકવાતો. નચ્ચન્તોતિ નાનાવિધભત્તિં સન્નિવેસવસેન નચ્ચનં કરોન્તો. અઞ્ઞતરદેવતાનન્તિ નામગોત્તવસેન અપ્પઞ્ઞાતદેવતાનં.

રેણુવટ્ટીતિ રેણુસઙ્ઘાતો. કણ્ણિકં આહચ્ચાતિ સુધમ્માય કૂટં આહન્ત્વા.

અટ્ઠ દિવસેતિ પઞ્ચમિયા સદ્ધિં પક્ખે ચત્તારો દિવસે સન્ધાય વુત્તં. યથાવુત્તેસુ અટ્ઠસુ દિવસેસુ ધમ્મસ્સવનં નિબદ્ધં તદા પવત્તતીતિ તતો અઞ્ઞદા કારિતં સન્ધાયાહ ‘‘અકાલધમ્મસ્સવનં કારિત’’ન્તિ. ચેતિયે છત્તસ્સ હેટ્ઠા કાતબ્બવેદિકા છત્તવેદિકા. ચેતિયં પરિક્ખિપિત્વા પદક્ખિણકરણટ્ઠાનં અન્તોકત્વા કાતબ્બવેદિકા પુટવેદિકા. ચેતિયસ્સ કુચ્છિં પરિક્ખિપિત્વા તં સમ્બન્ધમેવ કત્વા કાતબ્બવેદિકા કુચ્છિવેદિકા. સીહરૂપપાદકં આસનં સીહાસનં. ઉભોસુ પસ્સેસુ સીહરૂપયુત્તં સોપાનં સીહસોપાનં.

અત્તમના હોન્તિ અનિયામનકભાવતો. તેનેવાહ ‘‘મહાપુઞ્ઞે પુરક્ખત્વા’’તિઆદિ. પવારણાસઙ્ગહત્થાય સન્નિપતિતાતિ વેદિતબ્બા ‘‘તદહુપોસથે પન્નરસે પવારણાય પુણ્ણાય પુણ્ણમાય રત્તિયા’’તિ (દી. નિ. ૨.૨૯૪) વચનતો.

૨૯૫. નવહિ કારણેહીતિ ‘‘ઇતિપિ સો ભગવા અરહ’’ન્તિઆદિના (દી. નિ. ૧.૧૫૭, ૨૫૫) વુત્તેહિ અરહત્તાદીહિ નવહિ બુદ્ધાનુભાવદીપનેહિ કારણેહિ. ધમ્મસ્સ ચાતિ એત્થ ચ-સદ્દો અવુત્તસમુચ્ચયત્થોતિ તેન સમ્પિણ્ડિતમત્થં દસ્સેન્તો ‘‘ઉજુપ્પટિપન્નતાદિભેદં સઙ્ઘસ્સ ચ સુપ્પટિપત્તિ’’ન્તિ આહ.

અટ્ઠયથાભુચ્ચવણ્ણના

૨૯૬. યથા અનન્તમેવ આનઞ્ચં, ભિસક્કમેવ ભેસજ્જં, એવં યથાભૂતા એવ યથાભુચ્ચાતિ પાળિયં વુત્તન્તિ આહ ‘‘યથાભુચ્ચેતિ યથાભૂતે’’તિ. વણ્ણેતબ્બતો કિત્તેતબ્બતો વણ્ણા, ગુણા. કથં પટિપન્નોતિ હેતુઅવત્થાયં, ફલઅવત્થાયં, સત્તાનં ઉપકારા વત્થાયન્તિ તીસુપિ અવત્થાસુ લોકનાથસ્સ બહુજનહિતાય પટિપત્તિયા કથેતુકમ્યતાપુચ્છા. તથા હિ નં આદિતો પટ્ઠાય યાવ પરિયોસાના સઙ્ખેપેનેવ દસ્સેન્તો ‘‘દીપઙ્કરપાદમૂલે’’તિઆદિમાહ. તત્થ અભિનીહરમાનોતિ અભિનીહારં કરોન્તો. યં પનેત્થ મહાભિનીહારે, પારમીસુ ચ વત્તબ્બં, તં બ્રહ્મજાલટીકાયં (દી. નિ. ટી. ૧.૭) વુત્તં એવાતિ તત્થ વુત્તનયેનેવ વેદિતબ્બં.

‘‘ખન્તિવાદિતાપસકાલે’’તિઆદિ (જા. ૧.ખન્તીવાદીજાતક) હેતુઅવત્થાયમેવ અનઞ્ઞસાધારણાય સુદુક્કરાય બહુજનહિતાય પટિપત્તિયા વિભાવનં. યથાધિપ્પેતં હિતસુખં યાય કિરિયાય વિના ન ઇજ્ઝતિ, સાપિ તદત્થા એવાતિ દસ્સેતું ‘‘તુસિતપુરે યાવતાયુકં તિટ્ઠન્તોપી’’તિઆદિ વુત્તં.

ધમ્મચક્કપ્પવત્તનાદિ (સં. નિ. ૫.૧૦૮૧; મહાવ. ૧૩; પટિ. મ. ૩.૩૦) પન નિબ્બત્તિતા બહુજનહિતાય પટિપત્તિ. આયુસઙ્ખારોસ્સજ્જનમ્પિ ‘‘એત્તકં કાલં તિટ્ઠામી’’તિ પવત્તિયા બહુજનહિતાય પટિપત્તિ. અનુપાદિસેસાય નિબ્બાનધાતુયા પરિનિબ્બાનવસેન બહુજનહિતાય પટિપત્તિ. તેનાહ ‘‘યાવસ્સા’’તિઆદિ. સેસપદાનીતિ ‘‘બહુજનસુખાયા’’તિઆદીનિ પદાનિ. પચ્છિમન્તિ ‘‘અત્થાય હિતાય સુખાયા’’તિ પદત્તયં. પુરિમસ્સાતિ તતો પુરિમસ્સ પદત્તયસ્સ. અત્થોતિ અત્થનિદ્દેસો.

યદિપિ અતીતેનઙ્ગેન સમન્નાગતા સત્થારો અહેસું, તેપિ પન બુદ્ધા એવાતિ અત્થતો અમ્હાકં સત્થા અનઞ્ઞોતિ આહ ‘‘અતીતેપિ બુદ્ધતો અઞ્ઞં ન સમનુપસ્સામા’’તિ. યથા ચ અતીતે, એવં અનાગતે ચાતિ અયમત્થો નયતો લબ્ભતીતિ કત્વા વુત્તં ‘‘અનાગતેપિ ન સમનુપસ્સામા’’તિ. સક્કો પન દેવરાજા તમત્થં અત્થાપન્નમેવ કત્વા ‘‘ન પનેતરહિ’’ ઇચ્ચેવાહ. કિં સક્કો કથેતીતિ વિચારેત્વાતિ ‘‘નેવ અતીતંસે સમનુપસ્સમા’તિ વદન્તો સક્કો કિં કથેતી’’તિ વિચારણં સમુટ્ઠપેત્વા. યસ્મા અતીતે બુદ્ધા અહેસું, અનાગતે ભવિસ્સન્તીતિ નાયમત્થો સક્કેન દેવરાજેન પરિઞ્ઞાતો, તે પન બુદ્ધસામઞ્ઞેન અમ્હાકં ભગવતા સદ્ધિં ગહેત્વા એતરહિ અઞ્ઞસ્સ સબ્બેન સબ્બં અભાવતો તથા વુત્તન્તિ દસ્સેતું ‘‘એતરહી’’તિઆદિ વુત્તં. સ્વાક્ખાતાદીનીતિ સ્વાક્ખાતપદાદીનિ. કુસલાદીનીતિ ‘‘ઇદં કુસલ’’ન્તિઆદીનિ પદાનિ.

ગઙ્ગાયમુનાનં અસમાગમટ્ઠાને ઉદકં ભિન્નવણ્ણં હોન્તમ્પિ સમાગમટ્ઠાને અભિન્નવણ્ણં એવાતિ આહ ‘‘વણ્ણેનપિ સંસન્દતિ સમેતી’’તિ. તત્થ કિર ગઙ્ગોદકસદિસમેવ યમુનોદકં. યથા નિબ્બાનં કેનચિ કિલેસેન અનુપક્કિલિટ્ઠતાય પરિસુદ્ધં, એવં નિબ્બાનગામિનિપટિપદાપિ કેનચિ કિલેસેન અનુપક્કિલિટ્ઠતાય પરિસુદ્ધાવ ઇચ્છિતબ્બા. તેનાહ ‘‘ન હી’’તિઆદિ. યેન પરિસુદ્ધત્થેન નિબ્બાનસ્સ, નિબ્બાનગામિનિયા પટિપદાય ચ આકાસૂપમતા, સો કેનચિ અનુપલેપો, અનુપક્કિલેસો ચાતિ આહ ‘‘આકાસમ્પિ અલગ્ગં પરિસુદ્ધ’’ન્તિ. ઇદાનિ તમત્થં નિદસ્સનેન વિભૂતં કત્વા દસ્સેતું ‘‘ચન્દિમસૂરિયાન’’ન્તિઆદિ વુત્તં. સંસન્દતિ યુજ્જતિ પટિપજ્જિતબ્બતાપટિપજ્જનેહિ અઞ્ઞમઞ્ઞાનુચ્છવિકતાય.

પટિપદાય ઠિતાનન્તિ પટિપદં મગ્ગપટિપત્તિં પટિપજ્જમાનાનં. વુસિતવતન્તિ બ્રહ્મચરિયવાસં વુસિતવન્તાનં એતેસં. લદ્ધસહાયોતિ એતાસં પટિપદાનં વસેન લદ્ધસહાયો. તત્થ તત્થ સાવકેહિ સત્થુ કાતબ્બકિચ્ચે. ઇદં પન ‘‘અદુતિયો’’તિઆદિ સુત્તન્તરે આગતવચનં અઞ્ઞેહિ અસદિસટ્ઠેન વુત્તં, ન યથાવુત્તસહાયાભાવતો. અપનુજ્જાતિ અપનીય વિવજ્જેત્વા. ‘‘અપનુજ્જા’’તિ ચ અન્તોગધાવધારણં ઇદં વચનં એકન્તિકત્તા તસ્સ અપનોદસ્સાતિ વુત્તં ‘‘અપનુજ્જેવા’’તિ.

લબ્ભતીતિ લાભો, સો પન ઉક્કંસગતિવિજાનનેન સાતિસયો, વિપુલો એવ ચ ઇધાધિપ્પેતોતિ આહ ‘‘મહાલાભો ઉપ્પન્નો’’તિ. ઉસ્સન્નપુઞ્ઞનિસ્સન્દસમુપ્પન્નોતિ યથાવુત્તકાલં સમ્ભતસુવિપુલઉળારતરપુઞ્ઞાભિસન્દતો નિબ્બત્તો.‘‘ઇમે નિબ્બત્તા, ઇતો પરં મય્હં ઓકાસો નત્થી’’તિ ઉસ્સાહજાતો વિય ઉપરૂપરિ વડ્ઢમાનો ઉદપાદિ. સબ્બદિસાસુ હિ યમકમહામેઘો ઉટ્ઠહિત્વા મહામેઘં વિય સબ્બપારમિયો ‘‘એકસ્મિં અત્તભાવે વિપાકં દસ્સામા’’તિ સમ્પિણ્ડિતા વિય ભગવતો ઇદં લાભસક્કારસિલોકં નિબ્બત્તયિંસુ, તતો અન્નપાનવત્થયાનમાલાગન્ધવિલેપનાદિહત્થા ખત્તિયબ્રાહ્મણાદયો ઉપગન્ત્વા ‘‘કહં બુદ્ધો, કહં ભગવા, કહં દેવદેવો, કહં નરાસભો, કહં પુરિસસીહો’’તિ ભગવન્તં પરિયેસન્તિ, સકટસતેહિપિ પચ્ચયે આહરિત્વા ઓકાસં અલભમાના સમન્તા ગાવુતપ્પમાણમ્પિ સકટધુરેન સકટધુરં આહચ્ચ તિટ્ઠન્તિ ચેવ અનુબન્ધન્તિ ચ અન્ધકવિન્દબ્રાહ્મણાદયો વિય. સબ્બં ખન્ધકે, તેસુ તેસુ ચ સુત્તેસુ આગતનયેન વેદિતબ્બં. તેનાહ ‘‘લાભસક્કારો મહોઘો વિયા’’તિઆદિ.

પટિપાટિભત્તન્તિ બહૂસુ ‘‘દાનં દસ્સામા’’તિ આહટપટિપાટિકાય ઉટ્ઠિતેસુ અનુપટિપાટિયા દાતબ્બ ભત્તં.

મત્થકં પત્તો અનઞ્ઞસાધારણત્તા તસ્સ દાનસ્સ. ઉપાયં આચિક્ખિ નાગરાનં અસક્કુણેય્યરૂપેન દાનં દાપેતું. સાલકલ્યાણિરુક્ખા રાજપરિગ્ગહા અઞ્ઞેહિ અસાધારણા, તસ્મા તેસં પદરેહિ મણ્ડપો કારિતો, હત્થિનો ચ રાજભણ્ડભૂતા નાગરેહિ ન સક્કા લદ્ધુન્તિ તેહિ છત્તં ધારાપિતં, તથા ખત્તિયધીતાહિ વેય્યાવચ્ચં કારિતં. ‘‘પઞ્ચ આસનસતાની’’તિ ઇદં સાલકલ્યાણિમણ્ડપે પઞ્ઞત્તે સન્ધાય વુત્તં, તતો બહિ પન બહૂનિ પઞ્ઞત્તાનિ અહેસું. ચતુજ્જાતિયગન્ધં પિસતિ બુદ્ધપ્પમુખસ્સ સઙ્ઘસ્સ પૂજનત્થઞ્ચેવ પત્તસ્સ ઉબ્બટનત્થઞ્ચ. ઉદકન્તિ પત્તધોવનઉદકં. અનગ્ઘાનિ અહેસું અનગ્ઘરતનાભિસઙ્ખતત્તા.

સત્તધા મુદ્ધા ફલિસ્સતિ અનાદરકારણાદિના. કાળં ઓલોકેસ્સામીતિ કાળં એવં અનુપેક્ખિસ્સામિ, તસ્સ ઉપ્પજ્જનકં અનત્થં પરિહરિસ્સામીતિ અત્થો.

કદરિયાતિ થદ્ધમચ્છરિનો પુઞ્ઞકમ્મવિમુખા. દેવલોકં ન વજન્તિ પુઞ્ઞસ્સ અકતત્તા, મચ્છરિભાવેન ચ પાપસ્સ પસુતત્તા. બાલાતિ દુચ્ચિન્તિતચિન્તનાદિના બાલલક્ખણયુત્તા. નપ્પસંસન્તિ દાનં પસંસિતુમ્પિ ન વિસહન્તિ. ધીરોતિ ધીતિસમ્પન્નો ઉળારપઞ્ઞો પરેહિ કતં દાનં અનુમોદમાનોપિ, તેનેવ દાનાનુમોદનેનેવ. સુખી પરત્થાતિ પરલોકે કાયિકચેતસિકસુખસમઙ્ગી હોતિ.

વરરોજો નામ તસ્મિં કાલે એકો ખત્તિયો, તસ્સ વરરોજસ્સ. અનવજ્જ…પે… ફલેય્ય અભૂતવાદિભાવતોતિ અધિપ્પાયો. અતિરેકપદસહસ્સેન તિંસાધિકેન અડ્ઢતેય્યગાથાસતેન વણ્ણમેવ કથેસિ રૂપપ્પસન્નતાય ચ.

યાવ મઞ્ઞે ખત્તિયાતિ એત્થ યાવાતિ અવધિપરિચ્છેદવચનં, અઞ્ઞેતિ નિપાતમત્તં, યાવ ખત્તિયા ખત્તિયે અવધિં કત્વા સબ્બે દેવમનુસ્સાતિ અધિપ્પાયો. તેનાહ ‘‘ખત્તિયા બ્રાહ્મણા’’તિઆદિ. મદપમત્તોતિ લાભસક્કારસિલોકમદેન પમત્તો ચેવ તદન્વયેન પમાદેન પમત્તો ચ હુત્વા.

તદન્વયમેવાતિ તદનુગતમેવ. વાચા…પે… સમેતીતિ વચીકમ્મકાયકમ્માનિ અઞ્ઞમઞ્ઞં અવિરુદ્ધાનિ, અઞ્ઞદત્થુ સંસન્દન્તિ. અજા એવ મિગાતિ અજામિગા, તે અજામિગે.

તિણ્ણવિચિકિચ્છો સબ્બસો અતિક્કન્તવિચિકિચ્છાકન્તારો. નનુ ચ સબ્બેપિ સોતાપન્ના તિણ્ણવિચિકિચ્છા, વિગતકથંકથા ચ? સચ્ચમેતં, ઇદં પન ન તાદિસં તિણ્ણવિચિકિચ્છતં સન્ધાય વુત્તં, અથ ખો સબ્બસ્મિં ઞેય્યધમ્મે સબ્બાકારાવબોધસઙ્ખાતસન્નિટ્ઠાનવસેન સબ્બસો નિરાકતં સન્ધાયાતિ દસ્સેન્તો ‘‘યથા હી’’તિ આદિમાહ. ઉસ્સન્નુસ્સન્નત્તાતિ પરોપરભાવતો, અયઞ્ચ અત્થો ભગવતો અનેકધાતુનાનાધાતુઞાણબલેનપિ ઇજ્ઝતિ. સબ્બત્થ વિગતકથંકથો સબ્બદસ્સાવિભાવતો. સબ્બેસં પરમત્થધમ્માનં સચ્ચાભિસમયવસેન પટિવિદ્ધત્તા વુત્તં ‘‘વોહારવસેના’’તિ વા નામગોત્તાદિવસેનાતિ અત્થો.

પરિયોસિતસઙ્કપ્પોતિ સબ્બસો નિટ્ઠિતમનોરથો. નનુ ચ અરિયમગ્ગેન પરિયોસિતસઙ્કપ્પતા નામ સોળસકિચ્ચસિદ્ધિયા કતકરણીયભાવેન, ન સબ્બઞેય્યધમ્માવબોધેનાતિ ચોદનં સન્ધાયાહ ‘‘પુબ્બે અનનુસ્સુતેસૂ’’તિઆદિ. સાવકાનં સાવકપારમિઞાણં વિય, હિ પચ્ચેકબુદ્ધાનં પચ્ચેકબોધિઞાણં વિય ચ સમ્માસમ્બુદ્ધાનં સબ્બઞ્ઞુતઞ્ઞાણં ચતુસચ્ચાભિસમ્બોધપુબ્બકમેવાતિ. અનનુસ્સુતેસૂતિ ન અનુસ્સુતેસુ. સામન્તિ સયમેવ. પદદ્વયેનાપિ પરતો ઘોસેન વિનાતિ દસ્સેતિ. તત્થાતિ નિમિત્તત્થે ભુમ્મં, સચ્ચાભિસમ્બોધનિમિત્તન્તિ અત્થો. સચ્ચાભિસમ્બોધો ચ અગ્ગમગ્ગવસેનાતિ દટ્ઠબ્બં. બલેસુ ચ વસીભાવન્તિ દસન્નં બલઞાણાનં યથારુચિ પવત્તિ. જાતત્તા જાતાતિ સમ્માસમ્બુદ્ધે વદતિ.

૨૯૭. તત્થ તત્થ રાજધાનિઆદિકે નિબદ્ધવાસં વસન્તો. તીસુ મણ્ડલેસુ યથાકાલં ચારિકં ચરન્તો.

૨૯૮. અસ્સાતિ ફલસ્સ. તન્તિ કારણં. દ્વિન્નમ્પિ એકતો ઉપ્પત્તિયા કારણં નત્થિ, પગેવ તિણ્ણં, ચતુન્નં વાતિ. ‘‘એત્થ ચા’’તિઆદિ ‘‘એકિસ્સા લોકધાતુયા’’તિ વુત્તલોકધાતુયા પમાણપરિચ્છેદદસ્સનત્થં આરદ્ધં.

યાવતાતિ યત્તકેન ઠાનેન. પરિહરન્તીતિ સિનેરું પરિક્ખિપન્તા પરિવત્તન્તિ. દિસાતિ દિસાસુ, ભુમ્મત્થે એતં પચ્ચત્તવચનં. ભન્તિ દિબ્બન્તિ. વિરોચનાતિ ઓભાસન્તા, વિરોચના વા સોભમાના ચન્દિમસૂરિયા ભન્તિ, તતો એવ દિસા ચ ભન્તિ.તાવ સહસ્સધાતિ તત્તકો સહસ્સલોકો.

એત્તકન્તિ ઇમં ચક્કવાળં મજ્ઝે કત્વા ઇમિનાવ સદ્ધિં ચક્કવાળં દસસહસ્સં. યં પનેત્થ વત્તબ્બં, તં મહાપદાનવણ્ણનાયં વુત્તમેવ. ન પઞ્ઞાયતીતિ તીસુ પિટકેસુ અનાગતત્તા.

સનઙ્કુમારકથાવણ્ણના

૩૦૦. વણ્ણેનાતિ રૂપસમ્પત્તિયા. સુવિઞ્ઞેય્યત્તા તં અનામસિત્વા યસસદ્દસ્સેવ અત્થમાહ. અલઙ્કારપરિવારેનાતિ અલઙ્કારેન ચ પરિવારેન ચ. પુઞ્ઞસિરિયાતિ પુઞ્ઞિદ્ધિયા.

૩૦૧. સમ્પસાદનેતિ સમ્પસાદજનને. સંપુબ્બો ખા-સદ્દો જાનનત્થો ‘‘સઙ્ખાયેતં પટિસેવતી’’તિઆદીસુ (મ. નિ. ૨.૧૬૮) વિયાતિ આહ ‘‘જાનિત્વા મોદામા’’તિ.

ગોવિન્દબ્રાહ્મણવત્થુવણ્ણના

૩૦૪. યાવ દીઘરત્તન્તિ યાવ પરિમાણતો, અપરિમિતકાલપરિદીપનમેતન્તિ આહ ‘‘એત્તકન્તિ…પે… અતિચિરરત્ત’’ન્તિ. મહાપઞ્ઞોવ સો ભગવાતિ તેન બ્રહ્મુના અનુમતિપુચ્છાવસેન દેવાનં વુત્તન્તિ દસ્સેન્તો ‘‘મહાપઞ્ઞોવ સો ભગવા. નોતિ કથં તુમ્હે મઞ્ઞથા’’તિ આહ. સયમેવેતં પઞ્હં બ્યાકાતુકામો ‘‘ભૂતપુબ્બં ભો’’તિ આદિં આહાતિ સમ્બન્ધો. એવં પન બ્યાકરોન્તેન અત્થતો અયમ્પિ અત્થો વુત્તો નામ હોતીતિ દસ્સેન્તો ‘‘અનચ્છરિયમેત’’ન્તિ આદિમાહ. તિણ્ણં મારાનન્તિ કિલેસાભિસઙ્ખારદેવપુત્તમારાનં. ‘‘અનચ્છરિયમેત’’ન્તિ વુત્તમેવત્થં નિગમનવસેન ‘‘કિમેત્થ અચ્છરિય’’ન્તિ પુનપિ વુત્તં.

રઞ્ઞો દિટ્ઠધમ્મિકસમ્પરાયિકઅત્થાનં પુરો ધાનતો પુરે પુરે સંવિધાનતો પુરોહિતોતિ આહ ‘‘સબ્બકિચ્ચાનિઅનુસાસનપુરોહિતો’’તિ. ગોવિન્દિયાભિસેકેનાતિ ગોવિન્દસ્સ ઠાને ઠપનાભિસેકેન. તં કિર તસ્સ બ્રાહ્મણસ્સ કુલપરમ્પરાગતં ઠાનન્તરં. જોતિતત્તાતિ આવુધાનં જોતિતત્તા. પાલનસમત્થતાયાતિ રઞ્ઞો, અપરિમિતસ્સ ચ સત્તકાયસ્સ અનત્થતો પરિપાલનસમત્થતાય.

સમ્મા વોસ્સજ્જિત્વાતિ સુટ્ઠુ તસ્સેવાગારવભાવેન વિસ્સજ્જિત્વા નિય્યાતેત્વા. તં તમત્થં કિચ્ચં પસ્સતીતિ અત્થદસો.

૩૦૫. ભવનં વડ્ઢનં ભવો, ભવતિ એતેનાતિ વા ભવો, વડ્ઢિકારણં સન્ધિવસેન મ-કારાગમો, ઓ-કારસ્સ ચ અ-કારાદેસં કત્વા ‘‘ભવમત્થૂ’’તિ વુત્તં. ભવન્તં જોતિપાલન્તિ પન સામિઅત્થે ઉપયોગવચનન્તિ આહ ‘‘ભોતો’’તિ. મા પચ્ચબ્યાહાસીતિ મા પટિક્ખિપીતિ અત્થો. સો પન પટિક્ખેપો પટિવચનં હોતીતિ આહ ‘‘મા પટિબ્યાહાસી’’તિ. અભિસમ્ભોસીતિ કમ્મન્તાનં સંવિધાને સમત્થો હોતીતિ આહ ‘‘સંવિદહિત્વા’’તિ. ભવાભવં, પઞ્ઞઞ્ચ વિન્દિ પટિલભીતિ ગોવિન્દો, મહન્તો ગોવિન્દો મહાગોવિન્દો. ‘‘ગો’’તિ હિ પઞ્ઞાયેતં અધિવચનં ગચ્છતિ અત્થે બુજ્ઝતીતિ.

રજ્જસંવિભજનવણ્ણના

૩૦૬. એકપિતિકા વેમાતુકા કનિટ્ઠભાતરો. અયં અભિસિત્તોતિ અયં રેણુ રાજકુમારો પિતુ અચ્ચયેન રજ્જે અભિસિત્તો. રાજકારકાતિ રાજપુત્તં રજ્જે પતિટ્ઠાપેતારો.

૩૦૭. મદેન્તીતિ મદનીયાતિ કત્તુસાધનતં દસ્સેન્તો ‘‘મદકરા’’તિ આહ. મદકરણં પન પમાદસ્સ વિસેસકારણન્તિ વુત્તં ‘‘પમાદકરા’’તિ.

૩૦૮. રેણુસ્સ રજ્જસમીપે દસગાવુતમત્તવિત્થતાનિ હુત્વા અપરભાગે તિયોજનસતં વિત્થતત્તા સબ્બાનિ છ રજ્જાનિ સકટમુખાનિ પટ્ઠપેસિ. વિતાનસદિસં ચતુરસ્સભાવતો.

૩૧૦. સહાતિ ગાથાય પદપરિપૂરણત્થં વુત્તં. તસ્સ અત્થં દસ્સેન્તો ‘‘તેનેવ સહા’’તિ આહ. સહાતિ વા અવિનાભાવત્થે નિપાતો, સો સહ આસું સત્ત ભારધાતિ યોજેતબ્બો, તેન તે દેસન્તરે વસન્તા વિચિત્તેન સહભાવિનો અવિનાભાવિનોતિ દીપેતિ. રજ્જભારં ધારેન્તિ અત્તનિ આરોપેન્તિ વહન્તીતિ ભારધા.

પઠમભાણવારવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

કિત્તિસદ્દઅબ્ભુગ્ગમનવણ્ણના

૩૧૧. અનુપુરોહિતે ઠપેસીતિ અનુપુરોહિતે કત્વા ઠપેસિ, અનુપુરોહિતે વા ઠાને ઠપેસિ. તિસવનં કરોન્તે સન્ધાય ‘‘દિવસસ્સ તિક્ખત્તુ’’ન્તિ વુત્તં. દ્વીસુ સન્ધીસુ સવનં કરોન્તે સન્ધાય ‘‘સાયં, પાતો વા’’તિ વુત્તં. તતો પટ્ઠાયાતિ વતચરિયં મત્થકં પાપેત્વા ન્હાતકાલતો પભુતિ.

૩૧૨. અભિઉગ્ગચ્છીતિ ઉટ્ઠહિ ઉદપાદિ. અચિન્તેત્વાતિ ‘‘કથં ખો અહં બ્રહ્મુના સદ્ધિં મન્તેય્ય’’ન્તિ અચિન્તેત્વા એવં ચિત્તમ્પિ અનુપ્પાદેત્વા. તેન સમાગમનસ્સેવ અભાવતો અમન્તેત્વા. તં દિસ્વાતિ તં કરુણાબ્રહ્મવિહારભાવનં બ્રહ્મદસ્સનૂપાયં દિસ્વા ઞાણચક્ખુના.

૩૧૩. એવન્તિ એવં રઞ્ઞો આરોચેત્વા પટિસલ્લાનં ઉપગતે. સબ્બત્થાતિ સબ્બેસુ છન્નં ખત્તિયાનં, સત્તન્નં બ્રાહ્મણમહાસાલાનં, સત્તન્નં નાટકસતાનં, ચત્તારીસાય ચ ભરિયાનં આપુચ્છનવારેસુ.

૩૧૬. સાદિસિયોતિ જાતિયા સાદિસિયોતિ આહ ‘‘સમવણ્ણા સમજાતિકા’’તિ.

૩૧૭. સન્થાગારન્તિ ઝાનમનસિકારેન બહિ વિસટવિતક્કવૂપસમનેન ચિત્તસ્સ સન્થમ્ભનં અગારં, ઝાનસાલન્તિ અત્થો. ગહિતાવાતિ ભાવનાનુયોગેન મહાસત્તેન અત્તનો ચિત્તસન્તાને ઉપ્પાદનવસેન ગહિતા એવ. નત્થિ ઝાનેનેવ વિક્ખમ્ભિતત્તા. વિસેસતો હિસ્સ કરુણાય ભાવિતત્તા અનભિરતિ ઉક્કણ્ઠના નત્થિ, મેત્તાય ભાવિતત્તા ભયપરિતસ્સના નત્થિ. ઉક્કણ્ઠનાતિ પન બ્રહ્મદસ્સને ઉસ્સુક્કં, પરિતસ્સનાતિ તદભિપત્થનાતિ આહ ‘‘બ્રહ્મુનો પના’’તિઆદિ.

બ્રહ્મુનાસાકચ્છાવણ્ણના

૩૧૮. ચિત્તુત્રાસોતિ ચિત્તસ્સ ઉત્રાસનમત્તં. કથન્તિ સત્તનિકાયનિવાસટ્ઠાનનામગોત્તાદીનં વસેન કેન પકારેન. તેનાહ ‘‘કિ’’ન્તિઆદિ.

સોતિ યે તે પનકનસનન્તબન્ધસતનસનઙ્કુમારકાલનામકા લોકે પાકટા પઞ્ઞાતા બ્રહ્માનો, તેસુ સનઙ્કુમારો નામાહન્તિ દસ્સેતિ.

અગ્ઘન્તિ ગરુટ્ઠાનિયાનં દાતબ્બંઆહારં. મધુસાકન્તિ મધુરાહારં, યં કિઞ્ચિ અતિથિનો દાતબ્બં આહારં ઉપચારવસેન એવં વદતિ. તેનાહ ‘‘મધુસાકં પના’’તિઆદિ. પુચ્છામાતિ નિમન્તનવસેન પુચ્છામ.

૩૧૯. મહાસત્તો ચત્તારો બ્રહ્મવિહારે ભાવેત્વા ઠિતોપિ તેસુ ‘‘બ્રહ્મસહબ્યતાય મગ્ગો’’તિ અનિબ્બેમતિકતાય ‘‘કઙ્ખી’’તિ અવોચ. કેચિ પન ‘‘તપોકમ્મેન પરિક્ખીણસરીરતાય, બ્રહ્મસમાગમેન ભયાદિસમુપ્પત્તિયા ચ પટિલદ્ધમત્તેહિ બ્રહ્મવિહારેહિ પરિહીનો અહોસિ, તસ્મા અવિક્ખમ્ભિતવિચિકિચ્છતાય ‘કઙ્ખી’તિ અવોચા’’તિ વદન્તિ. પરસ્સ વેદિયા વિદિતા પરવેદિયા, તે પન તસ્સ પાકટા વિભૂતાતિ આહ ‘‘પરસ્સ પાકટેસુ પરવેદિયેસૂ’’તિ. તત્થ કારણમાહ ‘‘પરેન સયં અભિસઙ્ખતત્તા’’તિ. મમાતિ કમ્મં મમંકારો, મમત્તન્તિ આહ ‘‘ઇદં મમ…પે… તણ્હ’’ન્તિ. ‘‘મમ’’ન્તિ કરોતિ એતેનાતિ હિ મમંકારો, તથાપવત્તા તણ્હા. મનુજેસૂતિ નિદ્ધારણે ભુમ્મં, ન વિસયેતિ આહ ‘‘મનુજેસુ યો કોચી’’તિ. ‘‘એકોદિભૂતો’’તિ પદસ્સ ભાવત્થં તાવ દસ્સેન્તો ‘‘એકીભૂતો’’તિ વત્વા પુન તં વિવરન્તો ‘‘એકો તિટ્ઠન્તો એકો નિસીદન્તો’’તિ આહ. તાદિસોતિ એકો હુત્વા પવત્તનકો. ભૂતોતિ જાતો. ઝાને અધિમુત્તિ નામ તસ્મિં નિબ્બત્તિતે, અનિબ્બત્તિતે કુતો અધિમુત્તીતિ આહ ‘‘ઝાનં નિબ્બત્તેત્વાતિ અત્થો’’તિ. વિસ્સગન્ધો નામ કોધાદિકિલેસપરિભાવનાતિ તેસં વિક્ખમ્ભનેન વિસ્સગન્ધવિરહિતો. એતેસુ ધમ્મેસૂતિ પબ્બજ્જાનં વિવેકવાસકરુણાબ્રહ્મવિહારાદિધમ્મેસુ.

૩૨૦. અવિદ્વાતિ ન વિદિતવા. આવરિતાતિ કુસલાનં ઉત્તરિમનુસ્સધમ્માનં ઉપ્પત્તિનિવારણેન આવરિતા. પૂતિકાતિ બ્યાપન્નચિત્તતાદિના પૂતિભૂતા. કિલેસવસેન દુગ્ગન્ધં વિસ્સગન્ધં વાયતિ. નિરયાદિઅપાયેસુ નિબ્બત્તનસીલતાય આપાયિકાતિ આહ ‘‘અપાયૂપગા’’તિ. ચોરાદીહિ ઉપદ્દુતસ્સ પવિસિતુકામસ્સ પાકારકવાટપરિખાદીહિ વિય નગરં કોધાદીહિ નિવુતો પિહિતો બ્રહ્મલોકો અસ્સાતિ નિવુતબ્રહ્મલોકો. પુચ્છતિ ‘‘કેનાવટા’’તિ વદન્તો.

મુસાવાદોવ મોસવજ્જં યથા ભિસક્કમેવ ભેસજ્જં. કુજ્ઝનં દુસ્સનં. દિટ્ઠાદીસુ અદિટ્ઠાદિવાદિતાવસેન પરેસં વિસંવાદનં પરવિસંવાદનં. સદિસં પતિરૂપં દસ્સેત્વા પલોભનં સદિસં દસ્સેત્વા વઞ્ચનં. મિત્તાનં વિહિંસનં મેત્તિભેદો મિત્તદુબ્ભનં. દળ્હમચ્છરિતા થદ્ધમચ્છરિયં. અત્તનિ વિજ્જમાનં નિહીનતં, સદિસતં વા અતિક્કમિત્વા મઞ્ઞનં. પરેસં સમ્પત્તિયા અસહનં ખીયનં. અત્તસમ્પત્તિયા નિગૂહનવસેન, પરેહિ સાધારણભાવાસહનવસેન ચ વિવિધા ઇચ્છા રુચિ એતસ્સાતિ વિવિચ્છા. કદરિયતાય મુદુકં મચ્છરિયં. યત્થ કત્થચીતિ સકસન્તકે, પરસન્તકે, હીનાતિકે ચાતિ યત્થ કત્થચિ આરમ્મણે. લુબ્ભનં આરમ્મણસ્સ ગહણં અભિગિજ્ઝનં. મજ્જનં સેય્યાદિવસેન મદનં સમ્પગ્ગહો. મુય્હનં આરમ્મણસ્સ અનવબોધો. એતેસૂતિ એતેસુ યથાવુત્તેસુ કોધાદીસુ સત્તસન્તાનસ્સ કિલિસ્સનતો વિબાધનતો, ઉપતાપનતો ચ કિલેસસઞ્ઞિતેસુ પાપધમ્મેસુ. યુત્તા પયુત્તા સમ્પયુત્તા અવિરહિતા.

એત્થ ચાયં બ્રહ્મા મહાસત્તેન આમગન્ધે સુપુટ્ઠો અત્તનો યથાઉપટ્ઠિતે પાપધમ્મે ચુદ્દસહિ પદેહિ વિભજિત્વા કથેસિ, તે પન તાદિસં પવત્તિવિસેસં ઉપાદાય વુત્તાપિ કેચિ પુન વુત્તા, આમગન્ધસુત્તે (સુ. નિ. ૨૪૨) પન વુત્તાપિ કેચિ ઇધ સબ્બસો ન વુત્તા, એવં સન્તેપિ લક્ખણહારનયેન, તદેકટ્ઠતાય વા તેસં પેત્થ સઙ્ગહો દટ્ઠબ્બો. તેનાહ ‘‘ઇદં પન સુત્ત’’ન્તિઆદિ. તત્થ આમગન્ધસુત્તેન દીપેત્વાતિ ઇધ સરૂપતો અવુત્તે આમગન્ધેપિ વુત્તેહિ એકલક્ખણતાદિના આમગન્ધસુત્તેન પકાસેત્વા કથેતબ્બં તત્થ નેસં સરૂપતો કથિતત્તા. આમગન્ધસુત્તમ્પિ ઇમિના દીપેતબ્બં ઇધ વુત્તાનમ્પિ કેસઞ્ચિ આમગન્ધાનં તત્થ અવુત્તભાવતો. યસ્મા આમગન્ધસુત્તે વુત્તાપિ આમગન્ધા અત્થતો ઇધ સઙ્ગહં સમોસરણં ગચ્છન્તિ, તસ્મા ઇધ વુત્તે પરિહરણવસેન દસ્સેન્તેન યસ્મા ચેત્થ કેચિ અભિધમ્મનયેન અકિલેસસભાવાપિ સત્તસન્તાનસ્સ વિબાધનટ્ઠેન ‘‘કિલેસા’’તિ વત્તબ્બતં અરહન્તિ, તસ્મા ‘‘ચુદ્દસસુ કિલેસેસૂ’’તિ વુત્તં.

નિમ્માદં મિલાપનં ખેપનન્તિ આહ ‘‘નિમ્માદેતબ્બા પહાતબ્બા’’તિ. બુદ્ધતન્તીતિ બુદ્ધભાવીનં પવેણી, બુદ્ધભાવિનોપિ ‘‘બુદ્ધા’’તિ વુચ્ચન્તિ યથા ‘‘અગમા રાજગહં બુદ્ધો’’તિ. મહાપુરિસસ્સ દળ્હીકમ્મં કત્વાતિ મહાપુરિસસ્સ ‘‘પબ્બજિસ્સામહ’’ન્તિ પવત્તચિત્તુપ્પાદસ્સ દળ્હીકમ્મં કત્વા.

રેણુરાજઆમન્તનાવણ્ણના

૩૨૧. મમ મનં હરિત્વાતિ મમ ચિત્તં અપનેત્વા તસ્સ વસેન અવત્તિત્વા.

એકીભાવં ઉપગન્ત્વા વુત્થસ્સાતિ કાયવિવેકપરિબ્રૂહનેન એકીભાવં ઉપગન્ત્વા તપોકમ્મવસેન વુત્થસ્સ. કુસપત્તેહિ પરિત્થતોતિ બરિહિસેહિ વેદિયા સમન્તતો સન્થરિતો. અકાચોતિ વણો વણસદિસખણ્ડિચ્ચવિરહિતો. તેનાહ ‘‘અકક્કસો’’તિ.

છખત્તિયઆમન્તનાવણ્ણના

૩૨૨. સિક્ખેય્યામાતિ સિક્ખાપેય્યામ, સિક્ખાપનઞ્ચેત્થ અત્થિભાવાપાદનન્તિ આહ ‘‘ઉપલાપેય્યામા’’તિ.

૩૨૩. યસ્સ વીરિયારમ્ભસ્સ, ખન્તિબલસ્સ ચ અભાવેન પબ્બજિતાનં સમણધમ્મો પરિપુણ્ણો, પરિસુદ્ધો ચ ન હોતિ, તેસુ વીરિયારમ્ભખન્તિબલેસુ તે તે નિયોજેતું ‘‘આરમ્ભવ્હો’’તિઆદિ વુત્તં.

કરુણાઝાનમગ્ગોતિ કરુણાઝાનસઙ્ખાતો મગ્ગો. ઉજુમગ્ગોતિ બ્રહ્મલોકગમને ઉજુભૂતો મગ્ગો. અનુત્તરોતિ સેટ્ઠો બ્રહ્મવિહારસભાવતો. તેનાહ ‘‘ઉત્તમમગ્ગો નામા’’તિ. સબ્ભિ રક્ખિતો સાધૂહિ યથા પરિહાનિ ન હોતિ, એવં પટિપક્ખદૂરીકરણેન રક્ખિતો ગોપિતો. ‘‘સદ્ધમ્મો સબ્ભિ વક્ખિતો’’તિ કેચિ પઠન્તિ, તેસં સપરહિતસાધનેન સાધૂહિ બુદ્ધાદીહિ કથિતો પવેદિતોતિ અત્થો.

તઙ્ખણવિદ્ધંસનધમ્મન્તિ યસ્મિં ખણે વિરોધિધમ્મસમાયોગો, તસ્મિંયેવ ખણે વિનસ્સનસભાવં, યો વા સો ગમનસ્સાદાનં દેવપુત્તાનં હેટ્ઠુપરિયેન પટિમુખં ધાવન્તાનં સિરસિ, પાદે ચ બદ્ધખુરધારાસમાગમનતોપિ સીઘતરતાય અતિઇત્તરો પવત્તિક્ખણો, તેનેવ વિનસ્સનસભાવં. તસ્સ જીવિતસ્સ. ગતિન્તિ નિટ્ઠં. મન્તાયન્તિ મન્તેય્યન્તિ વુત્તં હોતીતિ આહ ‘‘મન્તેતબ્બ’’ન્તિ. કરણત્થે વા ભુમ્મન્તિ ‘‘મન્તાય’’ન્તિ ઇદં ભુમ્મં કરણત્થે દટ્ઠબ્બં યથા ‘‘ઞાતાય’’ન્તિ. સબ્બપલિબોધેતિ સબ્બેપિ કુસલકિરિયાય વિબન્ધે ઉપરોધે.

બ્રાહ્મણમહાસાલાદીનં આમન્તનાવણ્ણના

૩૨૪. અપ્પેસક્ખાતિ અપ્પાનુભાવાતિ આહ ‘‘પબ્બજિતકાલતો પટ્ઠાયા’’તિઆદિ.

ચક્કવત્તિ રાજા વિય સમ્ભાવિતો.

મહાગોવિન્દપબ્બજ્જાવણ્ણના

૩૨૮. સમાપત્તીનં આજાનનં નામ અત્તપચ્ચક્ખતા, સચ્છિકિરિયાતિ આહ ‘‘ન સક્ખિંસુ નિબ્બત્તેતુ’’ન્તિ.

૩૨૯. ઇમિનાતિ ‘‘સરામહ’’ન્તિ ઇમિના પદેન. ‘‘સરામહ’’ન્તિ હિ વદન્તેન ભગવતો મહાબ્રહ્મુના કથિતં ‘‘તથેવ ત’’ન્તિ ભગવતા પટિઞ્ઞાતમેવ જાતન્તિ. ન વટ્ટે નિબ્બિન્દનત્થાય ચતુસચ્ચકમ્મટ્ઠાનકથાય અભાવતો. અસતિ પન વટ્ટે નિબ્બિદાય વિરાગાનં અસમ્ભવો એવાતિ આહ ‘‘ન વિરાગાયા’’તિઆદિ. એકન્તમેવ વટ્ટે નિબ્બિન્દનત્થાય અનેકાકારવોકારવટ્ટે આદીનવવિભાવનતો.

‘‘નિબ્બિદાયા’’તિ ઇમિના પદેન વિપસ્સના વુત્તા. એસ નયો સેસેસુપિ. વવત્થાનકથાતિ વિપસ્સનામગ્ગનિબ્બાનાનં તંતંપદેહિ વવત્થપેત્વા કથા. અયમેત્થ નિપ્પરિયાયકથાતિ આહ ‘‘પરિયાયેન પના’’તિઆદિ.

૩૩૦. પરિપૂરેતુન્તિ ભાવનાપારિપૂરિવસેન પરિપુણ્ણે કાતું, નિબ્બત્તેતુન્તિ અત્થો. બ્રહ્મચરિયચિણ્ણકુલપુત્તાનન્તિ ચિણ્ણમગ્ગબ્રહ્મચરિયાનં કુલપુત્તાનન્તિ ઉક્કટ્ઠનિદ્દેસેન અરહત્તનિકૂટેન દેસનં નિટ્ઠપેસિ.

અભિનન્દનં નામ સમ્પટિચ્છનં ‘‘અભિનન્દન્તિ આગત’’ન્તિઆદીસુ વિય, તઞ્ચેત્થ અત્થતો ચિત્તસ્સ અત્તમનતાતિ આહ ‘‘ચિત્તેન સમ્પટિચ્છન્તો અભિનન્દિત્વા’’તિ. ‘‘સાધુ સાધૂ’’તિ વાચાય સમ્પહંસના અનુમોદનાતિ આહ ‘‘વાચાય સમ્પહંસમાનો અનુમોદિત્વા’’તિ.

મહાગોવિન્દસુત્તવણ્ણનાય લીનત્થપ્પકાસના.