૮. મહાસીહનાદસુત્તવણ્ણના

અચેલકસ્સપવત્થુવણ્ણના

૩૮૧. યસ્મિં રટ્ઠે તં નગરં, તસ્સ રટ્ઠસ્સપિ યસ્મિં નગરે તદા ભગવા વિહાસિ, તસ્સ નગરસ્સપિ એતદેવ નામં, તસ્મા ઉરુઞ્ઞાયન્તિ ઉરુઞ્ઞાજનપદે ઉરુઞ્ઞાસઙ્ખાતે નગરેતિ અત્થો. રમણીયોતિ મનોહરભૂમિભાગતાય છાયૂદકસમ્પત્તિયા, જનવિવિત્તતાય ચ મનોરમો. નામન્તિ ગોત્તનામં. તપનં સન્તપનં કાયસ્સ ખેદનં તપો, સો એતસ્સ અત્થીતિ તપસ્સી, તં તપસ્સિં. યસ્મા તથાભૂતો તપં નિસ્સિતો, તપો વા તં નિસ્સિતો, તસ્મા આહ ‘‘તપનિસ્સિતક’’ન્તિ. લૂખં વા ફરુસં સાધુસમ્મતાચારવિરહતો નપસાદનીયં આજીવતિ વત્તતીતિ લૂખાજીવી, તં લૂખાજીવિં. મુત્તાચારાદીતિ આદિ-સદ્દેન પરતો પાળિયં (દી. નિ. ૧.૩૯૭) આગતા હત્થાપલેખનાદયો સઙ્ગહિતા. ઉપ્પણ્ડેતીતિ ઉહસનવસેન પરિભાસતિ. ઉપવદતીતિ અવઞ્ઞાપુબ્બકં અપવદતિ, તેનાહ ‘‘હીળેતિ વમ્ભેતી’’તિ. ધમ્મસ્સ ચ અનુધમ્મંતિ એત્થ ધમ્મો નામ હેતુ ‘‘હેતુમ્હિ ઞાણં ધમ્મપટિસમ્ભિદા’’તિઆદીસુ (વિભ. ૭૨૦) વિયાતિ આહ ‘‘કારણસ્સ અનુકારણ’’ન્તિ. કારણન્તિ ચેત્થ તથાપવત્તસ્સ સદ્દસ્સ અત્થો અધિપ્પેતો તસ્સ પવત્તિહેતુભાવતો. અત્થપ્પયુત્તો હિ સદ્દપ્પયોગો. અનુકારણન્તિ ચ સો એવ પરેહિ તથા વુચ્ચમાનો. પરેહીતિ ‘‘યે તે’’તિ વુત્તસત્તેહિ પરેહિ. વુત્તકારણેનાતિ યથા તેહિ વુત્તં, તથા ચે તુમ્હેહિ ન વુત્તં, એવં સતિ તેહિ વુત્તકારણેન સકારણો હુત્વા તુમ્હાકં વાદો વા તતો પરં તસ્સ અનુવાદો કોચિ અપ્પમત્તકોપિ વિઞ્ઞૂહિ ગરહિતબ્બં ઠાનં કારણં નાગચ્છેય્ય, કિમેવં નાગચ્છતીતિ યોજના. ‘‘ઇદં વુત્તં હોતી’’તિઆદિના તમેવત્થં સઙ્ખેપતો દસ્સેતિ.

૩૮૨. ઇદાનિ યં વિભજ્જવાદં સન્ધાય ભગવતા ‘‘ન મે તે વુત્તવાદિનો’’તિ સઙ્ખેપતો વત્વા તં વિભજિત્વા દસ્સેતું ‘‘ઇધાહં કસ્સપા’’તિઆદિ વુત્તં, તં વિભાગેન દસ્સેન્તો ‘‘ઇધેકચ્ચો’’તિઆદિમાહ. ભગવા હિ નિરત્થકં અનુપસમસંવત્તનિકં કાયકિલમથં ‘‘અત્તકિલમથાનુયોગો દુક્ખો અનરિયો અનત્થસંહિતો’’તિઆદિના (સં. નિ. ૩.૧૦૮૧; મહાવ. ૧૩; પટિ. મ. ૨.૩૦) ગરહતિ. સાત્થકં પન ઉપસમસંવત્તનિકં ‘‘આરઞ્ઞિકો હોતિ, પંસુકૂલિકો હોતી’’તિઆદિના વણ્ણેતિ. અપ્પપુઞ્ઞતાયાતિ અપુઞ્ઞતાય. તીણિ દુચ્ચરિતાનિ પૂરેત્વાતિ મિચ્છાદિટ્ઠિભાવતો કમ્મફલં પટિક્ખિપન્તો ‘‘નત્થિ દિન્ન’’ન્તિઆદિના (દી. નિ. ૧.૧૭૧; મ. નિ. ૧.૪૪૫; ૨.૯૪, ૯૫, ૨૨૫; ૩.૯૧, ૧૧૫; સં. નિ. ૩.૨૧૦; ધ. સ. ૧૨૨૧; વિભ. ૯૩૮) મિચ્છાદિટ્ઠિં પુરક્ખત્વા તથા તથા તીણિ દુચ્ચરિતાનિ પૂરેત્વા. અનેસનવસેનાતિ કોહઞ્ઞે ઠત્વા અસન્તગુણસમ્ભાવનિચ્છાય મિચ્છાજીવવસેન. ઇમે દ્વેતિ ‘‘અપ્પપુઞ્ઞો પુઞ્ઞવા’’તિ ચ વુત્તે દુચ્ચરિતકારિનો દ્વે પુગ્ગલે સન્ધાય.

‘‘ઇમે દ્વે સન્ધાયા’’તિ એત્થ પન દુતિયનયે ‘‘અપ્પપુઞ્ઞો, પુઞ્ઞવા’’તિ ચ વુત્તે સુચરિતકારિનોતિ આદિના યોજેતબ્બં. કમ્મકિરિયવાદિનો હિ ઇમે દ્વે પુગ્ગલા. ઇતિ પઠમદુતિયનયેસુ વુત્તનયેનેવ તતિયચતુત્થનયેસુ યોજના વેદિતબ્બા.

બાહિરકાચારયુત્તો તિત્થિયાચારયુત્તો, ન વિમુત્તાચારો. અત્તાનં સુખેત્વાતિ અધમ્મિકેન સુખેન અત્તાનં સુખેત્વા, તેનાહ ‘‘દુચ્ચરિતાનિ પૂરેત્વા’’તિ. ‘‘ન દાનિ મયા સદિસો અત્થી’’તિઆદિના તિસ્સન્નં મઞ્ઞનાનં વસેન દુચ્ચરિતપૂરણમાહ. મિચ્છાદિટ્ઠિવસેનાતિ ‘‘નત્થિ કામેસુ દોસો’’તિ એવં પવત્તમિચ્છાદિટ્ઠિવસેન. પરિબ્બાજિકાયાતિ પબ્બજ્જં ઉપગતાય તાપસદારિકાય. દહરાયાતિ તરુણાય. મુદુકાયાતિ સુખુમાલાય. લોમસાયાતિ તનુતમ્બલોમતાય અપ્પલોમાય. કામેસૂતિ વત્થુકામેસુ. પાતબ્યતન્તિ પરિભુઞ્જિતબ્બં, પાતબ્યતન્તિ વા પરિભુઞ્જનકતં. આપજ્જન્તોતિ ઉપગચ્છન્તો. પરિભોગત્થો હિ અયં પા-સદ્દો, કત્તુસાધનો ચ તબ્બ-સદ્દો, યથારુચિ પરિભુઞ્જન્તોતિ અત્થો. કિલેસકામોપિ હિ અસ્સાદિયમાનો વત્થુકામન્તોગધોયેવ.

ઇદન્તિ યથાવુત્તં અત્થપ્પભેદં વિભજ્જનં. તિત્થિયવસેન આગતં અટ્ઠકથાયં તથા વિભત્તત્તા. સાસનેપીતિ ઇમસ્મિં સાસનેપિ.

અરહત્તં વા અત્તનિ અસન્તં ‘‘અત્થી’’તિ વિપ્પટિજાનિત્વા. સામન્તજપ્પનં, પચ્ચયપટિસેવનં, ઇરિયાપથનિસ્સિતન્તિ ઇમાનિ તીણિ વા કુહનવત્થૂનિ. તાદિસો વાતિ ધુતઙ્ગ- (મિ. પ. ૪.૨; વિસુદ્ધિ. ૧.૨૨) સમાદાનવસેન લૂખાજીવી એવ. દુલ્લભસુખો ભવિસ્સામિ દુગ્ગતીસુ ઉપપત્તિયાતિ અધિપ્પાયો.

૩૮૩. અસુકટ્ઠાનતોતિ અસુકભવતો. આગતાતિ નિબ્બત્તનવસેન ઇધાગતા. ઇદાનિ ગન્તબ્બટ્ઠાનન્તિ આયતિં નિબ્બત્તનટ્ઠાનં. પુન ઉપપત્તિન્તિ આયતિં અનન્તરભવતો તતિયં ઉપપત્તિં, પુન ઉપપત્તીતિ પુનપ્પુનં નિબ્બત્તિ. કેન કારણેનાતિ યથાભૂતં અજાનન્તો હિ ઇચ્છાદોસવસેન યં કિઞ્ચિ ગરહેય્ય, અહં પન યથાભૂતં જાનન્તો સબ્બં તં કેન કારણેન ગરહિસ્સામિ, તં કારણં નત્થીતિ અધિપ્પાયો, તેનાહ ‘‘ગરહિતબ્બમેવા’’તિઆદિ. તમત્થન્તિ ગરહિતબ્બસ્સેવ ગરહણં, પસંસિતબ્બસ્સ ચ પસંસનં.

ન કોચિ ‘‘ન સાધૂ’’તિ વદતિ દિટ્ઠધમ્મિકસ્સ, સમ્પરાયિકસ્સ ચ અત્થસ્સ સાધનવસેનેવ પવત્તિયા ભદ્દકત્તા. પઞ્ચવિધં વેરન્તિ પાણાતિપાતાદિપઞ્ચવિધં વેરં. તઞ્હિ પઞ્ચવિધસ્સ સીલસ્સ પટિસત્તુભાવતો, સત્તાનં વેરહેતુતાય ચ ‘‘વેર’’ન્તિ વુચ્ચતિ. તતો એવ તં ન કોચિ ‘‘સાધૂ’’તિ વદતિ, તથા દિટ્ઠધમ્મિકાદિઅત્થાનં અસાધનતો, સત્તાનં સાધુભાવસ્સ ચ દૂસનતો. ન નિરુન્ધિતબ્બન્તિ રૂપગ્ગહણે ન નિવારેતબ્બં. દસ્સનીયદસ્સનત્થો હિ ચક્ખુપટિલાભોતિ તેસં અધિપ્પાયો. યદગ્ગેન તેસં પઞ્ચદ્વારે અસંવરો સાધુ, તદગ્ગેન તત્થ સંવરો ન સાધૂતિ આહ ‘‘પુન યં તે એકચ્ચન્તિ પઞ્ચદ્વારે સંવર’’ન્તિ.

અથ વા યં તે એકચ્ચં વદન્તિ ‘‘સાધૂ’’તિ તે ‘‘એકે સમણબ્રાહ્મણા’’તિ વુત્તા તિત્થિયા યં અત્તકિલમથાનુયોગાદિં ‘‘સાધૂ’’તિ વદન્તિ, મયં તં ન ‘‘સાધૂ’’તિ વદામ. યં તે એકચ્ચં વદન્તિ ‘‘ન સાધૂ’’તિ યં પન તે અનવજ્જપચ્ચયપરિભોગં, સુનિવત્થસુપારુપનાદિસમ્માપટિપત્તિઞ્ચ ‘‘ન સાધૂ’’તિ વદન્તિ, તં મયં ‘‘સાધૂ’’તિ વદામાતિ એવં પેત્થ અત્થો વેદિતબ્બો.

એવં યં પરવાદમૂલકં ચતુક્કં દસ્સિતં, તદેવ પુન સકવાદમૂલકં કત્વા દસ્સિતન્તિ પકાસેન્તો ‘‘એવ’’ન્તિઆદિમાહ. યઞ્હિ કિઞ્ચિ કેનચિ સમાનં, તેનપિ તં સમાનમેવ, તથા અસમાનં પીતિ. સમાનાસમાનતન્તિ સમાનાસમાનતામત્તં. અનવસેસતો હિ પહાતબ્બાનં ધમ્માનં પહાનં સકવાદે દિસ્સતિ, ન પરવાદે. તથા પરિપુણ્ણમેવ ચ ઉપસમ્પાદેતબ્બધમ્માનં ઉપસમ્પાદનં સકવાદે, ન પરવાદે. તેન વુત્તં ‘‘ત્યાહ’’ન્તિઆદિ.

સમનુયુઞ્જાપનકથાવણ્ણના

૩૮૫. લદ્ધિં પુચ્છન્તોતિ ‘‘કિં સમણો ગોતમો સંકિલેસધમ્મે અનવસેસં પહાય વત્તતિ, ઉદાહુ પરે ગણાચરિયા. એત્થ તાવ અત્તનો લદ્ધિં વદા’’તિ લદ્ધિં પુચ્છન્તો. કારણં પુચ્છન્તોતિ ‘‘સમણો ગોતમો સંકિલેસધમ્મે અનવસેસં પહાય વત્તતી’’તિ વુત્તે ‘‘કેન કારણેન એવમત્થં ગાહયા’’તિ કારણં પુચ્છન્તો. ઉભયં પુચ્છન્તોતિ ‘‘ઇદં નામેત્થ કારણ’’ન્તિ કારણં વત્વા પટિઞ્ઞાતે અત્થે સાધિયમાને અન્વયતો, બ્યતિરેકતો ચ કારણં સમત્થેતું સદિસાસદિસભેદં ઉપમોદાહરણદ્વયં પુચ્છન્તો, ઉભયં પુચ્છન્તો કારણસ્સ ચ તિલક્ખણસમ્પત્તિયા યથાપટિઞ્ઞાતે અત્થે સાધિતે સમ્મદેવ અનુપચ્છા ભાસન્તો નિગમેન્તો સમનુભાસતિ નામ. ઉપસંહરિત્વાતિ ઉપનેત્વા. ‘‘કિં તે’’તિઆદિ ઉપસંહરણાકારદસ્સનં. દુતિયપદેતિ ‘‘સઙ્ઘેન વા સઙ્ઘ’’ન્તિ ઇમસ્મિં પદે.

તમત્થન્તિ તં પહાતબ્બધમ્માનં અનવસેસં પહાય વત્તનસઙ્ખાતઞ્ચ સમાદાતબ્બધમ્માનં અનવસેસં સમાદાય વત્તનસઙ્ખાતઞ્ચ અત્થં. યોજેત્વાતિ અકુસલાદિપદેહિ યોજેત્વા. અકોસલ્લસમ્ભૂતટ્ઠેન અકુસલા ચેવ તતોયેવ અકુસલાતિ ચ સઙ્ખં ગતાતિ સઙ્ખાતા તત્થ પુરિમપદેન એકન્તાકુસલે વદતિ, દુતિયપદેન તંસહગતે, તંપક્ખિયે ચ, તેનાહ ‘‘કોટ્ઠાસં વા કત્વા ઠપિતા’’તિ, અકુસલપક્ખિયભાવેન વવત્થાપિતાતિ અત્થો. અવજ્જટ્ઠો દોસટ્ઠો ગારય્હપરિયાયત્તાતિ આહ ‘‘સાવજ્જાતિ સદોસા’’તિ. અરિયા નામ નિદ્દોસા, ઇમે પન કત્થચિપિ નિદ્દોસા ન હોન્તીતિ નિદ્દોસટ્ઠેન અરિયા ભવિતું નાલં અસમત્થા.

૩૮૬-૩૯૨. યન્તિ કારણે એતં પચ્ચત્તવચનન્તિ આહ ‘‘યેન વિઞ્ઞૂ’’તિ. યં વા પનાતિ ‘‘યં પન કિઞ્ચી’’તિ અસમ્ભાવનવચનમેતન્તિ આહ ‘‘યં વા તં વા અપ્પમત્તક’’ન્તિ. ગણાચરિયા પૂરણાદયો. સત્થુપ્પભવત્તા સઙ્ઘસ્સ સઙ્ઘસમ્પત્તિયાપિ સત્થુસમ્પત્તિ વિભાવીયતીતિ આહ ‘‘સઙ્ઘપસંસાયપિ સત્થુયેવ પસંસાસિદ્ધિતો’’તિ. સા પન પસંસા પસાદહેતુકાતિ પસાદમુખેન તં દસ્સેતું ‘‘પસીદમાનાપિ હી’’તિઆદિ વુત્તં. તત્થ પિ-સદ્દેન યથા અન્વયતો પસંસા સમુચ્ચીયતિ, એવં સત્થુવિપ્પટિપત્તિયા સાવકેસુ, સાવકવિપ્પટિપત્તિયા ચ સત્થરિ અપ્પસાદો સમુચ્ચીયતીતિ દટ્ઠબ્બં. સરીરસમ્પત્તિન્તિ રૂપસમ્પત્તિં, રૂપકાયપારિપૂરિન્તિ અત્થો. ભવન્તિ વત્તારો રૂપપ્પમાણા, ઘોસધમ્મપ્પમાણા ચ. પુન ભવન્તિ વત્તારોતિ ધમ્મપ્પમાણવસેનેવ યોજેતબ્બં. યા સઙ્ઘસ્સ પસંસાતિ આનેત્વા સમ્બન્ધો.

તત્થ યા બુદ્ધાનં, બુદ્ધસાવકાનંયેવ ચ પાસંસતા, અઞ્ઞેસઞ્ચ તદભાવો જોતિતો, તં વિરતિપ્પહાનસંવરુદ્દેસવસેન નીહરિત્વા દસ્સેતું ‘‘અયમધિપ્પાયો’’તિઆદિ વુત્તં. તત્થ સેતુઘાતવિરતિ નામ અરિયમગ્ગવિરતિ. વિપસ્સનામત્તવસેનાતિ ‘‘અનિચ્ચ’’ન્તિ વા ‘‘દુક્ખ’’ન્તિ વા વિવિધં દસ્સનમત્તવસેન, ન પન નામરૂપવવત્થાનપચ્ચયપરિગ્ગણ્હનપુબ્બકં લક્ખણત્તયં આરોપેત્વા સઙ્ખારાનં સમ્મસનવસેન. ઇતરાનીતિ સમુચ્છેદપટિપ્પસ્સદ્ધિનિસ્સરણપ્પહાનાનિ. ‘‘સેસ’’ન્તિ પઞ્ચસીલતો અઞ્ઞો સબ્બો સીલસંવરો, ‘‘ખમો હોતી’’તિઆદિના (મ. નિ. ૧.૨૪; ૩.૧૫૯; અ. નિ. ૪.૧૧૪) વુત્તો સુપરિસુદ્ધો ખન્તિસંવરો, ‘‘પઞ્ઞાયેતે પિધિય્યરે’’તિ (સુ. નિ. ૧૦૪૧; ચૂળનિ. ૬૦) એવં વુત્તો કિલેસાનં સમુચ્છેદકો મગ્ગઞાણસઙ્ખાતો ઞાણસંવરો, મનચ્છટ્ઠાનં ઇન્દ્રિયાનં પિદહનવસેન પવત્તો પરિસુદ્ધો ઇન્દ્રિયસંવરો, ‘‘અનુપ્પન્નાનં પાપકાનં અકુસલાનં ધમ્માનં અનુપ્પાદાયા’’તિઆદિના (દી. નિ. ૨.૪૦૨; મ. નિ. ૧.૧૩૫; સં. નિ. ૫.૮; વિભ. ૨૦૫) વુત્તો સમ્મપ્પધાનસઙ્ખાતો વીરિયસંવરોતિ ઇમં સંવરપઞ્ચકં સન્ધાયાહ. પઞ્ચ ખો પનિમે પાતિમોક્ખુદ્દેસાતિઆદિ સાસને સીલસ્સ બહુભાવં દસ્સેત્વા તદેકદેસે એવ પરેસં અવટ્ઠાનદસ્સનત્થં યથાવુત્તસીલસંવરસ્સેવ પુન ગહણં.

અરિયઅટ્ઠઙ્ગિકમગ્ગવણ્ણના

૩૯૩. સીહનાદન્તિ સેટ્ઠનાદં, અભીતનાદં કેનચિ અપ્પટિવત્તિયનાદન્તિ અત્થો. ‘‘અયં યથાવુત્તો મમ વાદો અવિપરીતો, તસ્સ અવિપરીતભાવો ઇમં મગ્ગં પટિપજ્જિત્વા અપરપ્પચ્ચયતો જાનિતબ્બો’’તિ એવં અવિપરીતભાવાવબોધનત્થં. ‘‘અત્થિ કસ્સપા’’તિઆદીસુ યં મગ્ગં પટિપન્નો સમણો ગોતમો વદન્તો યુત્તપત્તકાલે, તથભાવતો ભૂતં, એકંસતો હિતાવિહભાવેન અત્થં, ધમ્મતો અનપેતત્તા ધમ્મં, વિનયયોગતો પરેસં વિનયનતો ચ વિનયં વદતીતિ સામંયેવ અત્તપચ્ચક્ખતોવ જાનિસ્સતિ, સો મયા સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા પવેદિતો સકલવટ્ટદુક્ખનિસ્સરણભૂતો અત્થિ કસ્સપ મગ્ગો, તસ્સ ચ અધિગમૂપાયભૂતા પુબ્બભાગપટિપદાતિ અયમેત્થ યોજના. તેન ‘‘સમણો ગોતમો ઇમે ધમ્મે’’તિઆદિનયપ્પવત્તો વાદો કેનચિ અસંકમ્પિયો યથાભૂતસીહનાદોતિ દસ્સેતિ.

‘‘એવમેતં યથાભૂતં સમ્મપ્પઞ્ઞાય પસ્સતી’’તિઆદીસુ (અ. નિ. ૩.૧૩૪) વિય મગ્ગઞ્ચ પટિપદઞ્ચ એકતો કત્વા દસ્સેન્તો. ‘‘અયમેવા’’તિ વચનં મગ્ગસ્સ પુથુભાવપટિક્ખેપનત્થં, સબ્બઅરિયસાધારણભાવદસ્સનત્થં, સાસને પાકટભાવદસ્સનત્થઞ્ચ. તેનાહ ‘‘એકાયનો અયં ભિક્ખવે મગ્ગો’’તિ, (દી. નિ. ૨.૩૭૩; મ. નિ. ૧.૧૦૬; સં. નિ. ૫.૩૬૭, ૩૮૪, ૪૦૯)‘‘એસેવ મગ્ગો નત્થઞ્ઞો દસ્સનસ્સ વિસુદ્ધિયા’’તિ (ધ. પ. ૨૭૪),

‘‘એકાયનં જાતિખયન્તદસ્સી,

મગ્ગં પજાનાતિ હિતાનુકમ્પી;

એતેન મગ્ગેન તરિંસુ પુબ્બે,

તરિસ્સન્તિ યે ચ તરન્તિ ઓઘ’’ન્તિ. (સં. નિ. ૫.૩૮૪, ૪૦૯; મહાનિ. ૧૯૧; ચૂળનિ. ૧૦૭, ૧૨૧; નેત્તિ. ૧૭૦);

સબ્બેસુ સુત્તપદેસેસુ અભિધમ્મપદેસેસુ ચ એકોવાયં મગ્ગો પાકટો પઞ્ઞાતો આગતો ચાતિ.

તપોપક્કમકથાવણ્ણના

૩૯૪. તપોયેવ ઉપક્કમિતબ્બતો આરભિતબ્બતો તપોપક્કમોતિ આહ ‘‘તપારમ્ભા’’તિ. આરમ્ભનઞ્ચેત્થ કરણમેવાતિ આહ ‘‘તપોકમ્માનીતિ અત્થો’’તિ. સમણકમ્મસઙ્ખાતાતિ સમણેહિ કત્તબ્બકમ્મસઞ્ઞિતા. નિચ્ચોલોતિ નિસ્સટ્ઠચેલો સબ્બેન સબ્બં પટિક્ખિત્તચેલો. નગ્ગિયવતસમાદાનેન નગ્ગો. ‘‘ઠિતકોવ ઉચ્ચારં કરોતી’’તિઆદિ નિદસ્સનમત્તં, વમિત્વા મુખવિક્ખાલનાદિઆચારસ્સપિ તેન વિસ્સટ્ઠત્તા. જિવ્હાય હત્થં અપલિખતિ અપલિહતિ ઉદકેન અધોવનતો. દુતિયવિકપ્પેપિ એસેવ નયો. ‘‘એહિ ભદ્દન્તે’’તિ વુત્તે ઉપગમનસઙ્ખાતો વિધિ એહિભદ્દન્તો, તં ચરતીતિ એહિભદ્દન્તિકો, તપ્પટિક્ખેપેન ન એહિભદ્દન્તિકો. ન કરોતિ સમણેન નામ પરસ્સ વચનકરેન ન ભવિતબ્બન્તિ અધિપ્પાયેન. પુરેતરન્તિ તં ઠાનં અત્તનો ઉપગમનતો પુરેતરં. તં કિર સો ‘‘ભિક્ખુના નામ યાદિચ્છકી એવ ભિક્ખા ગહેતબ્બા’’તિ અધિપ્પાયેન ન ગણ્હાતિ. ઉદ્દિસ્સકતં ‘‘મમ નિમિત્તભાવેન બહૂ ખુદ્દકા પાણા સઙ્ઘાતં આપાદિતા’’તિ ન ગણ્હાતિ. નિમન્તનં ન સાદિયતિ ‘‘એવં તેસં વચનં કતં ભવિસ્સતી’’તિ. કુમ્ભીઆદીસુપિ સો સત્તસઞ્ઞીતિ આહ ‘‘કુમ્ભીકળોપિયો’’તિઆદિ.

કબળન્તરાયોતિ કબળસ્સ અન્તરાયો હોતીતિ. ગામસભાગાદિવસેન સઙ્ગમ્મ કિત્તેન્તિ એતિસ્સાતિ સઙ્કિત્તિ, તથા સંહટતણ્ડુલાદિસઞ્ચયો. મનુસ્સાતિ વેય્યાવચ્ચકરમનુસ્સા.

સુરાપાનમેવાતિ મજ્જલક્ખણપ્પત્તાય સુરાય પાનમેવ સુરાગ્ગહણેન ચેત્થ મેરયમ્પિ સઙ્ગહિતં. એકાગારમેવ ઉઞ્છતીતિ એકાગારિકો. એકાલોપેનેવ વત્તતીતિ એકાલોપિકો. દીયતિ એતાયાતિ દત્તિ, દ્વત્તિઆલોપમત્તગાહિ ખુદ્દકં ભિક્ખાદાનભાજનં, તેનાહ ‘‘ખુદ્દકપાતી’’તિ. અભુઞ્જનવસેન એકો અહો એતસ્સ અત્થીતિ એકાહિકો, આહારો. તં એકાહિકં, સો પન અત્થતો એકદિવસલઙ્ઘકોતિ આહ ‘‘એકદિવસન્તરિક’’ન્તિ. ‘‘દ્વીહિક’’ન્તિઆદીસુપિ એસેવ નયો. એકાહં અભુઞ્જિત્વા એકાહં ભુઞ્જનં એકાહવારો, તં એકાહિકમેવ અત્થતો. દ્વીહં અભુઞ્જિત્વા દ્વીહં ભુઞ્જનં દ્વીહવારો. સેસદ્વયેપિ એસેવ નયો. ઉક્કટ્ઠો પન પરિયાયભત્તભોજનિકો દ્વીહં અભુઞ્જિત્વા એકાહમેવ ભુઞ્જતિ. સેસદ્વયેપિ એસેવ નયો.

૩૯૫. કુણ્ડકન્તિ તનુતરં તણ્ડુલસકલં.

૩૯૬. સણેહિ સણવાકેહિ નિબ્બત્તવત્થાનિ સાણાનિ. મિસ્સસાણાનિ મસાણાનિ, ન ભઙ્ગાનિ. એરકતિણાદીનીતિ આદિ-સદ્દેન અક્કમકચિકદલીવાકાદીનં સઙ્ગહો. એરકાદીહિ કતાનિ હિ છવાનિ લામકાનિ દુસ્સાનીતિ વત્તબ્બતં લભન્તિ.

મિચ્છાવાયામવસેનેવ ઉક્કુટિકવતાનુયોગોતિ આહ ‘‘ઉક્કુટિકવીરિયં અનુયુત્તો’’તિ. થણ્ડિલન્તિ વા સમા પકતિભૂમિ વુચ્ચતિ ‘‘પત્થણ્ડિલે પાતુરહોસી’’તિઆદીસુ (મ. નિ. ૪.૧૦) વિય, તસ્મા થણ્ડિલસેય્યન્તિ અનન્તરહિતાય પકતિભૂમિયં સેય્યન્તિ વુત્તં હોતિ. લદ્ધં આસનન્તિ નિસીદિતું યથાલદ્ધં આસનં. અકોપેત્વાતિ અઞ્ઞત્થ અનુપગન્ત્વા, તેનાહ ‘‘તત્થેવ નિસીદનસીલો’’તિ. સો હિ તં અછડ્ડેન્તો અપરિચ્ચજન્તો અકોપેન્તો નામ હોતિ. વિકટન્તિ ગૂથં વુચ્ચતિ આસયવસેન વિરૂપં જાતન્તિ કત્વા.

એત્થ ચ ‘‘અચેલકો હોતી’’તિઆદીનિ વતપદાનિ યાવ ‘‘ન થુસોદકં પિવતી’’તિ એતાનિ એકવારાનિ. ‘‘એકાગારિકો વા’’તિઆદીનિ નાનાવારાનિ, નાનાકાલિકાનિ વા. તથા ‘‘સાકભક્ખો વા’’તિઆદીનિ, ‘‘સાણાનિપિ ધારેતી’’તિઆદીનિ ચ. તથા હેત્થ વા-સદ્દગ્ગહણં, પિ-સદ્દગ્ગહણઞ્ચ કતં. પિ-સદ્દોપિ વિકપ્પત્થો એવ દટ્ઠબ્બો. પુરિમેસુ પન ન કતં. એવઞ્ચ કત્વા ‘‘અચેલકો હોતી’’તિ વત્વા ‘‘સાણાનિપિ ધારેતી’’તિઆદિ વચનસ્સ, ‘‘રજોજલ્લધરો હોતી’’તિ વત્વા ‘‘ઉદકોરોહનાનુયોગં અનુયુત્તો’’તિ વચનસ્સ ચ અવિરોધો સિદ્ધો હોતિ. અથ વા કિમેત્થ અવિરોધચિન્તાય. ઉમ્મત્તકપચ્છિસદિસો હિ તિત્થિયવાદો. અથ વા ‘‘અચેલકો હોતી’’તિ આરભિત્વા તપ્પસઙ્ગેન સબ્બમ્પિ અત્તકિલમથાનુયોગં દસ્સેન્તેન ‘‘સાણાનિપિ ધારેતી’’તિઆદિ વુત્તન્તિ દટ્ઠબ્બં.

તપોપક્કમનિરત્થકથાવણ્ણના

૩૯૭. સીલસમ્પદાદીહિ વિનાતિ સીલસમ્પદા, સમાધિસમ્પદા, પઞ્ઞાસમ્પદાતિ ઇમાહિ લોકુત્તરાહિ સમ્પદાહિ વિના ન કદાચિ સામઞ્ઞં વા બ્રહ્મઞ્ઞં વા સમ્ભવતિ, યસ્મા ચ તદેવં, તસ્મા તેસં તપોપક્કમાનં નિરત્થકતં દસ્સેન્તોતિ યોજના. ‘‘દોસવેરવિરહિત’’ન્તિ ઇદં દોસસ્સ મેત્તાય ઉજુપટિપક્ખતાય વુત્તં. દોસ-ગ્ગહણેન વા સબ્બેપિ ઝાનપટિપક્ખા સંકિલેસધમ્મા ગહિતા, વેર-ગ્ગહણેન પચ્ચત્થિકભૂતા સત્તા. યદગ્ગેન હિ દોસરહિતં, તદગ્ગેન વેરરહિતન્તિ.

૩૯૮. પાકટભાવેન કાયતિ ગમેતીતિ પકતિ, લોકસિદ્ધવાદો, તેનાહ ‘‘પકતિ ખો એસાતિ પકતિકથા એસા’’તિ. મત્તાયાતિ મત્તા-સદ્દો ‘‘મત્તા સુખપરિચ્ચાગા’’તિઆદીસુ (ધ. પ. ૨૯૦) વિય અપ્પત્થં અન્તોનીતં કત્વા પમાણવાચકોતિ આહ ‘‘ઇમિના પમાણેન એવં પરિત્તકેના’’તિ. તેન પન પમાણેન પહાતબ્બો પકરણપ્પત્તો પટિપત્તિક્કમોતિ આહ ‘‘પટિપત્તિક્કમેના’’તિ. સબ્બત્થાતિ સબ્બવારેસુ.

૩૯૯. અઞ્ઞથા વદથાતિ યદિ અચેલકભાવાદિના સામઞ્ઞં વા બ્રહ્મઞ્ઞં વા અભવિસ્સ, સુવિજાનોવ સમણો સુવિજાનો બ્રાહ્મણો. યસ્મા પન તુમ્હે ઇતો અઞ્ઞથાવ સામઞ્ઞં બ્રહ્મઞ્ઞઞ્ચ વદથ, તસ્મા દુજ્જાનોવ સમણો દુજ્જાનો બ્રાહ્મણો, તેનાહ ‘‘ઇદં સન્ધાયાહા’’તિ. તં પકતિવાદં પટિક્ખિપિત્વાતિ પુબ્બે યં પાકતિકં સામઞ્ઞં બ્રહ્મઞ્ઞઞ્ચ હદયે ઠપેત્વા તેન ‘‘દુક્કર’’ન્તિઆદિ વુત્તં, તમેવ સન્ધાય ભગવતાપિ ‘‘પકતિ ખો એસા’’તિઆદિ વુત્તં. ઇધ પન તં પકતિવાદં પાકતિકસમણબ્રાહ્મણવિસયં કથં પટિક્ખિપિત્વા પટિસંહરિત્વા સભાવતોવ પરમત્થતોવ સમણસ્સ બ્રાહ્મણસ્સ ચ દુજ્જાનભાવં આવિકરોન્તો પકાસેન્તો. તત્રાપીતિ સમણબ્રાહ્મણવાદેપિ વુત્તનયેનેવ.

સીલસમાધિપઞ્ઞાસમ્પદાવણ્ણના

૪૦૦-૧. પણ્ડિતોતિ હેતુસમ્પત્તિસિદ્ધેન પણ્ડિચ્ચેન સમન્નાગતો, કથં ઉગ્ગહેસિ પરિપક્કઞાણત્તા ઘટે પદીપેન વિય અબ્ભન્તરે સમુજ્જલન્તેન પઞ્ઞાવેય્યત્તિયેન તત્થ તત્થ ભગવતા દેસિતમત્થં પરિગ્ગણ્હન્તો તમ્પિ દેસનં ઉપધારેસિ. તસ્સ ચાતિ યો અચેલકો હોતિ યાવ ઉદકોરોહનાનુયોગં અનુયુત્તો વિહરતિ, તસ્સ ચ. તા સમ્પત્તિયો પુચ્છામિ, યાહિ સમણો ચ હોતીતિ અધિપ્પાયો. સીલસમ્પદાયાતિ ઇતિ-સદ્દો આદિઅત્થો, તેન ‘‘ચિત્તસમ્પદાય પઞ્ઞાસમ્પદાયા’’તિ પદદ્વયં સઙ્ગણ્હાતિ અસેક્ખસીલાદિખન્ધત્તયસઙ્ગહિતઞ્હિ અરહત્તં, તેનાહ ‘‘અરહત્તફલમેવ સન્ધાય વુત્ત’’ન્તિઆદિ. તત્થ ઇદન્તિ ઇદં વચનં.

સીહનાદકથાવણ્ણના

૪૦૨. અનઞ્ઞસાધારણતાય, અનઞ્ઞસાધારણત્થવિસયતાય ચ અનુત્તરં બુદ્ધસીહનાદં નદન્તો. અતિવિય અચ્ચન્તવિસુદ્ધતાય પરમવિસુદ્ધં. પરમન્તિ ઉક્કટ્ઠં, તેનાહ ‘‘ઉત્તમ’’ન્તિ. સીલમેવ લોકિયસીલત્તા. યથા અનઞ્ઞસાધારણં ભગવતો લોકુત્તરસીલં સવાસનં પટિપક્ખવિદ્ધંસનતો, એવં લોકિયસીલમ્પિ તસ્સ અનુચ્છવિકભાવેન સમ્ભૂતત્તા, સમેન સમન્તિ સમસમન્તિ અયમેત્થ અત્થોતિ આહ ‘‘મમ સીલસમેન સીલેન મયા સમ’’ન્તિ. ‘‘યદિદં અધિસીલ’’ન્તિ લોકિયં, લોકુત્તરઞ્ચાતિ દુવિધમ્પિ બુદ્ધસીલં એકજ્ઝં કત્વા વુત્તં. તેનાહ ‘‘સીલેપી’’તિ. ઇતિ ઇમન્તિ એવં ઇમં સીલવિસયં. પઠમં પવત્તત્તા પઠમં.

તપતીતિ સન્તપ્પતિ, વિધમતીતિ અત્થો. જિગુચ્છતીતિ હીળેતિ લામકતો ઠપેતિ. નિદ્દોસત્તા અરિયા આરકા કિલેસેહીતિ. મગ્ગફલસમ્પયુત્તા વીરિયસઙ્ખાતા તપોજિગુચ્છાતિ આનેત્વા સમ્બન્ધો. પરમા નામ સબ્બુક્કટ્ઠભાવતો. યથા યુવિનો ભાવો યોબ્બનં, એવં જિગુચ્છિનો ભાવો જેગુચ્છં. કિલેસાનં સમુચ્છિન્દનપટિપ્પસ્સમ્ભનાનિ સમુચ્છેદપટિપસ્સદ્ધિવિમુત્તિયો. નિસ્સરણવિમુત્તિ નિબ્બાનં. અથ વા સમ્માવાચાદીનં અધિસીલગ્ગહણેન, સમ્માવાયામસ્સ અધિજેગુચ્છગ્ગહણેન, સમ્માદિટ્ઠિયા અધિપઞ્ઞાગ્ગહણેન ગહિતત્તા અગ્ગહિતગ્ગહણેન સમ્માસઙ્કપ્પસતિસમાધયો મગ્ગફલપરિયાપન્ના સમુચ્છેદપટિપસ્સદ્ધિવિમુત્તિયો દટ્ઠબ્બા. નિસ્સરણવિમુત્તિ પન નિબ્બાનમેવ.

૪૦૩. યં કિઞ્ચિ જનવિવિત્તં ઠાનં ઇધ ‘‘સુઞ્ઞાગાર’’ન્તિ અધિપ્પેતં. તત્થ નદન્તેન વિના નાદો નત્થીતિ આહ ‘‘એકતોવ નિસીદિત્વા’’તિ. અટ્ઠસુ પરિસાસૂતિ ખત્તિયપરિસા, બ્રાહ્મણપરિસા, ગહપતિપરિસા, સમણપરિસા, ચાતુમહારાજિકપરિસા, તાવતિંસપરિસા, મારપરિસા, બ્રહ્મપરિસાતિ ઇમાસુ અટ્ઠસુ પરિસાસુ.

વેસારજ્જાનીતિ વિસારદભાવા ઞાણપ્પહાનસમ્પદાનિમિત્તં કુતોચિ અસન્તસ્સનભાવા નિબ્ભયભાવાતિ અત્થો. આસભં ઠાનન્તિ સેટ્ઠં ઠાનં, ઉત્તમં ઠાનન્તિ અત્થો. આસભા વા પુબ્બબુદ્ધા, તેસં ઠાનન્તિ અત્થો.

અપિચ ઉસભસ્સ ઇદન્તિ આસભં, આસભં વિયાતિ આસભં. યથા હિ નિસભસઙ્ખાતો ઉસભો અત્તનો ઉસભબલેન ચતૂહિ પાદેહિ પથવિં ઉપ્પીળેત્વા અચલટ્ઠાનેન તિટ્ઠતિ, એવં તથાગતોપિ દસહિ તથાગતબલેહિ સમન્નાગતો ચતૂહિ વેસારજ્જપાદેહિ અટ્ઠપરિસાપથવિં ઉપ્પીળેત્વા સદેવકે લોકે કેનચિ પચ્ચત્થિકેન અકમ્પિયો અચલેન ઠાનેન તિટ્ઠતિ. એવં તિટ્ઠમાનોવ તં આસભં ઠાનં પટિજાનાતિ ઉપગચ્છતિ ન પચ્ચક્ખાતિ અત્તનિ આરોપેતિ. તેન વુત્તં ‘‘આસભં ઠાનં પટિજાનાતી’’તિ.

સીહનાદં નદતીતિ યથા મિગરાજા પરિસ્સયાનં સહનતો, વનમહિંસમત્તવારણાદીનં હનનતો ચ ‘‘સીહો’’તિ વુચ્ચતિ, એવં તથાગતો લોકધમ્માનં સહનતો, પરપ્પવાદાનં હનનતો ચ ‘‘સીહો’’તિ વુચ્ચતિ. એવં વુત્તસ્સ સીહસ્સ નાદં સીહનાદં. તત્થ યથા સીહો સીહબલેન સમન્નાગતો સબ્બત્થ વિસારદો વિગતલોમહંસો સીહનાદં નદતિ, એવં તથાગતસીહોપિ દસહિ તથાગતબલેહિ સમન્નાગતો અટ્ઠસુ પરિસાસુ વિસારદો વિગતલોમહંસો ‘‘ઇતિ રૂપ’’ન્તિઆદિના (સં. નિ. ૩.૭૮; અ. નિ. ૮.૨) નયેન નાનાવિલાસસમ્પન્નં સીહનાદં નદતિ.

પઞ્હં અભિસઙ્ખરિત્વાતિ ઞાતું ઇચ્છિતમત્થં અત્તનો ઞાણબલાનુરૂપં અભિરચિત્વા તઙ્ખણંયેવાતિ પુચ્છિતક્ખણેયેવ ઠાનુપ્પત્તિકપટિભાનેન વિસ્સજ્જેતિ. ચિત્તં પરિતોસેતિયેવ અજ્ઝાસયાનુરૂપં વિસ્સજ્જનતો. સોતબ્બઞ્ચસ્સ મઞ્ઞન્તિ અટ્ઠક્ખણવજ્જિતેન નવમેન ખણેન લબ્ભમાનત્તા. ‘‘યં નો સત્થા ભાસતિ, તં નો સોસ્સામા’’તિ આદરગારવજાતા મહન્તેન ઉસ્સાહેન સોતબ્બં સમ્પટિચ્છિતબ્બં મઞ્ઞન્તિ. સુપ્પસન્ના પસાદાભિબુદ્ધિયા વિગતુપક્કિલેસતાય કલ્લચિત્તા મુદુચિત્તા હોન્તિ. પસન્નકારન્તિ પસન્નેહિ કાતબ્બસક્કારં, ધમ્મામિસપૂજન્તિ અત્થો. તત્થ આમિસપૂજં દસ્સેન્તો ‘‘પણીતાની’’તિઆદિમાહ. ધમ્મપૂજા પન ‘‘તથત્તાયા’’તિ ઇમિના દસ્સિતા. તથાભાવાયાતિ યથત્તાય યસ્સ વટ્ટદુક્ખનિસ્સરણત્થાય ધમ્મો દેસિતો, તથાભાવાય, તેનાહ ‘‘ધમ્માનુધમ્મપટિપત્તિપૂરણત્થાયા’’તિ. સા ચ ધમ્માનુધમ્મપટિપત્તિ યાય અનુપુબ્બિયા પટિપજ્જિતબ્બા, પટિપજ્જન્તાનઞ્ચ સતિ અજ્ઝત્તિકઙ્ગસમવાયે એકંસિકા તસ્સા પારિપૂરીતિ તં અનુપુબ્બિં દસ્સેતું ‘‘કેચિ સરણેસૂ’’તિઆદિ વુત્તં.

ઇમસ્મિં પનોકાસે ઠત્વાતિ ‘‘પટિપન્ના ચ આરાધેન્તી’’તિ એતસ્મિં સીહનાદકિચ્ચપારિપૂરિદીપને પાળિપદેસે ઠત્વા. સમોધાનેતબ્બાતિ સઙ્કલિતબ્બા. એકો સીહનાદો અસાધારણો અઞ્ઞેહિ અપ્પટિવત્તિયો સેટ્ઠનાદો અભીતનાદોતિ કત્વા. એસ નયો સેસેસુપિ. પુરિમાનં દસન્નન્તિઆદિતો પટ્ઠાય યાવ ‘‘વિમુત્તિયા મય્હં સદિસો નત્થી’’તિ એતેસં પુરિમાનં દસન્નં સીહનાદાનં, નિદ્ધારણે ચેત્થ સામિવચનં, તેનાહ ‘‘એકેકસ્સા’’તિ. ‘‘પરિસાસુ ચ નદતી’’તિ આદયો પરિવારા ‘‘એકચ્ચં તપસ્સિં નિરયે નિબ્બત્તં પસ્સામી’’તિ સીહનાદં નદન્તો ભગવા પરિસાયં નદતિ વિસારદો નદતિ યાવ ‘‘પટિપન્ના આરાધેન્તી’’તિ અત્થયોજનાય સમ્ભવતો. તથા સેસેસુપિ નવસુ.

‘‘એવ’’ન્તિઆદિ યથાવુત્તાનં તેસં સઙ્કલેત્વા દસ્સનં. તે દસાતિ તે ‘‘પરિસાસુ ચ નદતી’’તિ આદયો સીહનાદા. પુરિમાનં દસન્નન્તિ યથાવુત્તાનં પુરિમાનં દસન્નં. પરિવારવસેનાતિ પચ્ચેકં પરિવારવસેન યોજિયમાના સતં સીહનાદા. પુરિમા ચ દસાતિ તથા અયોજિયમાના પુરિમા ચ દસાતિ એવં દસાધિકં સીહનાદસતં હોતિ. એવં વાદીનં વાદન્તિ એવં પવત્તવાદાનં તિત્થિયાનં વાદં. પટિસેધેત્વાતિ તથાભાવાભાવદસ્સનેન પટિક્ખિપિત્વા. યં ભગવા ઉદુમ્બરિકસુત્તે ‘‘ઇધ નિગ્રોધ તપસ્સી’’તિઆદિના (દી. નિ. ૩.૩૩) ઉપક્કિલેસવિભાગં, પારિસુદ્ધિવિભાગઞ્ચ દસ્સેન્તો સપરિસસ્સ નિગ્રોધસ્સ પરિબ્બાજકસ્સ પુરતો સીહનાદં નદિ, તં દસ્સેતું ‘‘ઇદાનિ પરિસતિ નદિતપુબ્બં સીહનાદં દસ્સેન્તો’’તિઆદિ વુત્તં.

તિત્થિયપરિવાસકથાવણ્ણના

૪૦૪. ઇદન્તિ ‘‘રાજગહે ગિજ્ઝકૂટે પબ્બતે વિહરન્તં મં…પે… પઞ્હં પુચ્છી’’તિ ઇદં વચનં. કામં યદા નિગ્રોધો પઞ્હં પુચ્છિ, ભગવા ચસ્સ વિસ્સજ્જેસિ, ન તદા ગિજ્ઝકૂટે પબ્બતે વિહરતિ, રાજગહસમીપે પન વિહરતીતિ કત્વા ‘‘રાજગહે ગિજ્ઝકૂટે પબ્બતે વિહરન્તં મ’’ન્તિ વુત્તં, ગિજ્ઝકૂટે વિહરણઞ્ચસ્સ તદા અવિચ્છિન્નન્તિ, તેનાહ ‘‘યં તં ભગવા’’તિઆદિ. યોગેતિ નયે, દુક્ખનિસ્સરણૂપાયેતિ અત્થો.

૪૦૫. યં પરિવાસં સામણેરભૂમિયં ઠિતો પરિવસતીતિ યોજના. યસ્મા સામણેરભૂમિયં ઠિતેન પરિવસિતબ્બં, ન ગિહિભૂતેન, તસ્મા અપરિવસિત્વાયેવ પબ્બજ્જં લભતિ. આકઙ્ખતિ પબ્બજ્જં, આકઙ્ખતિ ઉપસમ્પદન્તિ એત્થ પન પબ્બજ્જા-ગ્ગહણં વચનસિલિટ્ઠતાવસેનેવ ‘‘દિરત્તતિરત્તં સહસેય્ય’’ન્તિ (પાચિ. ૫૦) એત્થ દિરત્તગ્ગહણં વિય. ગામપ્પવેસનાદીનીતિ આદિ-સદ્દેન વેસિયાવિધવાથુલ્લકુમારિપણ્ડકભિક્ખુનિગોચરતા, સબ્રહ્મચારીનં ઉચ્ચાવચેસુ કિંકરણીયેસુ દક્ખાનલસાદિતા, ઉદ્દેસપરિપુચ્છાદીસુ તિબ્બછન્દતા, યસ્સ તિત્થાયતનતો ઇધાગતો, તસ્સ અવણ્ણે, રતનત્તયસ્સ ચ વણ્ણે અનત્તમનતા, તદુભયં યથાક્કમં વણ્ણે ચ અવણ્ણે ચ અત્તમનતાતિ ઇમેસં સઙ્ગહો વેદિતબ્બો, તેનાહ ‘‘અટ્ઠ વત્તાનિ પૂરેન્તેના’’તિ. ઘંસિત્વા કોટ્ટેત્વાતિ અજ્ઝાસયસ્સ વીમંસનવસેન સુવણ્ણં વિય ઘંસિત્વા કોટ્ટેત્વા.

ગણમજ્ઝે નિસીદિત્વાતિ ઉપસમ્પદાકમ્મસ્સ ગણપ્પહોનકાનં ભિક્ખૂનં મજ્ઝે સઙ્ઘત્થેરો વિય તસ્સ અનુગ્ગહત્થં નિસીદિત્વા. વૂપકટ્ઠોતિ વિવિત્તો. તાદિસસ્સ સીલવિસોધને અપ્પમાદો અવુત્તસિદ્ધોતિ આહ ‘‘કમ્મટ્ઠાને સતિં અવિજહન્તો’’તિ. પેસિતચિત્તોતિ નિબ્બાનં પતિ પેસિતચિત્તો તંનિન્નો તપ્પોણો તપ્પબ્ભારો. જાતિકુલપુત્તાપિ આચારસમ્પન્ના એવ અરહત્તાધિગમાય પબ્બજ્જાપેક્ખા હોન્તીતિ તેપિ તેહિ એકસઙ્ગહે કરોન્તો આહ ‘‘કુલપુત્તાતિ આચારકુલપુત્તા’’તિ, તેનાહ ‘‘સમ્મદેવાતિ હેતુનાવ કારણેનેવા’’તિ. ‘‘ઓતિણ્ણોમ્હિ જાતિયા’’તિઆદિના નયેન હિ સંવેગપુબ્બિકં યથાનુસિટ્ઠં પબ્બજ્જં સન્ધાય ઇધ ‘‘સમ્મદેવા’’તિ વુત્તં. હેતુનાતિ ઞાયેન. પાપુણિત્વાતિ પત્વા અધિગન્ત્વા. સમ્પાદેત્વાતિ અસેક્ખા સીલસમાધિપઞ્ઞા નિપ્ફાદેત્વા, પરિપૂરેત્વા વાતિ અત્થો.

નિટ્ઠાપેતુન્તિ નિગમનવસેન પરિયોસાપેતું. ‘‘બ્રહ્મચરિયપરિયોસાનં…પે… વિહાસી’’તિ ઇમિના એવ હિ અરહત્તનિકૂટેન દેસના પરિયોસાપિતા. તં પન નિગમેન્તો ‘‘અઞ્ઞતરો ખો પના…પે… અહોસી’’તિ વુત્તં ધમ્મસઙ્ગાહકેહિ. યં પનેત્થ અત્થતો ન વિભત્તં, તં સુવિઞ્ઞેય્યમેવ.

મહાસીહનાદસુત્તવણ્ણનાય લીનત્થપ્પકાસના.