(૨.) આયુપ્પમાણવણ્ણના

૧૦૨૪. તયોપિ જનાતિ તયો જનસમૂહાતિ અધિપ્પાયો.

૧૦૨૫. આભાતિ સોભના પભા.

૧૦૨૬. કઞ્ચનપિણ્ડો વિય સસ્સિરિકા કઞ્ચનપિણ્ડસસ્સિરિકા. તત્થ પન સોભનપભાય કિણ્ણા સુભાકિણ્ણાતિ વત્તબ્બે આ-કારસ્સ રસ્સત્તં અન્તિમણ-કારસ્સ હ-કારઞ્ચ કત્વા ‘‘સુભકિણ્હા’’તિ વુત્તા, અથ પન સુભેન કિણ્ણા સુભકિણ્ણા. પુરિમપદેસુપિ પરિત્તં સુભં એતેસન્તિ પરિત્તસુભા, અપ્પમાણં સુભં એતેસન્તિ અપ્પમાણસુભાતિ સુભ-સદ્દેન સમાસો યોજેતબ્બો હોતિ.

૧૦૨૭. આરમ્મણમનસિકારા પુબ્બભાગેન કથિતાતિ ઝાનક્ખણે તતો પચ્છા વા પરિત્તાદિકસિણારમ્મણભાવનાય આવજ્જનેન ચ ઝાનસ્સ આરમ્મણમનસિકારનાનત્તતા ન હોતિ, પુબ્બભાગભાવનાય પન પુબ્બભાગાવજ્જનેન ચ હોતીતિ અત્થો. પુબ્બભાગભાવનાય વસેન હિ ઝાનં પરિત્તપથવીકસિણાદીસુ તંતદારમ્મણં હોતિ, પુબ્બભાગેન તંતંકસિણાવજ્જનેન તંતંમનસિકારન્તિ. છન્દાદયો પન અપ્પનાક્ખણેપિ વિજ્જન્તિ. તત્થ પણિધીતિ ન તણ્હાપત્થના, અથ ખો છન્દપત્થનાવ દટ્ઠબ્બા. અધિમોક્ખો નિચ્છયો. અભિનીહારો ચિત્તપ્પવત્તિયેવ. યદિ પન ભવછન્દભવપત્થનાદયો તંતંભવવિસેસનિયામકા અધિપ્પેતા. ‘‘અપ્પનાયપિ વટ્ટન્તી’’તિ એતસ્સ અપ્પનાય પવત્તાય તતો પચ્છાપિ વટ્ટન્તીતિ અત્થો દટ્ઠબ્બો. સઞ્ઞાવિરાગાદીહિ પન વિસેસિયમાનં આરમ્મણં તથા તથા તત્થ પવત્તો મનસિકારો ચ ભવવિસેસનિયામકો પુબ્બભાગોવ વટ્ટતીતિ ‘‘આરમ્મણમનસિકારા પુબ્બભાગેન કથિતા’’તિ વુત્તં.

વિપુલા ફલાતિ વિપુલસન્તસુખાયુવણ્ણાદિફલા. સુટ્ઠુ પસ્સન્તિ પઞ્ઞાચક્ખુના મંસદિબ્બચક્ખૂહિ ચ.

૧૦૨૮. ‘‘યાવ ન તં પાપકમ્મં બ્યન્તી હોતી’’તિ (મ. નિ. ૩.૨૫૦) વચનતો ‘‘કમ્મમેવ પમાણ’’ન્તિ આહ, અબ્બુદાદિઆયુપ્પમાણપરિચ્છેદો પન કમ્મવસેનેવ કતોતિ અધિપ્પાયો.

નિલીયનોકાસસ્સ અભાવાતિ સમાનજાતિકેન અચ્છરાગણેન સબ્બદા પરિવારિયમાનસ્સ કામગુણાકિણ્ણસ્સ તબ્બિરહિતટ્ઠાનસ્સ અભાવાતિ અત્થો.

કિં નિયમેતીતિ કિં ઝાનં ઉપપત્તિં નિયમેતીતિ અત્થો. નવ બ્રહ્મલોકેતિ બ્રહ્મપારિસજ્જાદયો નવપિ સોધેત્વા. મત્થકેતિ વેહપ્ફલેસૂતિ અત્થો. સેટ્ઠભવા નામાતિ તતો પરં અગમનતો ઉત્તમભવાતિ અધિપ્પાયો. તેનેવ ભવસીસાનીતિ ગહિતા. ઇમેસુ તીસુ ઠાનેસૂતિ વેહપ્ફલાદિટ્ઠાનાનિ એવ સન્ધાય વુત્તં. વેહપ્ફલતો પન પુરિમેસુ નવસુ નિબ્બત્તઅનાગામી અરૂપધાતું ઉપપજ્જતીતિ કત્વા ‘‘રૂપધાતુયા ચુતસ્સ અરૂપધાતું ઉપપજ્જન્તસ્સ કસ્સચિ સત્ત અનુસયા અનુસેન્તિ, કસ્સચિ પઞ્ચ, કસ્સચિ તયો અનુસેન્તી’’તિ (યમ. ૨.અનુસયયમક.૩૧૧) ઇદં વુત્તં, ન વેહપ્ફલાદીસુ ઉપપન્નં સન્ધાયાતિ અયમેત્થ અધિપ્પાયો સિયા. યં પન વુત્તં ‘‘નવસુ બ્રહ્મલોકેસુ નિબ્બત્તઅરિયસાવકાનં તત્રૂપપત્તિયેવ હોતિ, ન હેટ્ઠૂપપત્તી’’તિ, એતેન હેટ્ઠૂપપત્તિ એવ નિવારિતા, ન તેસ્વેવ ઉપરૂપરિ વેહપ્ફલે ચ ઉપપત્તિ અરૂપધાતૂપપત્તિ ચ. ‘‘પઠમજ્ઝાનભૂમિયં નિબ્બત્તો અનાગામી નવ બ્રહ્મલોકે સોધેત્વા મત્થકે ઠિતો પરિનિબ્બાતી’’તિ ઇદમ્પિ અનુપુબ્બેન આરોહન્તં સન્ધાય વુત્તન્તિ ન તેન તસ્સ મત્થકં અપ્પત્તસ્સ અરૂપધાતું ઉપપત્તિ નિવારિતાતિ દટ્ઠબ્બા.

યો વા અઞ્ઞત્થ તત્થ વા મગ્ગં ભાવેત્વા ચવિત્વા તત્થ ઉપપન્નો અવિક્ખમ્ભિતરૂપરાગો અરિયસાવકો, તં સન્ધાય અયં અટ્ઠકથા વુત્તા. તેનેવ ‘‘નવસુ બ્રહ્મલોકેસુ નિબ્બત્તઅરિયસાવકાન’’ન્તિ, ‘‘પઠમજ્ઝાનભૂમિયં નિબ્બત્તો અનાગામી’’તિ, ‘‘ઇમેસુ તીસુ ઠાનેસુ નિબ્બત્તઅનાગામિનો’’તિ ચ સબ્બત્થ નિબ્બત્તગ્ગહણં કતં. તસ્સ પન યેન તત્થ ઉપપન્નો, તસ્મિં રૂપરાગે વિક્ખમ્ભિતે પુન ભવાભિલાસો ન ભવિસ્સતીતિ અરૂપરાગુપચ્છેદો ચ ભવિસ્સતિયેવ. યો પન પુથુજ્જનો તત્થ નિબ્બત્તો અરિયમગ્ગં ભાવેત્વા અરૂપેહિ વિક્ખમ્ભિતરૂપરાગો ઉપ્પન્ને મગ્ગે નિબ્બત્તભવાદીનવદસ્સનવસેન અનિવત્તિતભવાભિલાસો, તસ્સ વસેન યમકપાળિ પવત્તાતિ વા અયમત્થો અધિપ્પેતો સિયા.

આયુપ્પમાણવણ્ણના નિટ્ઠિતા.