૧૨. લોહિચ્ચસુત્તવણ્ણના

લોહિચ્ચબ્રાહ્મણવત્થુવણ્ણના

૫૦૧. સાલવતિકાતિ ઇત્થિલિઙ્ગવસેન તસ્સ ગામસ્સ નામં. ગામણિકાભાવેનાતિ કેચિ. લોહિતો નામ તસ્સ કુલે પુબ્બપુરિસો, તસ્સ વસેન લોહિચ્ચોતિ તસ્સ બ્રાહ્મણસ્સ ગોત્તતો આગતં નામં.

૫૦૨. ‘‘દિટ્ઠિગત’’ન્તિ લદ્ધિમત્તં અધિપ્પેતન્તિ આહ ‘‘ન પન ઉચ્છેદસસ્સતાનં અઞ્ઞતર’’ન્તિ. ન હિ ઉચ્છેદસસ્સતગાહવિનિમુત્તો કોચિ દિટ્ઠિગાહો અત્થિ. ‘‘ભાસતિ યેવા’’તિ તસ્સા લદ્ધિયા લોકે પાકટભાવં દસ્સેતિ. અત્તતો અઞ્ઞો પરોતિ યથા અનુસાસકતો અનુસાસિતબ્બો પરો, એવં અનુસાસિતબ્બતોપિ અનુસાસકો પરોતિ વુત્તં ‘‘પરો પરસ્સાતિ પરો યો’’તિઆદિ. કિં-સદ્દાપેક્ખાય ચેત્થ ‘‘કરિસ્સતી’’તિ અનાગતકાલવચનં, અનાગતેપિ વા તેન તસ્સ કાતબ્બં નત્થીતિ દસ્સનત્થં. કુસલં ધમ્મન્તિ અનવજ્જધમ્મં નિક્કિલેસધમ્મં વિમોક્ખધમ્મન્તિ અત્થો. ‘‘પરેસં ધમ્મં કથેસ્સામી’’તિ તેહિ અત્તાનં પરિવારાપેત્વા વિચરણં કિં અત્થિયં આસયબુદ્ધસ્સાપિ અનુરોધેન વિના તં ન હોતીતિ તસ્મા અત્તના પટિલદ્ધં…પે… વિહાતબ્બન્તિ વદતિ. તેનાહ ‘‘એવં સમ્પદમિદં પાપકં લોભધમ્મં વદામી’’તિ.

૫૦૪. સોતિ લોહિચ્ચો બ્રાહ્મણો.

૫૦૮. કથાફાસુકત્થન્તિ કથાસુખત્થં, સુખેન કથં કથેતુઞ્ચેવ સોતુઞ્ચાતિ અત્થો. અપ્પેવ નામ સિયાતિ એત્થ પીતિવસેન આમેડિતં દટ્ઠબ્બં. તથા હિ તં ‘‘બુદ્ધગજ્જિત’’ન્તિ વુચ્ચતિ. ભગવા હિ ઈદિસેસુ ઠાનેસુ વિસેસતો પીતિસોમનસ્સજાતો હોતિ. તેનાહ ‘‘અયં કિરેત્થ અધિપ્પાયો’’તિઆદિ.

લોહિચ્ચબ્રાહ્મણાનુયોગવણ્ણના

૫૦૯. સમુદયસઞ્જાતીતિ આયુપ્પાદો. અનુપુબ્બો કમ્પી-સદ્દો આકઙ્ખનત્થો હોતીતિ ‘‘ઇચ્છતીતિ અત્થો’’તિ વુત્તં. સાતિસયેન વા હિતેન અનુકમ્પકો અનુગ્ગણ્હનકો હિતાનુકમ્પી. સમ્પજ્જતીતિ આસેવનલાભેન નિપ્પજ્જતિ બલવતી હોતિ, અવગ્ગહાતિ અત્થો, તેનાહ ‘‘નિયતા હોતી’’તિ. નિરયે નિબ્બત્તતિ મિચ્છાદિટ્ઠિકો.

૫૧૦-૧૧. દુતિયં ઉપપત્તિન્તિ ‘‘નનુ રાજા પસેનદી કોસલો’’તિઆદિના દુતિયં ઉપપત્તિં સાધનયુત્તિં. કારણઞ્હિ ભગવા ઉપમામુખેન દસ્સેતિ. યે ચિમેતિ યે ચ ઇમે કુલપુત્તા દિબ્બા ગબ્ભા પરિપાચેન્તીતિ યોજના. અસક્કુણન્તા ઉપનિસ્સયસમ્પત્તિયા, ઞાણપરિપાકસ્સ વા અભાવેન. યે પન ‘‘પરિપચ્ચન્તી’’તિ પઠન્તિ, તેસં ‘‘દિબ્બે ગબ્ભે’’તિ વચનવિપલ્લાસેન પયોજનં નત્થિ. અત્થો ચ દુતિયવિકપ્પે વુત્તનયેન વેદિતબ્બો. અહિતાનુકમ્પિતા ચ તંસમઙ્ગિસત્તવસેન. દિવિ ભવાતિ દિબ્બા. ગબ્ભેન્તિ પરિપચ્ચનવસેન સન્તાનં પબન્ધેન્તીતિ ગબ્ભા. ‘‘છન્નં દેવલોકાન’’ન્તિ નિદસ્સનવચનમેતં. બ્રહ્મલોકસ્સાપિ હિ દિબ્બગબ્ભભાવો લબ્ભતેવ દિબ્બવિહારહેતુકત્તા. એવઞ્ચ કત્વા ‘‘ભાવનં ભાવયમાના’’તિ ઇદમ્પિ વચનં સમત્થિતં હોતિ. ભવન્તિ એત્થ યથારુચિ સુખસમપ્પિતાતિ ભવા, વિમાનાનિ. દેવભાવાવહત્તા દિબ્બા. વુત્તનયેનેવ ગબ્ભા. દાનાદયો દેવલોકસંવત્તનિયપુઞ્ઞવિસેસા.દિબ્બા ભવાતિ દેવલોકપરિયાપન્ના ઉપપત્તિભવા. તદાવહો હિ કમ્મભવો પુબ્બે ગહિતો.

તયોચોદનારહવણ્ણના

૫૧૩. અનિયમિતેનેવાતિ અનિયમેનેવ ‘‘ત્વં એવંદિટ્ઠિકો એવં સત્તાનં અનત્થસ્સ કારકો’’તિ એવં અનુદ્દેસિકેનેવ. માનન્તિ ‘‘અહમેતં જાનામિ, અહમેતં પસ્સામી’’તિ એવં પણ્ડિતમાનં. ભિન્દિત્વાતિ વિધમેત્વા, જહાપેત્વાતિ અત્થો. તયો સત્થારેતિ અસમ્પાદિતઅત્તહિતો અનોવાદકરસાવકો, અસમ્પાદિતઅત્તહિતો ઓવાદકરસાવકો, સમ્પાદિતઅત્તહિતો અનોવાદકરસાવકોતિ ઇમે તયો સત્થારે. ચતુત્થો પન સમ્માસમ્બુદ્ધો ન ચોદનારહો હોતીતિ ‘‘તેન પુચ્છિતે એવ કથેસ્સામી’’તિ ચોદનારહે તયો સત્થારે પઠમં દસ્સેસિ, પચ્છા ચતુત્થંસત્થારં. કામઞ્ચેત્થ ચતુત્થો સત્થા એકો અદુતિયો અનઞ્ઞસાધારણો, તથાપિ સો યેસં ઉત્તરિમનુસ્સધમ્માનં વસેન ‘‘ધમ્મમયો કાયો’’તિ વુચ્ચતિ, તેસં સમુદાયભૂતોપિ તે ગુણાવયવે સત્થુટ્ઠાનિયે કત્વા દસ્સેન્તો ભગવા ‘‘અયમ્પિ ખો, લોહિચ્ચ, સત્થા’’તિ અભાસિ.

અઞ્ઞાતિ ય-કારલોપેન નિદ્દેસો ‘‘સયં અભિઞ્ઞા’’તિ આદીસુ (દી. નિ. ૧.૨૮, ૩૭, ૫૨; મ. નિ. ૧.૨૮૪; ૨.૩૪૧; અ. નિ. ૨.૫; ૧૦.૧૧; મહાવ. ૧૧; ધ. પ. ૩૫૩; કથા. ૪૦૫) વિય. અઞ્ઞાયાતિ ચ તદત્થિયે સમ્પદાનવચનન્તિ આહ ‘‘આજાનનત્થાયા’’તિ. સાવકત્તં પટિજાનિત્વા ઠિતત્તા એકદેસેનસ્સ સાસનં કરોન્તીતિ આહ ‘‘નિરન્તરં તસ્સ સાસનં અકત્વા’’તિ. ઉક્કમિત્વા વત્તન્તીતિ યથિચ્છિતં કરોન્તીતિ અત્થો. પટિક્કમન્તિયાતિ અનભિરતિયા અગારવેન અપગચ્છન્તિયા, તેનાહ ‘‘અનિચ્છન્તિયા’’તિઆદિ. એકાયાતિ એકાય ઇત્થિયા. એકો ઇચ્છેય્યાતિ એકો પુરિસો તાય અનિચ્છન્તિયા સમ્પયોગં કામેય્ય. ઓસક્કનાદિમુખેન ઇત્થિપુરિસસમ્બન્ધનિદસ્સનં ગેહસિતઅપેક્ખાવસેન તસ્સ સત્થુનો સાવકેસુ પટિપત્તીતિ દસ્સેતિ. અતિવિય વિરત્તભાવતો દટ્ઠુમ્પિ અનિચ્છમાનં. લોભેનાતિ પરિવારવસેન ઉપ્પજ્જનકલાભસક્કારલોભેન. તત્થ સમ્પાદેહીતિ તસ્મિં પટિપત્તિધમ્મે પતિટ્ઠિતં કત્વા સમ્પાદેહિ. ઉજું કરોહિ કાયવઙ્કાદિવિગમેન.

૫૧૫. એવં ચોદનં અરહતીતિ એવં વુત્તનયેન સાવકેસુ અપ્પોસ્સુક્કભાવાપાદને નિયોજનવસેન ચોદનં અરહતિ, ન પઠમો વિય ‘‘એવરૂપો તવ લોભધમ્મો’’તિઆદિના, ન ચ દુતિયો વિય ‘‘અત્તાનમેવ તાવ તત્થ સમ્પાદેહી’’તિઆદિના. કસ્મા? સમ્પાદિતઅત્તહિતતાય તતિયસ્સ.

નચોદનારહસત્થુવણ્ણના

૫૧૬. ‘‘ન ચોદનારહો’’તિ એત્થ યસ્મા ચોદનારહતા નામ સત્થુવિપ્પટિપત્તિયા વા સાવકવિપ્પટિપત્તિયા વા ઉભયવિપ્પટિપત્તિયા વા, તયિદં સબ્બમ્પિ ઇમસ્મિં સત્થરિ નત્થિ, તસ્મા ન ચોદનારહોતિ ઇમમત્થં દસ્સેતું ‘‘અયઞ્હી’’તિઆદિ વુત્તં.

૫૧૭. મયા ગહિતાય દિટ્ઠિયાતિ સબ્બસો અનવજ્જે સમ્માપટિપન્ને પરેસં સમ્મદેવ સમ્માપટિપત્તિં દેસ્સેન્તે સત્થરિ અભૂતદોસારોપનવસેન મિચ્છાગહિતાય નિરયગામિનિયા પાપદિટ્ઠિયા. નરકપપાતન્તિ નરકસઙ્ખાતં મહાપપાતં. પપતન્તિ તત્થાતિ હિ પપાતો. સગ્ગમગ્ગથલેતિ સગ્ગગામિમગ્ગભૂતે પુઞ્ઞધમ્મથલે. સેસં સુવિઞ્ઞેય્યમેવ.

લોહિચ્ચસુત્તવણ્ણનાય લીનત્થપ્પકાસના.