૨. સમુદયસચ્ચનિદ્દેસવણ્ણના

૨૦૩. મનો વિયાતિ મનો-સદ્દસ્સ વિય. ઇક-સદ્દેનાતિ ‘‘પોનોભવિકા’’તિ એત્થ ઇક-સદ્દેન. ગમિયત્થત્તાતિ ઞાપિતત્થત્તા. કરણસીલતા હિ ઇધ સીલત્થો, સો ચ ઇક-સદ્દેન વુચ્ચતીતિ કિરિયાવાચકસ્સ કરણસદ્દસ્સ અદસ્સનં અપ્પયોગો. વુત્તત્થાનઞ્હિ અપ્પયોગો. સતિ પચ્ચયન્તરસમવાયે પુનબ્ભવસ્સ દાયિકા, તદભાવે અદાયિકાતિ વુત્તાતિ આહ ‘‘અદાયિકાપિ પુનબ્ભવં દેતિચ્ચેવા’’તિ તંસભાવાનતિવત્તનતો. તેનેવાહ ‘‘સમાનસભાવત્તા, તદાનુભાવત્તા ચા’’તિ. તત્થ સભાવો તણ્હાયનં. આનુભાવો પચ્ચયસમવાયે ફલનિપ્ફાદનસમત્થતા. ઇતરેસૂતિ અવસિટ્ઠકિલેસાદીસુ. પવત્તિવિપાકદાયિનો કમ્મસ્સ સહાયભૂતા તણ્હા ‘‘ઉપધિવેપક્કા’’તિ અધિપ્પેતાતિ આહ ‘‘ઉપધિમ્હિ યથાનિબ્બત્તે’’તિઆદિ. યથાનિબ્બત્તેતિ અત્તનો પચ્ચયેહિ નિબ્બત્તપ્પકારે. નન્દનં સંઉપ્પિલાવનં અભિતસ્સનં. રઞ્જનં વત્થસ્સ વિય રઙ્ગજાતેન ચિત્તસ્સ વિપરિણામનં, રમાપનં વા. રાગસમ્બન્ધેનાતિ રાગપદસમ્બન્ધેન ‘‘ઉપ્પન્નસ્સા’’તિ પુલ્લિઙ્ગવસેન વુત્તં. રૂપારૂપભવરાગો વિસું વક્ખતીતિ એત્થ વક્ખતિ-કિરિયાપદં કમ્મત્થે વેદિતબ્બં.

‘‘સવત્થુકં ચક્ખુ’’ન્તિ ઇમિના સકલં ચક્ખુદસકમાહ, દુતિયેન સસમ્ભારચક્ખું. છિદ્દન્તિ કણ્ણસ્સ છિદ્દપદેસં. કણ્ણબદ્ધન્તિ કણ્ણપાળિ. વણ્ણસણ્ઠાનતો રત્તકમ્બલપટલં વિય, કિચ્ચતો મુદુસિનિદ્ધમધુરરસદં મઞ્ઞન્તિ. સામઞ્ઞેન ગહિતાતિ વિસયેન અવિસેસેત્વા ગહિતા. વિસયવિસિટ્ઠાતિ ચક્ખાદિવિસયવિસિટ્ઠા. એત્થ ઉપ્પજ્જતીતિ સમુદાયાવયવેહિ વિય સામઞ્ઞવિસેસેહિ ન નાનત્તવોહારો ન હોતિ યથા ‘‘રુક્ખો સિંસપા’’તિ. ન હિ સબ્બો રુક્ખો સિંસપા. તસ્મા કિરિયાભેદસબ્ભાવતો ‘‘સયાના ભુઞ્જન્તિ સધના’’તિઆદીસુ વિય ‘‘ઉપ્પજ્જમાના’’તિ એત્થ કિરિયાય લક્ખણતા, ઇતરત્થ લક્ખિતબ્બતા ચ વુત્તા. યદિ ઉપ્પજ્જમાના હોતીતિ અનિચ્છિતત્તા સાસઙ્કં ઉપ્પાદકિરિયાય અત્થિભાવમાહ. તેન ઉપ્પાદે સતીતિ અયમેતસ્સ અત્થોતિ ‘‘ઉપ્પજ્જમાના’’તિ એત્થ ઉપ્પાદો હેતુભાવેન વુત્તો, ઇતરો ચ તસ્સ ફલભાવેનાતિ આહ ‘‘સો હિ તેન ઉપયોજિતો વિય હોતી’’તિ. ઉપ્પજ્જમાનાતિ વા તણ્હાય તત્થ ઉપ્પજ્જનસીલતા ઉપ્પજ્જનસભાવો, ઉપ્પજ્જનસમત્થતા વા વુત્તા. તત્થેવ ચસ્સા ઉપ્પજ્જનસીલતા સક્કાયતો અઞ્ઞસ્મિં વિસયે પવત્તિયા અભાવતો, સમત્થતા પચ્ચયસમવાયેન, અઞ્ઞથા અસમત્થતા, યતો કદાચિ ન ઉપ્પજ્જતિ. નિવિસમાના નિવિસતીતિ એત્થાપિ ઇમિના નયેન અત્થો વેદિતબ્બોતિ.

સમુદયસચ્ચનિદ્દેસવણ્ણના નિટ્ઠિતા.