૧૦. ઉપોસથસુત્તવણ્ણના

૨૦. દસમે તદહુપોસથેતિ (ઉદા. અટ્ઠ. ૪૫; સારત્થ. ટી. ચૂળવગ્ગ ૩.૩૮૩) તસ્મિં ઉપોસથદિવસભૂતે અહનિ. ઉપોસથકરણત્થાયાતિ ઓવાદપાતિમોક્ખં ઉદ્દિસિતું. ઉદ્ધસ્તં અરુણન્તિ અરુણુગ્ગમનં. ઉદ્દિસતુ, ભન્તે, ભગવા ભિક્ખૂનં પાતિમોક્ખન્તિ થેરો ભગવન્તં પાતિમોક્ખુદ્દેસં યાચિ. તસ્મિં કાલે ‘‘ન, ભિક્ખવે, અનુપોસથે ઉપોસથો કાતબ્બો’’તિ (મહાવ. ૧૩૬) સિક્ખાપદસ્સ અપઞ્ઞત્તત્તા. કસ્મા પન ભગવા તિયામરત્તિં વીતિનામેસિ? તતો પટ્ઠાય ઓવાદપાતિમોક્ખં અનુદ્દિસિતુકામો તસ્સ વત્થું પાકટં કાતું. અદ્દસાતિ કથં અદ્દસ? અત્તનો ચેતોપરિયઞાણેન તસ્સં પરિસતિ ભિક્ખૂનં ચિત્તાનિ પરિજાનન્તો તસ્સ દુસ્સીલસ્સ ચિત્તં પસ્સિ. યસ્મા પન ચિત્તે દિટ્ઠે તંસમઙ્ગીપુગ્ગલો દિટ્ઠો નામ હોતિ, તસ્મા ‘‘અદ્દસા ખો આયસ્મા મહામોગ્ગલ્લાનો તં પુગ્ગલં દુસ્સીલ’’ન્તિઆદિ વુત્તં. યથેવ હિ અનાગતે સત્તસુ દિવસેસુ પવત્તં પરેસં ચિત્તં ચેતોપરિયઞાણલાભી જાનાતિ, એવં અતીતેપીતિ. મજ્ઝે ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ નિસિન્નન્તિ સઙ્ઘપરિયાપન્નો વિય ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ અન્તો નિસિન્નં. દિટ્ઠોસીતિ અયં ન પકતત્તોતિ ભગવતા દિટ્ઠો અસિ. યસ્મા ચ એવં દિટ્ઠો, તસ્મા નત્થિ તે તવ ભિક્ખૂહિ સદ્ધિં એકકમ્માદિસંવાસો. યસ્મા પન સો સંવાસો તવ નત્થિ, તસ્મા ઉટ્ઠેહિ, આવુસોતિ એવમેત્થ પદયોજના વેદિતબ્બા.

તતિયમ્પિ ખો સો પુગ્ગલો તુણ્હી અહોસીતિ અનેકવારં વત્વાપિ ‘‘થેરો સયમેવ નિબ્બિન્નો ઓરમિસ્સતી’’તિ વા, ‘‘ઇદાનિ ઇમેસં પટિપત્તિં જાનિસ્સામી’’તિ વા અધિપ્પાયેન તુણ્હી અહોસિ. બાહાયં ગહેત્વાતિ ‘‘ભગવતા મયા ચ યાથાવતો દિટ્ઠો, યાવતતિયં ‘ઉટ્ઠેહિ, આવુસો’તિ ચ વુત્તો ન વુટ્ઠાતિ, ઇદાનિસ્સ નિક્કડ્ઢનકાલો, મા સઙ્ઘસ્સ ઉપોસથન્તરાયો અહોસી’’તિ તં બાહાયં અગ્ગહેસિ, તથા ગહેત્વા. બહિ દ્વારકોટ્ઠકા નિક્ખામેત્વાતિ દ્વારકોટ્ઠકા દ્વારસાલાતો નિક્ખામેત્વા. બહીતિ પન નિક્ખામિતટ્ઠાનદસ્સનં. અથ વા બહિદ્વારકોટ્ઠકાતિ બહિદ્વારકોટ્ઠકતોપિ નિક્ખામેત્વા, ન અન્તોદ્વારકોટ્ઠકતો એવ. ઉભયત્થાપિ વિહારતો બહિકત્વાતિ અત્થો. સૂચિઘટિકં દત્વાતિ અગ્ગળસૂચિઞ્ચ ઉપરિઘટિકઞ્ચ આદહિત્વા, સુટ્ઠુતરં કવાટં થકેત્વાતિ અત્થો. યાવ બાહાગહણાપિ નામાતિ ઇમિના ‘‘અપરિસુદ્ધા, આનન્દ, પરિસા’’તિ વચનં સુત્વા એવ હિ તેન પક્કમિતબ્બં સિયા, એવં અપક્કમિત્વા યાવ બાહાગહણાપિ નામ સો મોઘપુરિસો આગમેસ્સતિ, અચ્છરિયમિદન્તિ દસ્સેતિ. ઇદઞ્ચ ગરહનચ્છરિયમેવાતિ વેદિતબ્બં.

અથ ભગવા ચિન્તેસિ – ‘‘ઇદાનિ ભિક્ખુસઙ્ઘે અબ્બુદો જાતો, અપરિસુદ્ધા પુગ્ગલા ઉપોસથં આગચ્છન્તિ, ન ચ તથાગતા અપરિસુદ્ધાય પરિસાય ઉપોસથં કરોન્તિ, પાતિમોક્ખં ઉદ્દિસન્તિ. અનુદ્દિસન્તે ચ ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ ઉપોસથો પચ્છિજ્જતિ. યંનૂનાહં ઇતો પટ્ઠાય ભિક્ખૂનંયેવ પાતિમોક્ખુદ્દેસં અનુજાનેય્ય’’ન્તિ. એવં પન ચિન્તેત્વા ભિક્ખૂનંયેવ પાતિમોક્ખુદ્દેસં અનુજાનિ. તેન વુત્તં ‘‘અથ ખો ભગવા…પે… પાતિમોક્ખં ઉદ્દિસેય્યાથા’’તિ. તત્થ ન દાનાહન્તિ ઇદાનિ અહં ઉપોસથં ન કરિસ્સામિ, પાતિમોક્ખં ન ઉદ્દિસિસ્સામીતિ પચ્ચેકં ન-કારેન સમ્બન્ધો. દુવિધઞ્હિ પાતિમોક્ખં – આણાપાતિમોક્ખં, ઓવાદપાતિમોક્ખન્તિ. તેસુ ‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે’’તિઆદિકં (મહાવ. ૧૩૪) આણાપાતિમોક્ખં. તં સાવકાવ ઉદ્દિસન્તિ, ન બુદ્ધા, યં અન્વદ્ધમાસં ઉદ્દિસીયતિ. ‘‘ખન્તી પરમં…પે… સબ્બપાપસ્સ અકરણં…પે… અનુપવાદો અનુપઘાતો…પે… એતં બુદ્ધાન સાસન’’ન્તિ (દી. નિ. ૨.૯૦; ધ. પ. ૧૮૩-૧૮૫; ઉદા. ૩૬; નેત્તિ. ૩૦) ઇમા પન તિસ્સો ગાથા ઓવાદપાતિમોક્ખં નામ. તં બુદ્ધાવ ઉદ્દિસન્તિ, ન સાવકા, છન્નમ્પિ વસ્સાનં અચ્ચયેન ઉદ્દિસન્તિ. દીઘાયુકબુદ્ધાનઞ્હિ ધરમાનકાલે અયમેવ પાતિમોક્ખુદ્દેસો, અપ્પાયુકબુદ્ધાનં પન પઠમબોધિયંયેવ. તતો પરં ઇતરો. તઞ્ચ ખો ભિક્ખૂયેવ ઉદ્દિસન્તિ, ન બુદ્ધા, તસ્મા અમ્હાકમ્પિ ભગવા વીસતિવસ્સમત્તં ઇમં ઓવાદપાતિમોક્ખં ઉદ્દિસિત્વા ઇમં અન્તરાયં દિસ્વા તતો પરં ન ઉદ્દિસિ. અટ્ઠાનન્તિ અકારણં. અનવકાસોતિ તસ્સેવ વેવચનં. કારણઞ્હિ યથા તિટ્ઠતિ એત્થ ફલં તદાયત્તવુત્તિતાયાતિ ‘‘ઠાન’’ન્તિ વુચ્ચતિ, એવં ‘‘અવકાસો’’તિપિ વુચ્ચતિ. યન્તિ કિરિયાપરામસનં.

અટ્ઠિમે, ભિક્ખવે, મહાસમુદ્દેતિ કો અનુસન્ધિ? ય્વાયં અપરિસુદ્ધાય પરિસાય પાતિમોક્ખસ્સ અનુદ્દેસો વુત્તો, સો ઇમસ્મિં ધમ્મવિનયે અચ્છરિયો અબ્ભુતો ધમ્મોતિ તં અપરેહિપિ સત્તહિ અચ્છરિયબ્ભુતધમ્મેહિ સદ્ધિં વિભજિત્વા દસ્સેતુકામો પઠમં તાવ તેસં ઉપમાભાવેન મહાસમુદ્દે અટ્ઠ અચ્છરિયબ્ભુતધમ્મે દસ્સેન્તો સત્થા ‘‘અટ્ઠિમે, ભિક્ખવે, મહાસમુદ્દે’’તિઆદિમાહ.

ઉપોસથસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

મહાવગ્ગવણ્ણના નિટ્ઠિતા.