૧૧. કેવટ્ટસુત્તવણ્ણના

કેવટ્ટગહપતિપુત્તવત્થુવણ્ણના

૪૮૧. પાવારિકમ્બવનેતિ પાવારિકસેટ્ઠિનો અમ્બબહુલે ઉપવને. તં કિર સો સેટ્ઠી ભગવતો અનુચ્છવિકં ગન્ધકુટિં, ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ ચ રત્તિટ્ઠાનદિવાટ્ઠાનકુટિમણ્ડપાદીનિ સમ્પાદેત્વા પાકારપરિક્ખિત્તં દ્વારકોટ્ઠકસમ્પન્નં કત્વા બુદ્ધપ્પમુખસ્સ સઙ્ઘસ્સ નિય્યાતેસિ, પુરિમવોહારેન પન ‘‘પાવારિકમ્બવન’’ન્તિ વુચ્ચતિ, તસ્મિં પાવારિકમ્બવને. કેવટ્ટોતિ ઇદં તસ્સ નામં કેવટ્ટેહિ સંરક્ખિતત્તા, તેસં વા સન્તિકે સંવડ્ઢિતત્તાતિ કેચિ. ‘‘ગહપતિપુત્તસ્સા’’તિ એત્થ કામં તદા સો ગહપતિટ્ઠાને ઠિતો, પિતુ પનસ્સ અચિરકાલંકતતાય પુરિમસમઞ્ઞાય ‘‘ગહપતિપુત્તો’’ ત્વેવ વોહરીયતિ, તેનાહ ‘‘ગહપતિ મહાસાલો’’તિ. મહાવિભવતાય મહાસારો, ગહપતીતિ અત્થો ર-કારસ્સ લ-કારં કત્વા ‘‘મહાસાલો સુખુમાલો અહ’’ન્તિઆદીસુ (અ. નિ. ૩.૩૯) વિય. સદ્ધાસમ્પન્નોતિ પોથુજ્જનિકાય સદ્ધાય વસેન સદ્ધા સમન્નાગતો.

સમિદ્ધાતિ સમ્મદેવ ઇદ્ધા, ઇદ્ધિયા વિભવસમ્પત્તિયા વેપુલ્લપ્પત્તાતિ અત્થો. ‘‘એહિ ત્વં ભિક્ખુ અન્વદ્ધમાસં, અનુમાસં, અનુસંવચ્છરં વા મનુસ્સાનં પસાદાય ઇદ્ધિપાટિહારિયં કરોહી’’તિ એકસ્સ ભિક્ખુનો આણાપનં તસ્મિં ઠાને તસ્સ ઠપનં નામ હોતીતિ આહ ‘‘ઠાનન્તરે ઠપેતૂ’’તિ. ઉત્તરિમનુસ્સાનં ધમ્મતોતિ ઉત્તરિમનુસ્સાનં બુદ્ધાદીનં અધિગમધમ્મતો. નિદ્ધારણે ચેતં નિસ્સક્કં. ઇદ્ધિપાટિહારિયઞ્હિ તતો નિદ્ધારેતિ. મનુસ્સધમ્મતો ઉત્તરીતિ પકતિમનુસ્સધમ્મતો ઉપરિ. પજ્જલિતપદીપોતિ પજ્જલન્તો પદીપો.

૪૮૨. ન ધંસેમીતિ ગુણસમ્પત્તિતો ન ચાવેમિ, તેનાહ ‘‘સીલભેદ’’ન્તિઆદિ. વિસ્સાસં વડ્ઢેત્વા ભગવતિ અત્તનો વિસ્સત્થભાવં બ્રૂહેત્વા વિભૂતં પાકટં કત્વા.

ઇદ્ધિપાટિહારિયવણ્ણના

૪૮૩-૪. આદીનવન્તિ દોસં. ગન્ધારીતિ ચૂળગન્ધારી, મહાગન્ધારીતિ દ્વે ગન્ધારીવિજ્જા. તત્થ ચૂળગન્ધારી નામ તિવસ્સતો ઓરં મતાનં સત્તાનં ઉપપન્નટ્ઠાનજાનનવિજ્જા. મહાગન્ધારી તમ્પિ જાનાતિ તતો ઉત્તરિપિ ઇદ્ધિવિધઞાણકપ્પં યેભુય્યેન ઇદ્ધિવિધકિચ્ચં સાધેતિ. તસ્સા કિર વિજ્જાય સાધકો પુગ્ગલો તાદિસે દેસકાલે મન્તં પરિજપ્પિત્વા બહુધાપિ અત્તાનં દસ્સેતિ, હત્થિઆદીનિપિ દસ્સેતિ, દસ્સનીયોપિ હોતિ, અગ્ગિથમ્ભમ્પિ કરોતિ, જલથમ્ભમ્પિ કરોતિ, આકાસેપિ અત્તાનં દસ્સેતિ. સબ્બં ઇન્દજાલસદિસં દટ્ઠબ્બં. અટ્ટોતિ દુક્ખિતો બાધિતો, તેનાહ ‘‘પીળિતો’’તિ.

આદેસનાપાટિહારિયવણ્ણના

૪૮૫. કામં ‘‘ચેતસિક’’ન્તિ પદં યે ચેતસિ નિયુત્તા ચિત્તેન સમ્પયુત્તા, તેસં સાધારણવચનં, સાધારણે પન ગહિતે ચિત્તવિસેસો ગહિતોવ હોતિ, સામઞ્ઞજોતના ચ વિસેસે અવતિટ્ઠતીતિ ચેતસિકગ્ગહણસ્સ અધિપ્પાયં વિવરન્તો ‘‘સોમનસ્સદોમનસ્સં અધિપ્પેત’’ન્તિ આહ. સોમનસ્સગ્ગહણેન ચેત્થ તદેકટ્ઠા રાગાદયો, સદ્ધાદયો ચ દસ્સિતા હોન્તિ, દોમનસ્સગ્ગહણેન દોસાદયો. વિતક્કવિચારા પન સરૂપેનેવ દસ્સિતા. એવં તવ મનોતિ ઇમિના આકારેન તવ મનો પવત્તોતિ અત્થો. કેન પકારેન પવત્તોતિ આહ ‘‘સોમનસ્સિતો વા’’તિઆદિ. ‘‘એવં તવ મનો’’તિ ઇદં પન સોમનસ્સિતતાદિમત્તદસ્સનં, ન પન યેન યેન સોમનસ્સિતો વા દોમનસ્સિતો વા, તં તં દસ્સનં. દુતિયન્તિ ‘‘ઇત્થમ્પિ તે મનો’’તિ ઇદં. ઇતિપીતિ એત્થ ઇતિ-સદ્દો નિદસ્સનત્થો ‘‘અત્થીતિ ખો, કચ્ચાન, અયમેકો અન્તો’’તિઆદીસુ (સં. નિ. ૨.૧૫; ૩.૯૦) વિય, તેનાહ ‘‘ઇમઞ્ચ ઇમઞ્ચ અત્થં ચિન્તયમાન’’ન્તિ પિ-સદ્દો વુત્તત્થસમ્પિણ્ડનત્થો. પરસ્સ ચિન્તં મનતિ જાનાતિ એતેનાતિ ચિન્તામણિ. તસ્સા કિર વિજ્જાય સાધકો પુગ્ગલો તાદિસે દેસકાલે મન્તં પરિજપ્પિત્વા યસ્સ ચિત્તં જાનિતુકામો, તસ્સ દિટ્ઠસુતાદિવિસેસસઞ્જાનનમુખેન ચિત્તાચારં અનુમિનન્તો કથેતીતિ કેચિ. અપરે ‘‘વાચં નિચ્છરાપેત્વા તત્થ અક્ખરસલ્લક્ખણવસેના’’તિ વદન્તિ.

અનુસાસનીપાટિહારિયવણ્ણના

૪૮૬. પવત્તેન્તાતિ પવત્તનકા હુત્વા, પવત્તનવસેનાતિ અત્થો. ‘‘એવ’’ન્તિ હિ પદં યથાનુસિટ્ઠાય અનુસાસનિયા વિધિવસેન, પટિસેધવસેન ચ પવત્તિઆકારપરામસનં, સા ચ સમ્માવિતક્કાનં મિચ્છાવિતક્કાનઞ્ચ પવત્તિઆકારદસ્સનવસેન પવત્તતિ તત્થ આનિસંસસ્સ આદીનવસ્સ ચ વિભાવનત્થં. અનિચ્ચસઞ્ઞમેવ ન નિચ્ચસઞ્ઞન્તિ અત્થો. પટિયોગીનિવત્તનત્થઞ્હિ એવ-કારગ્ગહણં. ઇધાપિ એવં સદ્દગ્ગહણસ્સ અત્થો, પયોજનઞ્ચ વુત્તનયેનેવ વેદિતબ્બં. ઇદંગહણેપિ એસેવ નયો. પઞ્ચકામગુણિકરાગન્તિ નિદસ્સનમત્તં દટ્ઠબ્બં, તદઞ્ઞરાગસ્સ, દોસાદીનઞ્ચ પહાનસ્સ ઇચ્છિતત્તા, તપ્પહાનસ્સ ચ તદઞ્ઞરાગાદિખેપનસ્સ ઉપાયભાવતો તથા વુત્તં દુટ્ઠલોહિતવિમોચનસ્સ પુબ્બદુટ્ઠમંસખેપનૂપાયતા વિય. લોકુત્તરધમ્મમેવાતિ અવધારણં પટિપક્ખભાવતો સાવજ્જધમ્મનિવત્તનપરં દટ્ઠબ્બં તસ્સાધિગમૂપાયાનિસંસભૂતાનં તદઞ્ઞેસં અનવજ્જધમ્માનં નાનન્તરિયભાવતો. ઇદ્ધિવિધં ઇદ્ધિપાટિહારિયન્તિ દસ્સેતિ ઇદ્ધિદસ્સનેન પરસન્તાને પસાદાદીનં પટિપક્ખસ્સ હરણતો. ઇમિના નયેન સેસપદદ્વયેપિ અત્થો વેદિતબ્બો. સતતં ધમ્મદેસનાતિ સબ્બકાલં દેસેતબ્બધમ્મદેસના.

ઇદ્ધિપાટિહારિયેનાતિ સહયોગે કરણવચનં, ઇદ્ધિપાટિહારિયેન સદ્ધિન્તિ અત્થો. આદેસનાપાટિહારિયેનાતિ એત્થાપિ એસેવ નયો. ધમ્મસેનાપતિસ્સ આચિણ્ણન્તિ યોજના. ‘‘ચિત્તાચારં ઞત્વા’’તિ ઇમિના આદેસનાપાટિહારિયં દસ્સેતિ. ‘‘ધમ્મં દેસેસી’’તિ ઇમિના અનુસાસનીપાટિહારિયં ‘‘બુદ્ધાનં સતતં ધમ્મદેસના’’તિ અનુસાસનીપાટિહારિયસ્સ તત્થ સાતિસયતાય વુત્તં. સઉપારમ્ભાનિ પતિરૂપેન ઉપારમ્ભિતબ્બતો. સદોસાનિ દોસસમુચ્છિન્દનસ્સ અનુપાયભાવતો. સદોસત્તા એવ અદ્ધાનં ન તિટ્ઠન્તિ ચિરકાલટ્ઠાયીનિ ન હોન્તિ. અદ્ધાનં અતિટ્ઠનતો ન નિય્યન્તીતિ ફલેન હેતુનો અનુમાનં. અનિય્યાનિકતાય હિ તાનિ અનદ્ધનિયાનિ. અનુસાસનીપાટિહારિયં અનુપારમ્ભં વિસુદ્ધિપ્પભવતો, વિસુદ્ધિનિસ્સયતો ચ. તતો એવ નિદ્દોસં. ન હિ તત્થ પુબ્બાપરવિરોધાદિદોસસમ્ભવો. નિદ્દોસત્તા એવ અદ્ધાનં તિટ્ઠતિ પરવાદવાતેહિ, કિલેસવાતેહિ ચ અનુપહન્તબ્બતો. તસ્માતિ યથાવુત્તકારણતો, તેન સઉપારમ્ભાદિં, અનુપારમ્ભાદિં ચાતિ ઉભયં ઉભયત્થ યથાક્કમં ગારય્હપાસંસભાવાનં હેતુભાવેન પચ્ચામસતિ.

ભૂતનિરોધેસકવત્થુવણ્ણના

૪૮૭. અનિય્યાનિકભાવદસ્સનત્થન્તિ યસ્મા મહાભૂતપરિયેસકો ભિક્ખુ પુરિમેસુ દ્વીસુ પાટિહારિયેસુ વસિપ્પત્તો કુસલોપિ સમાનો મહાભૂતાનં અપરિસેસનિરોધસઙ્ખાતં નિબ્બાનં નાવબુજ્ઝિ, તસ્મા તાનિ નિય્યાનાવહતાભાવતો અનિય્યાનિકાનીતિ તેસં અનિય્યાનિકભાવદસ્સનત્થં. તતિયં પન તક્કરસ્સ એકન્તતો નિય્યાનાવહન્તિ તસ્સેવ નિય્યાનિકભાવદસ્સનત્થં.

એવમેતિસ્સા દેસનાય મુખ્યપયોજનં દસ્સેત્વા ઇદાનિ અનુસઙ્ગિકમ્પિ દસ્સેતું ‘‘અપિચા’’તિઆદિ આરદ્ધં. મહાભૂતે પરિયેસન્તોતિ અપરિસેસં નિરુજ્ઝનવસેન મહાભૂતે ગવેસન્તો, તેસં અનવસેસનિરોધં વીમંસન્તોતિ અત્થો. વિચરિત્વાતિ ધમ્મતાય ચોદિયમાનો વિચરિત્વા. ધમ્મતાસિદ્ધં કિરેતં, યદિદં તસ્સ ભિક્ખુનો તથા વિચરણં, યથા અભિજાતિયં મહાપથવિકમ્પાદિ. મહન્તભાવપ્પકાસનત્થન્તિ સદેવકે લોકે અનઞ્ઞસાધારણસ્સ બુદ્ધાનં મહન્તભાવસ્સ મહાનુભાવતાય દીપનત્થં. ઇદઞ્ચ કારણન્તિ સબ્બેસમ્પિ બુદ્ધાનં સાસને ઈદિસો એકો ભિક્ખુ તદાનુભાવપ્પકાસનો હોતીતિ ઇદમ્પિ કારણં દસ્સેન્તો.

કત્થાતિ નિમિત્તે ભુમ્મં, તસ્મા કત્થાતિ કિસ્મિં ઠાને કારણભૂતે. કિં આગમ્માતિ કિં આરમ્મણં પચ્ચયભૂતં અધિગન્ત્વા, તેનાહ ‘‘કિં પત્તસ્સા’’તિ. તેતિ મહાભૂતા. અપ્પવત્તિવસેનાતિ અનુપ્પજ્જનવસેન. સબ્બાકારેનાતિ વચનત્થલક્ખણાદિસમુટ્ઠાનકલાપચુણ્ણનાનત્તેકત્તવિનિબ્ભોગાવિનિબ્ભોગ- સભાગવિસભાગઅજ્ઝત્તિકબાહિરસઙ્ગહપચ્ચયસમન્નાહારપચ્ચયવિભાગાકારતો, સસમ્ભારસઙ્ખેપસસમ્ભારવિભત્તિસલક્ખણસઙ્ખેપસલક્ખણવિભત્તિઆકારતો ચાતિ સબ્બેન આકારેન.

૪૮૮. દિબ્બન્તિ એત્થ પઞ્ચહિ કામગુણેહિ સમઙ્ગીભૂતા હુત્વા વિચરન્તિ, કીળન્તિ, જોતન્તિ ચાતિ દેવો, દેવલોકો. તં યન્તિ ઉપગચ્છન્તિ એતેનાતિ દેવયાનિયો. વસં વત્તેન્તોતિ એત્થ વસવત્તનં નામ યથિચ્છિતટ્ઠાનગમનં. ચત્તારો મહારાજાનો એતેસં ઇસ્સરાતિ ચાતુમહારાજિકા યા દેવતા મગ્ગફલલાભિનો તા તમત્થં એકદેસેન જાનેય્યું બુદ્ધવિસયો પનાયં પઞ્હોતિ ચિન્તેત્વા ‘‘ન જાનામા’’તિ આહંસુ, તેનાહ ‘‘બુદ્ધવિસયે’’તિઆદિ. અજ્ઝોત્થરણં નામેત્થ નિપ્પીળનન્તિ આહ ‘‘પુનપ્પુનં પુચ્છતી’’તિ. અભિક્કન્તતરાતિ રૂપસમ્પત્તિયા ચેવ પઞ્ઞાપટિભાનાદિગુણેહિ ચ અમ્હે અભિભુય્ય પરેસં કામનીયતરા. પણીતતરાતિ ઉળારતરા, તેનાહ ‘‘ઉત્તમતરા’’તિ.

૪૯૧-૩. દેવયાનિયસદિસો ઇદ્ધિવિધઞાણસ્સેવ અધિપ્પેતત્તા. ‘‘દેવયાનિયમગ્ગોતિ વા …પે… સબ્બમેતં ઇદ્ધિવિધઞાણસ્સેવ નામ’’ન્તિ ઇદં પાળિયં અટ્ઠકથાસુ ચ તત્થ તત્થ આગતરુળ્હિવસેન વુત્તં.

૪૯૪. આગમનપુબ્બભાગે નિમિત્તન્તિ બ્રહ્મુનો આગમનસ્સ પુબ્બભાગે ઉપ્પજ્જનનિમિત્તં. પાતુરહોસીતિ આવિ ભવિ. પાકટો અહોસીતિ પકાસો અહોસિ.

૪૯૭. પદેસેનાતિ એકદેસેન, ઉપાદિન્નકવસેન, સત્તસન્તાનપરિયાપન્નેનાતિ અત્થો. અનુપાદિન્નકેપીતિ અનિન્દ્રિયબદ્ધેપિ. નિપ્પદેસતો અનવસેસતો. પુચ્છામૂળ્હસ્સાતિ પુચ્છિતું અજાનન્તસ્સ. પુચ્છાય દોસં દસ્સેત્વાતિ તેન કતપુચ્છાય પુચ્છિતાકારે દોસં વિભાવેત્વા. યસ્મા વિસ્સજ્જનં નામ પુચ્છાનુરૂપં પુચ્છાસભાગેન વિસ્સજ્જેતબ્બતો, ન ચ તથાગતા વિરજ્ઝિત્વા કતપુચ્છાનુરૂપં વિસ્સજ્જેન્તિ, અત્થસભાગતાય ચ વિસ્સજ્જનસ્સ પુચ્છકા તદત્થં અનવબુજ્ઝન્તા સમ્મુય્હન્તિ, તસ્મા પુચ્છાય સિક્ખાપનં બુદ્ધાચિણ્ણં, તેનાહ ‘‘પુચ્છં સિક્ખાપેત્વા’’તિઆદિ.

૪૯૮. અપ્પતિટ્ઠાતિ અપ્પચ્ચયા, સબ્બસો સમુચ્છિન્નકારણાતિ અત્થો. ઉપાદિન્નં યેવાતિ ઇન્દ્રિયબદ્ધમેવ. યસ્મા એકદિસાભિમુખં સન્તાનવસેન સણ્ઠિતે રૂપપ્પબન્ધે દીઘસમઞ્ઞા તં ઉપાદાય તતો અપ્પકે રસ્સસમઞ્ઞા તદુભયઞ્ચ વિસેસતો રૂપગ્ગહણમુખેન ગય્હતિ, તસ્મા આહ ‘‘દીઘઞ્ચ રસ્સઞ્ચાતિ સણ્ઠાનવસેન ઉપાદારૂપં વુત્ત’’ન્તિ. અપ્પપરિમાણે રૂપસઙ્ઘાતે અણુસમઞ્ઞા, તં ઉપાદાય તતો મહતિ થૂલસમઞ્ઞા. ઇદમ્પિ દ્વયં વિસેસતો રૂપગ્ગહણમુખેન ગય્હતિ, તેનાહ ‘‘ઇમિનાપી’’તિઆદિ. પિ-સદ્દેન ચેત્થ ‘‘સણ્ઠાનવસેન ઉપાદારૂપં વુત્ત’’ન્તિ એત્થાપિ વણ્ણમત્તમેવ કથિતન્તિ ઇમમત્થં સમુચ્ચિનતીતિ વદન્તિ. સુભન્તિ સુન્દરં, ઇટ્ઠન્તિ અત્થો. અસુભન્તિ અસુન્દરં, અનિટ્ઠન્તિ વુત્તં હોતિ. તેનેવાહ ‘‘ઇટ્ઠાનિટ્ઠારમ્મણં પનેવં કથિત’’ન્તિ. દીઘં રસ્સં, અણું થૂલં, સુભાસુભન્તિ તીસુ ઠાનેસુ ઉપાદારૂપસ્સેવ ગહણં, ભૂતરૂપાનં વિસું ગહિતત્તા. નામન્તિ વેદનાદિક્ખન્ધચતુક્કં તઞ્હિ આરમ્મણાભિમુખં નમનતો, નામકરણતો ચ ‘‘નામ’’ન્તિ વુચ્ચતિ. હેટ્ઠા ‘‘દીઘં રસ્સ’’ન્તિઆદિના વુત્તમેવ ઇધ રુપ્પનટ્ઠેન ‘‘રૂપ’’ન્તિ ગહિતન્તિ આહ ‘‘દીઘાદિભેદં રૂપઞ્ચા’’તિ. દીઘાદીતિ ચ આદિ-સદ્દેન આપાદીનઞ્ચ સઙ્ગહો દટ્ઠબ્બો. યસ્મા વા દીઘાદિસમઞ્ઞા ન રૂપાયતનવત્થુકાવ, અથ ખો ભૂતરૂપવત્થુકાપિ. તથા હિ સણ્ઠાનં ફુસનમુખેનપિ ગય્હતિ, તસ્મા દીઘરસ્સાદિગ્ગહણેન ભૂતરૂપમ્પિ ગય્હતેવાતિ ‘‘દીઘાદિભેદં રૂપ’’મિચ્ચેવ વુત્તં. કિં આગમ્માતિ કિં અધિગન્ત્વા કિસ્સ અધિગમહેતુ. ‘‘ઉપરુજ્ઝતી’’તિ ઇદં અનુપ્પાદનિરોધં સન્ધાય વુત્તં, ન ખણનિરોધન્તિ આહ ‘‘અસેસમેતં નપ્પવત્તતી’’તિ.

૪૯૯. વિઞ્ઞાતબ્બન્તિ વિસિટ્ઠેન ઞાતબ્બં, ઞાણુત્તમેન અરિયમગ્ગઞાણેન પચ્ચક્ખતો જાનિતબ્બન્તિ અત્થો, તેનાહ ‘‘નિબ્બાનસ્સેતં નામ’’ન્તિ. નિદિસ્સતીતિ નિદસ્સનં, ચક્ખુવિઞ્ઞેય્યં. ન નિદસ્સનં અનિદસ્સનં, અચક્ખુવિઞ્ઞેય્યન્તિ એતમત્થં વદન્તિ. નિદસ્સનં વા ઉપમા, તં એતસ્સ નત્થીતિ અનિદસ્સનં. ન હિ નિબ્બાનસ્સ નિચ્ચસ્સ એકસ્સ અચ્ચન્તસન્તપણીતસભાવસ્સ સદિસં નિદસ્સનં કુતોચિ લબ્ભતીતિ. યં અહુત્વા સમ્ભોતિ, હુત્વા પટિવેતિ તં સઙ્ખતં ઉદયવયન્તેહિ સઅન્તં, અસઙ્ખતસ્સ પન નિબ્બાનસ્સ નિચ્ચસ્સ તે ઉભોપિ અન્તા ન સન્તિ, તતો એવ નવભાવાપગમસઙ્ખાતો જરન્તોપિ તસ્સ નત્થીતિ આહ ‘‘ઉપ્પાદન્તો…પે… અનન્ત’’ન્તિ. ‘‘તિત્થસ્સ નામ’’ન્તિ વત્વા તત્થ નિબ્બચનં દસ્સેતું ‘‘પપન્તિ એત્થાતિ પપ’’ન્તિ વુત્તં. એત્થ હિ પપન્તિ પાનતિત્થં. ભ-કારો કતો નિરુત્તિનયેન. વિસુદ્ધટ્ઠેન વા સબ્બતોપભં, કેનચિ અનુપક્કિલિટ્ઠતાય સમન્તતો પભસ્સરન્તિ અત્થો. યેન નિબ્બાનં અધિગતં, તં સન્તતિપરિયાપન્નાનંયેવ ઇધ અનુપ્પાદનિરોધો અધિપ્પેતોતિ વુત્તં ‘‘ઉપાદિન્નકધમ્મજાતં નિરુજ્ઝતિ અપ્પવત્તં હોતી’’તિ.

તત્થાતિ ‘‘વિઞ્ઞાણસ્સ નિરોધેના’’તિ યં પદં વુત્તં, તસ્મિં. ‘‘વિઞ્ઞાણ’’ન્તિ વિઞ્ઞાણં ઉદ્ધરતિ વિભત્તબ્બત્તા એત્થેતં ઉપરુજ્ઝતીતિ એતસ્મિં નિબ્બાને એતં નામરૂપં ચરિમકવિઞ્ઞાણનિરોધેન અનુપ્પાદવસેન નિરુજ્ઝતિ અનુપાદિસેસાય નિબ્બાનધાતુયા, તેનાહ ‘‘વિજ્ઝાતદીપસિખા વિય અપણ્ણત્તિકભાવં યાતી’’તિ. ‘‘ચરિમકવિઞ્ઞાણ’’ન્તિ હિ અરહતો ચુતિચિત્તં અધિપ્પેતં. ‘‘અભિસઙ્ખારવિઞ્ઞાણસ્સાપી’’તિઆદિનાપિ સઉપાદિસેસનિબ્બાનમુખેન અનુપાદિસેસનિબ્બાનમેવ વદતિ નામરૂપસ્સ અનવસેસતો ઉપરુજ્ઝનસ્સ અધિપ્પેતત્તા, તેનાહ ‘‘અનુપ્પાદવસેન ઉપરુજ્ઝતી’’તિ. સોતાપત્તિમગ્ગઞાણેનાતિ કત્તરિ, કરણે વા કરણવચનં. નિરોધેનાતિ પન હેતુમ્હિ. એત્થાતિ એતસ્મિં નિબ્બાને. સેસમેત્થ યં અત્થતો ન વિભત્તં, તં સુવિઞ્ઞેય્યમેવ.

કેવટ્ટસુત્તવણ્ણનાય લીનત્થપ્પકાસના.