૫. ઝાનસુત્તવણ્ણના

૩૬. પઞ્ચમે અનિચ્ચતોતિ ઇમિના નિચ્ચપ્પટિક્ખેપતો તેસં અનિચ્ચતમાહ. તતો એવ ઉદયવયવન્તતો વિપરિણામતો તાવકાલિકતો ચ તે અનિચ્ચાતિ જોતિતં હોતિ. યઞ્હિ નિચ્ચં ન હોતિ, તં ઉદયવયપરિચ્છિન્નજરાય મરણેન ચાતિ દ્વેધા વિપરિણતં ઇત્તરક્ખણમેવ ચ હોતિ. દુક્ખતોતિ ન સુખતો. ઇમિના સુખપ્પટિક્ખેપતો તેસં દુક્ખતમાહ. તતો એવ ચ અભિણ્હપ્પટિપીળનતો દુક્ખવત્થુતો ચ તે દુક્ખાતિ જોતિતં હોતિ. ઉદયવયવન્તતાય હિ તે અભિણ્હપ્પટિપીળનતો નિરન્તરદુક્ખતાય દુક્ખસ્સેવ ચ અધિટ્ઠાનભૂતો. પચ્ચયયાપનીયતાય રોગમૂલતાય ચ રોગતો. દુક્ખતાસૂલયોગતો કિલેસાસુચિપગ્ઘરતો ઉપ્પાદજરાભઙ્ગેહિ ઉદ્ધુમાતપક્કભિજ્જનતો ચ ગણ્ડતો. પીળાજનનતો અન્તોતુદનતો દુન્નીહરણતો ચ સલ્લતો. અવડ્ઢિઆવહનતો અઘવત્થુતો ચ અઘતો. અસેરિભાવજનનતો આબાધપ્પતિટ્ઠાનતાય ચ આબાધતો. અવસવત્તનતો અવિધેય્યતાય ચ પરતો. બ્યાધિજરામરણેહિ પલુજ્જનીયતાય પલોકતો. સામિનિવાસીકારકવેદકઅધિટ્ઠાયકવિરહતો સુઞ્ઞતો. અત્તપ્પટિક્ખેપટ્ઠેન અનત્તતો. રૂપાદિધમ્માપિ યથા ન એત્થ અત્તા અત્થીતિ અનત્તા, એવં સયમ્પિ અત્તા ન હોન્તીતિ અનત્તા. તેન અબ્યાપારતો નિરીહતો તુચ્છતો અનત્તાતિ દીપિતં હોતિ.

લક્ખણત્તયમેવ સુખાવબોધનત્થં એકાદસહિ પદેહિ વિભજિત્વા ગહિતન્તિ દસ્સેતું ‘‘યસ્મા અનિચ્ચતો’’તિઆદિ વુત્તં. અન્તોસમાપત્તિયન્તિ સમાપત્તીનં સહજાતતાય સમાપત્તીનં અબ્ભન્તરે ચિત્તં પટિસંહરતીતિ તપ્પટિબદ્ધછન્દરાગાદિકિલેસવિક્ખમ્ભનેન વિપસ્સનાચિત્તં પટિસંહરતિ. તેનાહ ‘‘મોચેતિ અપનેતી’’તિ. સવનવસેનાતિ ‘‘સબ્બસઙ્ખારસમથો’’તિઆદિના સવનવસેન. થુતિવસેનાતિ તથેવ થોમનાવસેન ગુણતો સંકિત્તનવસેન. પરિયત્તિવસેનાતિ તસ્સ ધમ્મસ્સ પરિયાપુણનવસેન. પઞ્ઞત્તિવસેનાતિ તદત્થસ્સ પઞ્ઞાપનવસેન. આરમ્મણકરણવસેનેવ ઉપસંહરતિ મગ્ગચિત્તં, ‘‘એતં સન્ત’’ન્તિઆદિ પન અવધારણનિવત્તિતત્થદસ્સનં. યથા વિપસ્સના ‘‘એતં સન્તં એતં પણીત’’ન્તિઆદિના અસઙ્ખતાય ધાતુયા ચિત્તં ઉપસંહરતિ, એવં મગ્ગો નિબ્બાનં સચ્છિકિરિયાભિસમયવસેન અભિસમેન્તો તત્થ લબ્ભમાને સબ્બેપિ વિસેસે અસમ્મોહતો પટિવિજ્ઝન્તો તત્થ ચિત્તં ઉપસંહરતિ. તેનાહ ‘‘ઇમિના પન આકારેના’’તિઆદિ.

સો તત્થ ઠિતોતિ સો અદન્ધવિપસ્સકો યોગી તત્થ તાય અનિચ્ચાદિલક્ખણત્તયારમ્મણાય વિપસ્સનાય ઠિતો. સબ્બસોતિ સબ્બત્થ તસ્સ તસ્સ મગ્ગસ્સ અધિગમાય નિબ્બત્તિતસમથવિપસ્સનાસુ. અસક્કોન્તો અનાગામી હોતીતિ હેટ્ઠિમમગ્ગાવહાસુ એવ સમથવિપસ્સનાય છન્દરાગં પહાય અગ્ગમગ્ગાવહાસુ નિકન્તિં પરિયાદાતું અસક્કોન્તો અનાગામિતાયમેવ સણ્ઠાતિ.

સમતિક્કન્તત્તાતિ સમથવસેન વિપસ્સનાવસેન ચાતિ સબ્બથાપિ રૂપસ્સ સમતિક્કન્તત્તા. તેનાહ ‘‘અયં હી’’તિઆદિ. અનેનાતિ યોગિના. તં અતિક્કમ્માતિ ઇદં યો પઠમં પઞ્ચવોકારએકવોકારપરિયાપન્ને ધમ્મે સમ્મદેવ સમ્મસિત્વા તે વિસ્સજ્જેત્વા તતો અરૂપસમાપત્તિં સમાપજ્જિત્વા અરૂપધમ્મે સમ્મસતિ, તં સન્ધાય વુત્તં. તેનાહ ‘‘ઇદાનિ અરૂપં સમ્મસતી’’તિ.

ઝાનસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.