(૧૧) ૧. આસાદુપ્પજહવગ્ગવણ્ણના

૧૧૯. તતિયપણ્ણાસકસ્સ પઠમે દુક્ખેન પજહિતબ્બાતિ દુપ્પજહા. દુચ્ચજાતિઆદીસુપિ એસેવ નયો. દ્વિન્નં આસાનં દુચ્ચજભાવો કથં જાનિતબ્બોતિ પઠમં તાવ લાભાસાય દુચ્ચજભાવં વિભાવેતિ ‘‘લાભાસાયા’’તિઆદિના. ઉભતોબ્યૂળ્હન્તિ યુદ્ધત્થાય ઉભતો સન્નિપતિતં. પક્ખન્દન્તીતિ અનુપ્પવિસન્તિ. જીવિતાસાય દુપ્પજહત્તાતિઆદિના જીવિતાસાય દુચ્ચજભાવં વિભાવેતિ.

૧૨૦. દુતિયે દુલ્લભાતિ ન સુલભા. ઇણં દેમીતિ સઞ્ઞં કરોતીતિ એવં સઞ્ઞં કરોન્તો વિય હોતીતિ અત્થો. એત્થ ચ ‘‘પુબ્બકારીતિ પઠમં ઉપકારસ્સ કારકો. કતઞ્ઞૂ કતવેદીતિ તેન કતં ઞત્વા પચ્છા કારકો. તેસુ પુબ્બકારી ‘ઇણં દેમી’તિ સઞ્ઞં કરોતિ, પચ્છા કારકો ‘ઇણં જીરાપેમી’તિ સઞ્ઞં કરોતી’’તિ એત્તકમેવ ઇધ વુત્તં. પુગ્ગલપણ્ણત્તિસંવણ્ણનાયં (પુ. પ. અટ્ઠ. ૮૩) પન –

‘‘પુબ્બકારીતિ પઠમમેવ કારકો. કતવેદીતિ કતં વેદેતિ, વિદિતં પાકટં કરોતિ. તે અગારિયાનગારિયેહિ દીપેતબ્બા. અગારિકેસુ હિ માતાપિતરો પુબ્બકારિનો નામ, પુત્તધીતરો પન માતાપિતરો પટિજગ્ગન્તા અભિવાદનાદીનિ તેસં કુરુમાના કતવેદિનો નામ. અનગારિયેસુ આચરિયુપજ્ઝાયા પુબ્બકારિનો નામ, અન્તેવાસિકસદ્ધિવિહારિકા આચરિયુપજ્ઝાયે પટિજગ્ગન્તા અભિવાદનાદીનિ ચ તેસં કુરુમાના કતવેદિનો નામ. તેસં આવિભાવત્થાય ઉપજ્ઝાયપોસકસોણત્થેરાદીનં વત્થૂનિ કથેતબ્બાનિ.

‘‘અપરો નયો – પરેન અકતેયેવ ઉપકારે અત્તનિ કતં ઉપકારં અનપેક્ખિત્વા કારકો પુબ્બકારી, સેય્યથાપિ માતાપિતરો ચેવ આચરિયુપજ્ઝાયા ચ. સો દુલ્લભો સત્તાનં તણ્હાભિભૂતત્તા. પરેન કતસ્સ ઉપકારસ્સ અનુરૂપપ્પવત્તિં અત્તનિ કતં ઉપકારં ઉપકારતો જાનન્તો વેદિયન્તો કતઞ્ઞુકતવેદી સેય્યથાપિ માતાપિતુઆચરિયુપજ્ઝાયેસુ સમ્માપટિપન્નો. સોપિ દુલ્લભો સત્તાનં અવિજ્જાભિભૂતત્તા. અપિચ અકારણવચ્છલો પુબ્બકારી, સકારણવચ્છલો કતઞ્ઞુકતવેદી. ‘કરિસ્સતિ મે’તિ એવમાદિકારણનિરપેક્ખકિરિયો પુબ્બકારી, ‘કરિસ્સતિ મે’તિ એવમાદિકારણસાપેક્ખકિરિયો કતઞ્ઞુકતવેદી. તમોજોતિપરાયણો પુબ્બકારી, જોતિજોતિપરાયણો કતઞ્ઞુકતવેદી. દેસેતા પુબ્બકારી, પટિપજ્જિતા કતઞ્ઞુકતવેદી. સદેવકે લોકે અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો પુબ્બકારી, અરિયસાવકો કતઞ્ઞુકતવેદી’’તિ વુત્તં.

તત્થ કારણેન વિના પવત્તહિતચિત્તો અકારણવચ્છલો. અનાગતમ્હિ પયોજનં અપેક્ખમાનો ‘‘કરિસ્સતિ મે’’તિઆદિના ચિત્તેન પઠમં ગહિતં તાદિસં કતં ઉપાદાય કતઞ્ઞૂ એવ નામ હોતિ, ન પુબ્બકારીતિ અધિપ્પાયેન ‘‘કરિસ્સતિ મેતિ એવમાદિકારણસાપેક્ખકિરિયો કતઞ્ઞુકતવેદી’’તિ વુત્તં. તમોજોતિપરાયણો પુઞ્ઞફલાનિ અનુપજીવન્તો એવ પુઞ્ઞાનિ કરોતીતિ ‘‘પુબ્બકારી’’તિ વુત્તો. પુઞ્ઞફલં ઉપજીવન્તો હિ કતઞ્ઞુપક્ખે તિટ્ઠતિ.

૧૨૧. તતિયે તિત્તોતિ સુહિતો પરિયોસિતો નિટ્ઠિતકિચ્ચતાય નિરુસ્સુક્કો. ગુણપારિપૂરિયા હિ પરિપુણ્ણો યાવદત્થો ઇધ તિત્તો વુત્તો. તપ્પેતાતિ અઞ્ઞેસમ્પિ તિત્તિકરો. પચ્ચેકબુદ્ધો ચ તથાગતસાવકો ચ ખીણાસવો તિત્તોતિ એત્થ પચ્ચેકબુદ્ધો નવલોકુત્તરધમ્મેહિ સયં તિત્તો પરિપુણ્ણો, અઞ્ઞં પન તપ્પેતું ન સક્કોતિ. તસ્સ હિ ધમ્મકથાય અભિસમયો ન હોતિ, સાવકાનં પન ધમ્મકથાય અપરિમાણાનં દેવમનુસ્સાનં અભિસમયો હોતિ. એવં સન્તેપિ યસ્મા તે ધમ્મં દેસેન્તા ન અત્તનો વચનં કત્વા કથેન્તિ, બુદ્ધાનં વચનં કત્વા કથેન્તિ, સોતું નિસિન્નપરિસાપિ – ‘‘અયં ભિક્ખુ ન અત્તના પટિવિદ્ધં ધમ્મં કથેતી’’તિ ચિત્તીકારં કરોતિ. ઇતિ સો ચિત્તીકારો બુદ્ધાનંયેવ હોતિ. એવં તત્થ સમ્માસમ્બુદ્ધોવ તપ્પેતા નામ. યથા હિ ‘‘અસુકસ્સ નામ ઇદઞ્ચિદઞ્ચ દેથા’’તિ રઞ્ઞા આણત્તે કિઞ્ચાપિ આનેત્વા દેન્તિ, અથ ખો રાજાવ તત્થ દાયકો. યેહિપિ લદ્ધં હોતિ, તે ‘‘રઞ્ઞા અમ્હાકં ઠાનન્તરં દિન્નં, ઇસ્સરિયવિભવો દિન્નો’’ત્વેવ ગણ્હન્તિ, ન ‘‘રાજપુરિસેહી’’તિ એવંસમ્પદમિદં વેદિતબ્બં.

૧૨૨. ચતુત્થે દુત્તપ્પયાતિ અતપ્પયા, ન સક્કા કેનચિ તપ્પેતું. યો હિ ઉપટ્ઠાકકુલં વા ઞાતિકુલં વા નિસ્સાય વસમાનો ચીવરે જિણ્ણે તેહિ દિન્નં ચીવરં નિક્ખિપતિ, ન પરિભુઞ્જતિ. પુનપ્પુનં દિન્નમ્પિ ગહેત્વા નિક્ખિપતેવ. યો ચ તેનેવ નયેન લદ્ધં લદ્ધં વિસ્સજ્જેતિ, પરસ્સ દેતિ, પુનપ્પુનં લદ્ધમ્પિ તથેવ કરોતિ. ઇમે દ્વે પુગ્ગલા સકટેહિપિ પચ્ચયે ઉપનેન્તેન તપ્પેતું ન સક્કાતિ દુત્તપ્પયા.

૧૨૩. પઞ્ચમે ન વિસ્સજ્જેતીતિ અત્તનો અકત્વા પરસ્સ ન દેતિ, અતિરેકે પન સતિ ન નિક્ખિપતિ, પરસ્સ દેતિ. તેનેવાહ ‘‘સબ્બંયેવ પરેસં ન દેતી’’તિઆદિ. ઇદં વુત્તં હોતિ ‘‘યો ભિક્ખુ ઉપટ્ઠાકકુલા વા ઞાતિકુલા વા જિણ્ણચીવરો સાટકં લભિત્વા ચીવરં કત્વા પરિભુઞ્જતિ ન નિક્ખિપતિ, અગ્ગળં દત્વા પારુપન્તોપિ પુનપિ દિય્યમાને સહસા નપ્પટિગ્ગણ્હાતિ. યો ચ લદ્ધં લદ્ધં અત્તના પરિભુઞ્જતિ, પરેસં ન દેતિ. ઇમે દ્વેપિ સુખેન સક્કા તપ્પેતુન્તિ સુતપ્પયા’’તિ.

૧૨૪-૧૨૭. છટ્ઠસત્તમાદીનિ ઉત્તાનત્થાનેવ.

આસાદુપ્પજહવગ્ગવણ્ણના નિટ્ઠિતા.