૩. વજ્જિસત્તકવગ્ગો

૧. સારન્દદસુત્તવણ્ણના

૨૧. તતિયસ્સ પઠમે દેવાયતનભાવેન ચિત્તત્તા લોકસ્સ ચિત્તીકારટ્ઠાનતાય ચ ચેતિયં અહોસિ. યાવકીવન્તિ (દી. નિ. ટી. ૨.૧૩૪) એકમેવેતં પદં અનિયમતો પરિમાણવાચી. કાલો ચેત્થ અધિપ્પેતોતિ આહ ‘‘યત્તકં કાલ’’ન્તિ. અભિણ્હં સન્નિપાતાતિ નિચ્ચસન્નિપાતા. તં પન નિચ્ચસન્નિપાતતં દસ્સેતું ‘‘દિવસસ્સા’’તિઆદિ વુત્તં. સન્નિપાતબહુલાતિ પચુરસન્નિપાતા. વોસાનન્તિ સઙ્કોચં. ‘‘વુદ્ધિયેવા’’તિઆદિના વુત્તમત્થં બ્યતિરેકમુખેન દસ્સેતું ‘‘અભિણ્હં અસન્નિપતન્તા હી’’તિઆદિ વુત્તં. આકુલાતિ ખુભિતા ન પસન્ના. ભિજ્જિત્વાતિ વગ્ગબન્ધતો વિભજ્જ વિસું વિસું હુત્વા.

સન્નિપાતભેરિયાતિ સન્નિપાતારોચનભેરિયા. અદ્ધભુત્તા વાતિ સામિભુત્તા વા. ઓસીદમાનેતિ હાયમાને.

સુઙ્કન્તિ ભણ્ડં ગહેત્વા ગચ્છન્તેહિ પબ્બતખણ્ડનાદિતિત્થગામદ્વારાદીસુ રાજપુરિસાનં દાતબ્બભાગં. બલિન્તિ નિપ્ફન્નસસ્સાદિતો છભાગં સત્તભાગન્તિઆદિના લદ્ધબ્બકરં. દણ્ડન્તિ દસવીસતિકહાપણાદિકં અપરાધાનુરૂપં ગહેતબ્બધનદણ્ડં. વજ્જિધમ્મન્તિ વજ્જિરાજધમ્મં. ઇદાનિ અપઞ્ઞત્તપઞ્ઞાપનાદીસુ તપ્પટિક્ખેપે ચ આદીનવાનિસંસે ચ વિત્થારતો દસ્સેતું ‘‘તેસ’’ન્તિઆદિ વુત્તં. પારિચરિયક્ખમાતિ ઉપટ્ઠાનક્ખમા. પોરાણં વજ્જિધમ્મન્તિ એત્થ પુબ્બે કિર વજ્જિરાજાનો ‘‘અયં ચોરો’’તિ આનેત્વા દસ્સિતે ‘‘ગણ્હથ નં ચોર’’ન્તિ અવત્વા વિનિચ્છયમહામત્તાનં દેન્તિ. તે વિનિચ્છિનિત્વા સચે અચોરો હોતિ, વિસ્સજ્જેન્તિ. સચે ચોરો, અત્તના કિઞ્ચિ અકત્વા વોહારિકાનં દેન્તિ, તેપિ વિનિચ્છિનિત્વા અચોરો ચે, વિસ્સજ્જેન્તિ. ચોરો ચે, સુત્તધરાનં દેન્તિ. તેપિ વિનિચ્છિનિત્વા અચોરો ચે, વિસ્સજ્જેન્તિ. ચોરો ચે, અટ્ટકુલિકાનં દેન્તિ, તેપિ તથેવ કત્વા સેનાપતિસ્સ, સેનાપતિ ઉપરાજસ્સ, ઉપરાજા રઞ્ઞો. રાજા વિનિચ્છિનિત્વા સચે અચોરો હોતિ, વિસ્સજ્જેતિ. સચે પન ચોરો હોતિ, પવેણિપણ્ણકં વાચાપેતિ. તત્થ ‘‘યેન ઇદં નામ કતં, તસ્સ અયં નામદણ્ડો’’તિ લિખિતં. રાજા તસ્સ કિરિયં તેન સમાનેત્વા તદનુચ્છવિકં દણ્ડં કરોતિ. ઇતિ એતં પોરાણં વજ્જિધમ્મં સમાદાય વત્તન્તાનં મનુસ્સા ન ઉજ્ઝાયન્તિ. પરમ્પરાગતેસુ અટ્ટકુલેસુ જાતા અગતિગમનવિરતા અટ્ટમહલ્લકપુરિસા અટ્ટકુલિકા.

સક્કારન્તિ ઉપકારં. ગરુભાવં પચ્ચુપટ્ઠપેત્વાતિ ‘‘ઇમે અમ્હાકં ગરુનો’’તિ તત્થ ગરુભાવં પટિ પટિ ઉપટ્ઠપેત્વા. માનેસ્સન્તીતિ સમ્માનેસ્સન્તિ. તં પન સમ્માનનં તેસુ નેસં અત્તમનતાપુબ્બકન્તિ આહ ‘‘મનેન પિયાયિસ્સન્તી’’તિ. નિપચ્ચકારં પણિપાતં. દસ્સેન્તીતિ ગરુચિત્તભારં દસ્સેન્તિ. સન્ધાનેતુન્તિ સમ્બન્ધં અવિચ્છિન્નં કત્વા ઘટેતું.

પસય્હકારસ્સાતિ બલક્કારસ્સ. કામં વુદ્ધિયા પૂજનીયતાય ‘‘વુદ્ધિહાનિયો’’તિ વુત્તં, અત્થો પન વુત્તાનુક્કમેનેવ યોજેતબ્બો. પાળિયં વા યસ્મા ‘‘વુદ્ધિયેવ પાટિકઙ્ખા, નો પરિહાની’’તિ વુત્તં, તસ્મા તદનુક્કમેન ‘‘વુદ્ધિહાનિયો’’તિ વુત્તં.

વિપચ્ચિતું અલદ્ધોકાસે પાપકમ્મે, તસ્સ કમ્મસ્સ વિપાકે વા અનવસરોવ દેવસોપસગ્ગો. તસ્મિં પન લદ્ધોકાસે સિયા દેવતોપસગ્ગસ્સ અવસરોતિ આહ ‘‘અનુપ્પન્નં…પે… વડ્ઢેન્તી’’તિ. એતેનેવ અનુપ્પન્નં સુખન્તિ એત્થાપિ અત્થો વેદિતબ્બો. બલકાયસ્સ દિગુણતિગુણતાદસ્સનં પટિભયભાવદસ્સનન્તિ એવમાદિના દેવતાનં સઙ્ગામસીસે સહાયતા વેદિતબ્બા.

અનિચ્છિતન્તિ અનિટ્ઠં. આવરણતોતિ નિસેધનતો. ધમ્મતો અનપેતા ધમ્મિયાતિ ઇધ ‘‘ધમ્મિકા’’તિ વુત્તા. મિગસૂકરાદિઘાતાય સુનખાદીનં કડ્ઢિત્વા વનચરણં વાજો, તત્થ નિયુત્તા, તે વા વાજેન્તીતિ વાજિકા, મિગવધચારિનો.

સારન્દદસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૨. વસ્સકારસુત્તવણ્ણના

૨૨. દુતિયે અભિયાતુકામોતિ એત્થ અભિ-સદ્દો અભિભવનત્થો ‘‘અનભિવિદિતુ’’ન્તિઆદીસુ વિયાતિ આહ ‘‘અભિભવનત્થાય યાતુકામો’’તિ. વજ્જિરાજાનોતિ ‘‘વજ્જેતબ્બા ઇમે’’તિ આદિતો પવત્તં વચનં ઉપાદાય વજ્જીતિ લદ્ધનામા રાજાનો, વજ્જિરટ્ઠસ્સ વા રાજાનો વજ્જિરાજાનો. રટ્ઠસ્સ પન વજ્જિસમઞ્ઞા તન્નિવાસિરાજકુમારવસેન વેદિતબ્બા. રાજિદ્ધિયાતિ રાજભાવાનુગતેન પભાવેન. સો પન પભાવો નેસં ગણરાજાનં મિથો સામગ્ગિયા લોકે પાકટો. ચિરટ્ઠાયી ચ અહોસીતિ ‘‘સમગ્ગભાવં કથેતી’’તિ વુત્તં. અનુ અનુ તંસમઙ્ગિનો ભાવેતિ વડ્ઢેતીતિ અનુભાવો, અનુભાવો એવ આનુભાવો, પતાપો. સો પન નેસં પતાપો હત્થિઅસ્સાદિવાહનસમ્પત્તિયા તત્થ ચ સુભિક્ખિતભાવેન લોકે પાકટો જાતોતિ ‘‘એતેન…પે… કથેતી’’તિ વુત્તં. તાળચ્છિગ્ગળેનાતિ કુઞ્ચિકાછિદ્દેન. અસનન્તિ સરં. અતિપાતયિસ્સન્તીતિ અતિક્કામેન્તિ. પોઙ્ખાનુપોઙ્ખન્તિ પોઙ્ખસ્સ અનુપોઙ્ખં, પુરિમસરસ્સ પોઙ્ખપદાનુગતપોઙ્ખં ઇતરં સરં કત્વાતિ અત્થો. અવિરાધિતન્તિ અવિરજ્ઝિતં. ઉચ્છિન્દિસ્સામીતિ ઉમ્મૂલનવસેન કુલસન્તતિં છિન્દિસ્સામિ. અયનં વડ્ઢનં અયો, તપ્પટિપક્ખેન અનયોતિ આહ ‘‘અવડ્ઢિ’’ન્તિ. ઞાતીનં બ્યસનં વિનાસો ઞાતિબ્યસનં.

ગઙ્ગાયાતિ ગઙ્ગાસમીપે. પટ્ટનગામન્તિ સકટપટ્ટનગામં. તત્રાતિ તસ્મિં પટ્ટને. બલવાઘાતજાતોતિ ઉપ્પન્નબલવકોધો. મેતિ મય્હં. ગતેનાતિ ગમનેન. સીતં વા ઉણ્હં વા નત્થિ તાય વેલાય. અભિમુખં યુદ્ધેનાતિ અભિમુખં ઉજુકમેવ સઙ્ગામકરણેન. ઉપલાપનં સામં દાનઞ્ચાતિ દસ્સેતું ‘‘અલ’’ન્તિઆદિ વુત્તં. ભેદોપિ ઇધ ઉપાયો એવાતિ વુત્તં ‘‘અઞ્ઞત્ર મિથુભેદા’’તિ. યુદ્ધસ્સ પન અનુપાયતા પગેવ પકાસિતા. ઇદન્તિ ‘‘અઞ્ઞત્ર ઉપલાપનાય અઞ્ઞત્ર મિથુભેદા’’તિ ઇદં વચનં. કથાય નયં લભિત્વાતિ ‘‘યાવકીવઞ્ચ …પે… પરિહાની’’તિ ઇમાય ભગવતો કથાય ઉપાયં લભિત્વા. અનુકમ્પાયાતિ વજ્જિરાજેસુ અનુગ્ગહેન.

રાજાપિ તમેવ પેસેત્વા સબ્બે…પે… પાપેસીતિ રાજા તં અત્તનો સન્તિકં આગતં ‘‘કિં, આચરિય, ભગવા અવચા’’તિ પુચ્છિ. સો ‘‘યથા ભો સમણસ્સ ગોતમસ્સ વચનં ન સક્કા વજ્જી કેનચિ ગહેતું, અપિચ ઉપલાપનાય વા મિથુભેદેન વા સક્કા’’તિ આહ. તતો નં રાજા ‘‘ઉપલાપનાય અમ્હાકં હત્થિઅસ્સાદયો નસ્સિસ્સન્તિ, ભેદેનેવ તે ગહેસ્સામિ, કિં કરોમા’’તિ પુચ્છિ. તેન હિ, મહારાજ, તુમ્હે વજ્જી આરબ્ભ પરિસતિ કથં સમુટ્ઠાપેથ, તતો અહં ‘‘કિં તે, મહારાજ, તેહિ, અત્તનો સન્તકેન કસિવણિજ્જાદીનિ કત્વા જીવન્તુ એતે રાજાનો’’તિ વત્વા પક્કમિસ્સામિ. તતો તુમ્હે ‘‘કિં નુ, ભો, એસ બ્રાહ્મણો વજ્જી આરબ્ભ પવત્તં કથં પટિબાહતી’’તિ વદેય્યાથ. દિવસભાગે ચાહં તેસં પણ્ણાકારં પેસેસ્સામિ, તમ્પિ ગાહાપેત્વા તુમ્હેપિ મમ દોસં આરોપેત્વા બન્ધનતાળનાદીનિ અકત્વાવ કેવલં ખુરમુણ્ડં મં કત્વા નગરા નીહરાપેથ, અથાહં ‘‘મયા તે નગરે પાકારો પરિખા ચ કારિતા, અહં થિરદુબ્બલટ્ઠાનઞ્ચ ઉત્તાનગમ્ભીરટ્ઠાનઞ્ચ જાનામિ, ન ચિરસ્સં દાનિ તં ઉજું કરિસ્સામી’’તિ વક્ખામિ. તં સુત્વા તુમ્હે ‘‘ગચ્છતૂ’’તિ વદેય્યાથાતિ. રાજા સબ્બં અકાસિ.

લિચ્છવી તસ્સ નિક્ખમનં સુત્વા ‘‘સઠો બ્રાહ્મણો, મા તસ્સ ગઙ્ગં ઉત્તારેતું અદત્થા’’તિ આહંસુ. તત્ર એકચ્ચેહિ ‘‘અમ્હે આરબ્ભ કથિતત્તા કિર સો એવં કરોતી’’તિ વુત્તે ‘‘તેન હિ ભણે એતૂ’’તિ વદિંસુ. સો ગન્ત્વા લિચ્છવી દિસ્વા ‘‘કિમાગતત્થા’’તિ પુચ્છિતો તં પવત્તિં આરોચેસિ. લિચ્છવિનો ‘‘અપ્પમત્તકેન નામ એવં ગરું દણ્ડં કાતું ન યુત્ત’’ન્તિ વત્વા ‘‘કિં તે તત્ર ઠાનન્તર’’ન્તિ પુચ્છિંસુ. વિનિચ્છયમહામચ્ચોહમસ્મીતિ. તદેવ તે ઠાનન્તરં હોતૂતિ. સો સુટ્ઠુતરં વિનિચ્છયં કરોતિ. રાજકુમારા તસ્સ સન્તિકે સિપ્પં ઉગ્ગણ્હન્તિ. સો પતિટ્ઠિતગુણો હુત્વા એકદિવસં એકં લિચ્છવિં ગહેત્વા એકમન્તં ગન્ત્વા ‘‘દારકા કસન્તી’’તિ પુચ્છિ. આમ, કસન્તિ. દ્વે ગોણે યોજેત્વાતિ. આમ, દ્વે ગોણે યોજેત્વાતિ. એત્તકં વત્વા નિવત્તો. તતો તમઞ્ઞો ‘‘કિં આચરિયો આહા’’તિ પુચ્છિત્વા તેન વુત્તં – અસદ્દહન્તો ‘‘ન મેસો યથાભૂતં કથેતી’’તિ તેન સદ્ધિં ભિજ્જિ.

બ્રાહ્મણો અપરમ્પિ એકદિવસં એકં લિચ્છવિં એકમન્તં નેત્વા ‘‘કેન બ્યઞ્જનેન ભુત્તોસી’’તિ પુચ્છિત્વા નિવત્તો. તમ્પિ અઞ્ઞો પુચ્છિત્વા અસદ્દહન્તો તથેવ ભિજ્જિ. બ્રાહ્મણો અપરમ્પિ દિવસં એકં લિચ્છવિં એકમન્તં નેત્વા ‘‘અતિદુગ્ગતોસિ કિરા’’તિ પુચ્છિ. કો એવમાહાતિ. અસુકો નામ લિચ્છવીતિ. અપરમ્પિ એકમન્તં નેત્વા ‘‘ત્વં કિર ભીરુજાતિકો’’તિ પુચ્છિ. કો એવમાહાતિ? અસુકો નામ લિચ્છવીતિ. એવં અઞ્ઞેન અકથિતમેવ અઞ્ઞસ્સ કથેન્તો તીહિ સંવચ્છરેહિ તે રાજાનો અઞ્ઞમઞ્ઞં ભિન્દિત્વા યથા દ્વે એકમગ્ગેન ન ગચ્છન્તિ, તથા કત્વા સન્નિપાતભેરિં ચરાપેસિ. લિચ્છવિનો ‘‘ઇસ્સરા સન્નિપતન્તુ, સૂરા સન્નિપતન્તૂ’’તિ વત્વા ન સન્નિપતિંસુ. બ્રાહ્મણો ‘‘અયં દાનિ કાલો, સીઘં આગચ્છતૂ’’તિ રઞ્ઞો સાસનં પેસેતિ. રાજા સુત્વાવ બલભેરિં ચરાપેત્વા નિક્ખમિ. વેસાલિકા સુત્વા ‘‘રઞ્ઞો ગઙ્ગં ઉત્તરિતું ન દસ્સામા’’તિ ભેરિં ચરાપેસું. તે સુત્વા ‘‘ગચ્છન્તુ સૂરરાજાનો’’તિઆદીનિ વત્વા ન સન્નિપતિંસુ. ‘‘નગરપ્પવેસનં ન દસ્સામ, દ્વારાનિ પિદહિસ્સામા’’તિ ભેરિં ચરાપેસું. એકોપિ ન સન્નિપતિ. યથાવિવટેહિ દ્વારેહિ પવિસિત્વા સબ્બે અનયબ્યસનં પાપેત્વા ગતો. તં સન્ધાયેતં વુત્તં – ‘‘રાજાપિ તમેવ પેસેત્વા સબ્બેપિ ભિન્દિત્વા ગન્ત્વા અનયબ્યસનં પાપેસી’’તિ.

વસ્સકારસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૨. પઠમસત્તકસુત્તવણ્ણના

૨૩. તતિયે અપરિહાનાય હિતાતિ અપરિહાનિયા (દી. નિ. ટી. ૨.૧૩૬), ન પરિહાયન્તિ એતેહીતિ વા અપરિહાનિયા. એવં સઙ્ખેપતો વુત્તમત્થં વિત્થારતો દસ્સેન્તો ‘‘ઇધાપિ ચા’’તિઆદિમાહ. તત્થ તતોતિઆદિ દિસાસુ આગતસાસને વુત્તવચનં વુત્તકથનં. વિહારસીમા આકુલા યસ્મા, તસ્મા ઉપોસથપવારણા ઠિતા. ઓલીયમાનકોતિ પાળિતો અત્થતો ચ વિનસ્સમાનકો. ઉક્ખિપાપેન્તાતિ પગુણભાવકરણેન અત્થસંવણ્ણનાવસેન ચ પગ્ગણ્હન્તા.

સાવત્થિયં ભિક્ખૂ વિય (પારા. ૫૬૫) પાચિત્તિયં દેસાપેતબ્બોતિ પઞ્ઞાપેન્તા. વજ્જિપુત્તકા વિય (ચૂળવ. ૪૪૬) દસવત્થુદીપનેન. તથા અકરોન્તાતિ નવં કતિકવત્તં વા સિક્ખાપદં વા અમદ્દન્તા ધમ્મવિનયતો સાસનં દીપેન્તા ખુદ્દકમ્પિ ચ સિક્ખાપદં અસમૂહનન્તા. આયસ્મા મહાકસ્સપો વિય ચાતિ ‘‘સુણાતુ મે, આવુસો, સઙ્ઘો, સન્તામ્હાકં સિક્ખાપદાનિ ગિહિગતાનિ. ગિહિનોપિ જાનન્તિ ‘ઇદં વો સમણાનં સક્યપુત્તિકાનં કપ્પતિ, ઇદં વો ન કપ્પતી’તિ. સચેપિ હિ મયં ખુદ્દાનુખુદ્દકાનિ સિક્ખાપદાનિ સમૂહનિસ્સામ, ભવિસ્સન્તિ વત્તારો ‘ધૂમકાલિકં સમણેન ગોતમેન સાવકાનં સિક્ખાપદં પઞ્ઞત્તં, યાવિમેસં સત્થા અટ્ઠાસિ, તાવિમે સિક્ખાપદેસુ સિક્ખિંસુ. યતો ઇમેસં સત્થા પરિનિબ્બુતો, ન દાનિમે સિક્ખાપદેસુ સિક્ખન્તી’તિ. યદિ સઙ્ઘસ્સ પત્તકલ્લં, સઙ્ઘો અપઞ્ઞત્તં ન પઞ્ઞપેય્ય, પઞ્ઞત્તં ન સમુચ્છિન્દેય્ય, યથાપઞ્ઞત્તેસુ સિક્ખાપદેસુ સમાદાય વત્તેય્યા’’તિ ઇમં (ચૂળવ. ૪૪૨) તન્તિં ઠપેન્તો આયસ્મા મહાકસ્સપો વિય ચ.

થિરભાવપ્પત્તાતિ સાસને થિરભાવં અનિવત્તિતભાવં ઉપગતા. થેરકારકેહીતિ થેરભાવસાધકેહિ સીલાદિગુણેહિ અસેક્ખધમ્મેહિ. બહૂ રત્તિયોતિ પબ્બજિતા હુત્વા બહૂ રત્તિયો જાનન્તિ. સીલાદિગુણેસુ પતિટ્ઠાપનમેવ સાસને પરિણાયકતાતિ આહ ‘‘તીસુ સિક્ખાસુ પવત્તેન્તી’’તિ. ઓવાદં ન દેન્તિ અભાજનભાવતો. પવેણિકથન્તિ આચરિયપરમ્પરાભતં સમ્માપટિપત્તિદીપનં ધમ્મકથં. સારભૂતં ધમ્મપરિયાયન્તિ સમથવિપસ્સનામગ્ગફલસમ્પાપનેન સાસને સારભૂતં બોજ્ઝઙ્ગકોસલ્લઅનુત્તરસીતિભાવ- (અ. નિ. ૬.૮૫) અધિચિત્તસુત્તાદિધમ્મતન્તિં. આદિકં ઓવાદન્તિ આદિ-સદ્દેન ‘‘એવં તે આલોકેતબ્બં, એવં તે વિલોકેતબ્બં, એવં તે સમિઞ્જિતબ્બં, એવં તે પસારેતબ્બં, એવં તે સઙ્ઘાટિપત્તચીવરં ધારેતબ્બ’’ન્તિ ઓવાદં સઙ્ગણ્હાતિ.

પુનબ્ભવદાનં પુનબ્ભવો ઉત્તરપદલોપેન. ઇતરેતિ યે ન પચ્ચયવસિકા ન આમિસચક્ખુકા, તે ન ગચ્છન્તિ તણ્હાય વસં.

આરઞ્ઞકેસૂતિ અરઞ્ઞભાગેસુ અરઞ્ઞપરિયાપન્નેસુ. નનુ યત્થ કત્થચિપિ તણ્હા સાવજ્જા એવાતિ ચોદનં સન્ધાયાહ ‘‘ગામન્તસેનાસનેસુ હી’’તિઆદિ. તેન ‘‘અનુત્તરેસુ વિમોક્ખેસુ પિહં ઉપટ્ઠાપયતો’’તિ એત્થ વુત્તપિહાદયો પિય આરઞ્ઞકસેનાસનેસુ સાલયતા સેવિતબ્બપક્ખિકા એવાતિ દસ્સેતિ.

અત્તનાવાતિ સયમેવ. તેન પરેહિ અનુસ્સાહિતાનં સરસેનેવ અનાગતાનં પેસલાનં ભિક્ખૂનં આગમનં, આગતાનઞ્ચ ફાસુવિહારં પચ્ચાસીસન્તીતિ દસ્સેતિ. ઇમિનાવ નીહારેનાતિ ઇમાય પટિપત્તિયા. અગ્ગહિતધમ્મગ્ગહણન્તિ અગ્ગહિતસ્સ પરિયત્તિધમ્મસ્સ ઉગ્ગહણં. ગહિતસજ્ઝાયકરણન્તિ ઉગ્ગહિતસ્સ સુટ્ઠુ અત્થચિન્તનં. ચિન્તરત્થો હિ અયં સજ્ઝાયસદ્દો. એન્તીતિ ઉપગચ્છન્તિ. નિસીદન્તિ આસનપઞ્ઞાપનાદિના.

પઠમસત્તકસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૪-૬. દુતિયસત્તકસુત્તાદિવણ્ણના

૨૪-૨૬. ચતુત્થે કરોન્તોયેવાતિ યથાવુત્તં તિરચ્છાનકથં કથેન્તોયેવ. અતિરચ્છાનકથાભાવેપિ તસ્સ તત્થ તપ્પરભાવદસ્સનત્થં અવધારણવચનં. પરિયન્તકારીતિ સપરિયન્તં કત્વા વત્તા. ‘‘પરિયન્તવતિં વાચં ભાસિતા’’તિ (દી. નિ. ૧.૯, ૧૯૪) હિ વુત્તં. અપ્પભસ્સોવાતિ પરિમિતકથોયેવ એકન્તેન કથેતબ્બસ્સેવ કથનતો. સમાપત્તિસમાપજ્જનં અરિયો તુણ્હીભાવો. નિદ્દાયતિયેવાતિ નિદ્દોક્કમને અનાદીનવદસ્સી નિદ્દાયતિયેવ, ઇરિયાપથપરિવત્તનાદિના ન નં વિનોદેતિ. એવં સંસટ્ઠોવાતિ વુત્તનયેન ગણસઙ્ગણિકાય સંસટ્ઠો એવ વિહરતિ. દુસ્સીલા પાપિચ્છા નામાતિ સયં નિસ્સીલા અસન્તગુણસમ્ભાવનિચ્છાય સમન્નાગતત્તા પાપા લામકા ઇચ્છા એતેસન્તિ પાપિચ્છા. પાપપુગ્ગલેહિ મિત્તિકરણતો પાપમિત્તા. તેહિ સદા સહપવત્તનેન પાપસહાયા. તત્થ નિન્નતાદિના તદધિમુત્તતાય પાપસમ્પવઙ્કા. પઞ્ચમાદીનિ ઉત્તાનત્થાનિયેવ.

દુતિયસત્તકસુત્તાદિવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૭-૧૧. સઞ્ઞાસુત્તાદિવણ્ણના

૨૭-૩૧. સત્તમે અનિચ્ચાતિ અનુપસ્સતિ એતાયાતિ અનિચ્ચાનુપસ્સના. તથાપવત્તવિપસ્સના પન યસ્મા અત્તના સહગતસઞ્ઞાય ભાવિતાય ભાવિતા એવ હોતિ, તસ્મા વુત્તં ‘‘અનિચ્ચાનુપસ્સનાદીહિ સહગતસઞ્ઞા’’તિ. ઇમા સત્ત લોકિયવિપસ્સનાપિ હોન્તિ ‘‘અનિચ્ચ’’ન્તિઆદિના પવત્તનતો. ‘‘એતં સન્તં એતં પણીતં યદિદં સબ્બસઙ્ખારસમથો’’તિ આગતવસેન પનેત્થ દ્વે લોકુત્તરા હોન્તીતિ વેદિતબ્બા. ‘‘વિરાગો નિરોધો’’તિ હિ તત્થ નિબ્બાનં વુત્તન્તિ ઇધ વિરાગસઞ્ઞા, તા વુત્તસઞ્ઞા નિબ્બાનારમ્મણાપિ સિયું. સેસમેત્થ સુવિઞ્ઞેય્યમેવ. અટ્ઠમાદીનિ ઉત્તાનત્થાનેવ.

સઞ્ઞાસુત્તાદિવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

વજ્જિસત્તકવગ્ગવણ્ણના નિટ્ઠિતા.