૨. સમુદયસચ્ચનિદ્દેસવણ્ણના

૨૦૩. ઉત્તરપદલોપં કત્વા ‘‘પુનબ્ભવકરણં પુનોબ્ભવો’’તિઆહ. ‘‘મનોસમ્ફસ્સો’’તિ એત્થ મનો વિય ચ પુરિમપદસ્સ ઓકારન્તતા દટ્ઠબ્બા. અથ વા સીલટ્ઠેન ઇક-સદ્દેન ગમિયત્થત્તા કિરિયાવાચકસ્સ સદ્દસ્સ અદસ્સનં દટ્ઠબ્બં યથા ‘‘અપૂપભક્ખનસીલો આપૂપિકો’’તિ. ‘‘તદ્ધિતા’’ઇતિ બહુવચનનિદ્દેસા વિચિત્તત્તા વા તદ્ધિતાનં અભિધાનલક્ખણત્તા વા ‘‘પુનબ્ભવં દેતી’’તિઆદીસુ અત્થેસુ પોનોબ્ભવિકસદ્દસિદ્ધિ દટ્ઠબ્બા. તત્થ કમ્મસહજાતા પુનબ્ભવં દેતિ, કમ્મસહાયભૂતા તદસહજાતા પુનબ્ભવાય સંવત્તતિ, દુવિધાપિ પુનપ્પુનં ભવે નિબ્બત્તેતિ. તેનેવાહ ‘‘પુનબ્ભવસ્સ દાયિકાપી’’તિઆદિ. પોનોબ્ભવિકાયેવાતિ નામં લભતીતિ પુનબ્ભવં દાયિકાપિ અદાયિકાપિ પુનબ્ભવં દેતિચ્ચેવ પોનોબ્ભવિકાતિ સમાનવિપાકાતિ નામં લભતિ સમાનસભાવત્તા તદાનુભાવત્તા ચ. એવં ઇતરેસુ દટ્ઠબ્બં. તત્થ ઉપધિમ્હિ યથાનિબ્બત્તે અત્તભાવે વિપચ્ચનકમ્મં એતિસ્સાતિ ઉપધિવેપક્કા. નન્દનટ્ઠેન નન્દી, રઞ્જનટ્ઠેન રાગો. યો ચ નન્દિરાગો, યા ચ તણ્હા, ઉભયમેતં એકત્થં, બ્યઞ્જનમેવ નાનન્તિ તણ્હા ‘‘નન્દિરાગેન સદ્ધિં અત્થતો એકત્તં ગતા’’તિ વુત્તા. રાગસમ્બન્ધેન ‘‘ઉપ્પન્નસ્સા’’તિ વુત્તં. રૂપારૂપભવરાગો વિસું વક્ખતીતિ કામભવે એવ ભવપત્થનાઉપ્પત્તિ વુત્તાતિ વેદિતબ્બા.

તસ્મિં તસ્મિં પિયરૂપે પઠમુપ્પત્તિવસેન ‘‘ઉપ્પજ્જતી’’તિ વુત્તા, પુનપ્પુનં પવત્તિવસેન ‘‘નિવિસતી’’તિ, પરિયુટ્ઠાનાનુસયવસેન વા ઉપ્પત્તિનિવેસા યોજેતબ્બા. સમ્પત્તિયન્તિ મનુસ્સસોભગ્ગે દેવત્તે ચ. અત્તનો ચક્ખુન્તિ સવત્થુકં ચક્ખુમાહ, સપસાદં વા મંસપિણ્ડં. વિપ્પસન્નપઞ્ચપસાદન્તિ પરિસુદ્ધનીલપીતલોહિતકણ્હઓદાતવણ્ણપસાદં. રજતપનાળિકં વિય છિદ્દં અબ્ભન્તરે ઓદાતત્તા. પામઙ્ગસુત્તં વિય લમ્બકણ્ણબદ્ધં. તુઙ્ગા ઉચ્ચા દીઘા નાસિકા તુઙ્ગનાસિકા, એવં લદ્ધવોહારં અત્તનો ઘાનં. ‘‘લદ્ધવોહારા’’તિ વા પાઠો. તસ્મિં સતિ તુઙ્ગા નાસિકા યેસં, તે તુઙ્ગનાસિકા. એવં લદ્ધવોહારા સત્તા અત્તનો ઘાનન્તિ યોજના કાતબ્બા. જિવ્હં…પે… મઞ્ઞન્તિ વણ્ણા સણ્ઠાનતો કિચ્ચતો ચ. મનં…પે… ઉળારં મઞ્ઞન્તિ અતીતાદિઅત્થવિચિનનસમત્થં. અત્તના પટિલદ્ધાનીતિ અજ્ઝત્તઞ્ચ સરીરગન્ધાદીનિ બહિદ્ધા ચ વિલેપનગન્ધાદીનિ. ઉપ્પજ્જમાના ઉપ્પજ્જતીતિ યદા ઉપ્પજ્જમાના હોતિ, તદા એત્થ ઉપ્પજ્જતીતિ સામઞ્ઞેન ગહિતા ઉપ્પાદકિરિયા લક્ખણભાવેન વુત્તા, વિસયવિસિટ્ઠા લક્ખિતબ્બભાવેન. ન હિ સામઞ્ઞવિસેસેહિ નાનત્તવોહારો ન હોતીતિ. ઉપ્પજ્જમાનાતિ વા અનિચ્છિતો ઉપ્પાદો હેતુભાવેન વુત્તો. ઉપ્પજ્જતીતિ નિચ્છિતો ફલભાવેન ‘‘યદિ ઉપ્પજ્જમાના હોતિ, એત્થ ઉપ્પજ્જતી’’તિ. સો હિ તેન ઉપયોજિતો વિય હોતિ.

સમુદયસચ્ચનિદ્દેસવણ્ણના નિટ્ઠિતા.