(૧૦) ૫. ઉપાલિવગ્ગો
૧-૪. કામભોગીસુત્તાદિવણ્ણના
૯૧-૯૪. પઞ્ચમસ્સ પઠમાદીનિ ઉત્તાનત્થાનિ. ચતુત્થે તપનં સન્તપનં કાયસ્સ ખેદનં તપો, સો એતસ્સ અત્થીતિ તપસ્સી, તં તપસ્સિં. યસ્મા તથાભૂતો તપનિસ્સિતો, તપો વા તન્નિસ્સિતો, તસ્મા આહ ‘‘તપનિસ્સિતક’’ન્તિ. લૂખં ફરુસં સાધુસમ્મતાચારવિરહતો ન પસાદનીયં આજીવતિ વત્તતીતિ લૂખાજીવી, તં લૂખાજીવિં. ઉપક્કોસતીતિ ઉપ્પણ્ડેતિ, ઉપહસનવસેન પરિભાસતિ. ઉપવદતીતિ અવઞ્ઞાપુબ્બકં અપવદતિ. તેનાહ ‘‘હીળેતિ વમ્ભેતી’’તિ.
કામભોગીસુત્તાદિવણ્ણના નિટ્ઠિતા.
૫. ઉત્તિયસુત્તવણ્ણના
૯૫. પઞ્ચમે પચ્ચન્તે ભવં પચ્ચન્તિમં. પાકારસ્સ થિરભાવં ઉદ્ધમુદ્ધં પાપેતીતિ ઉદ્ધાપં, પાકારમૂલં. આદિ-સદ્દેન પાકારદ્વારબન્ધપરિખાદીનં સઙ્ગહો વેદિતબ્બો. પણ્ડિતદોવારિકટ્ઠાનિયં કત્વા ભગવા અત્તાનં દસ્સેસીતિ દસ્સેન્તો ‘‘એકદ્વારન્તિ કસ્મા આહા’’તિ ચોદનં સમુટ્ઠાપેસિ. યસ્સા પઞ્ઞાય વસેન પુરિસો પણ્ડિતોતિ વુચ્ચતિ, તં પણ્ડિચ્ચન્તિ આહ ‘‘પણ્ડિચ્ચેન સમન્નાગતો’’તિ. તંતંઇતિકત્તબ્બતાસુ છેકભાવો બ્યત્તભાવો વેય્યત્તિયં. મેધતિ સમ્મોહં હિંસતિ વિધમતીતિ મેધા, સા એતસ્સ અત્થીતિ મેધાવી. ઠાને ઠાને ઉપ્પત્તિ એતિસ્સા અત્થીતિ ઠાનુપ્પત્તિકા, ઠાનસો ઉપ્પજ્જનપઞ્ઞા. અનુપરિયાયન્તિ એતેનાતિ અનુપરિયાયો, સો એવ પથોતિ અનુપરિયાયપથો, પરિતો પાકારસ્સ અનુસંયાયનમગ્ગો. પાકારભાગા સન્ધાતબ્બા એત્થાતિ પાકારસન્ધિ, પાકારસ્સ ફુલ્લિતપ્પદેસો. સો પન હેટ્ઠિમન્તેન દ્વિન્નમ્પિ ઇટ્ઠકાનં વિગમેન એવં વુચ્ચતીતિ આહ ‘‘દ્વિન્નં ઇટ્ઠકાનં અપગતટ્ઠાન’’ન્તિ. છિન્નટ્ઠાનન્તિ છિન્નભિન્નપ્પદેસો, છિદ્દટ્ઠાનં વા. તઞ્હિ વિવરન્તિ વુચ્ચતિ.
ઉત્તિયસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.
૬-૮. કોકનુદસુત્તાદિવણ્ણના
૯૬-૯૮. છટ્ઠે ખન્ધાપિ દિટ્ઠિટ્ઠાનં આરમ્મણટ્ઠેન ‘‘રૂપં અત્તતો સમનુપસ્સતી’’તિઆદિવચનતો. અવિજ્જાપિ દિટ્ઠિટ્ઠાનં ઉપનિસ્સયાદિભાવેન પવત્તનતો. યથાહ ‘‘અસ્સુતવા, ભિક્ખવે, પુથુજ્જનો અરિયાનં અદસ્સાવી અરિયધમ્મસ્સ અકોવિદો’’તિઆદિ (ધ. સ. ૧૦૦૭). ફસ્સોપિ દિટ્ઠિટ્ઠાનં. યથા ચાહ ‘‘તદપિ ફસ્સપચ્ચયા (દી. નિ. ૧.૧૧૮-૧૩૦) ફુસ્સ ફુસ્સ પટિસંવેદિયન્તી’’તિ (દી. નિ. ૧.૧૪૪) ચ. સઞ્ઞાપિ દિટ્ઠિટ્ઠાનં. વુત્તઞ્હેતં ‘‘સઞ્ઞાનિદાના હિ પપઞ્ચસઙ્ખા (સુ. નિ. ૮૮૦; મહાનિ. ૧૦૯), પથવિતો સઞ્ઞત્વા’’તિ (મ. નિ. ૧.૨) ચ આદિ. વિતક્કોપિ દિટ્ઠિટ્ઠાનં. વુત્તમ્પિ ચેતં ‘‘તક્કઞ્ચ દિટ્ઠીસુ પકપ્પયિત્વા, સચ્ચં મુસાતિ દ્વયધમ્મમાહૂ’’તિ (સુ. નિ. ૮૯૨; મહાનિ. ૧૨૧), ‘‘તક્કી હોતિ વીમંસી’’તિ (દી. નિ. ૧.૩૪) ચ આદિ. અયોનિસોમનસિકારોપિ દિટ્ઠિટ્ઠાનં. તેનાહ ભગવા – ‘‘તસ્સેવં અયોનિસો મનસિકરોતો છન્નં દિટ્ઠીનં અઞ્ઞતરા દિટ્ઠિ ઉપ્પજ્જતિ, અત્થિ મે અત્તાતિ તસ્સ સચ્ચતો થેતતો દિટ્ઠિ ઉપ્પજ્જતી’’તિઆદિ (મ. નિ. ૧.૧૯).
યા દિટ્ઠીતિ ઇદાનિ વુચ્ચમાનાનં અટ્ઠારસન્નં પદાનં સાધારણં મૂલપદં. દિટ્ઠિયેવ દિટ્ઠિગતં ગૂથગતં વિય, દિટ્ઠીસુ વા ગતં ઇદં દસ્સનં દ્વાસટ્ઠિદિટ્ઠીસુ અન્તોગધત્તાતિપિ દિટ્ઠિગતં, દિટ્ઠિયા વા ગતં દિટ્ઠિગતં. ઇદઞ્હિ ‘‘અત્થિ મે અત્તા’’તિઆદિ દિટ્ઠિયા ગમનમત્તમેવ, નત્થેત્થ અત્તા વા નિચ્ચો વા કોચીતિ વુત્તં હોતિ. સા ચાયં દિટ્ઠિ દુન્નિગ્ગમનટ્ઠેન ગહનં. દુરતિક્કમટ્ઠેન સપ્પટિભયટ્ઠેન ચ કન્તારો દુબ્ભિક્ખકન્તારવાળકન્તારાદયો વિય. સમ્માદિટ્ઠિયા વિનિવિજ્ઝનટ્ઠેન, વિલોમનટ્ઠેન વા વિસૂકં. કદાચિ સસ્સતસ્સ, કદાચિ ઉચ્છેદસ્સ વા ગહણતો વિરૂપં ફન્દિતન્તિ વિપ્ફન્દિતં. બન્ધનટ્ઠેન સંયોજનં. દિટ્ઠિયેવ અન્તો તુદનટ્ઠેન દુન્નીહરણીયટ્ઠેન ચ સલ્લન્તિ દિટ્ઠિસલ્લં. દિટ્ઠિયેવ પીળાકરણટ્ઠેન સમ્બાધોતિ દિટ્ઠિસમ્બાધો. દિટ્ઠિયેવ મોક્ખાવરણટ્ઠેન પલિબોધોતિ દિટ્ઠિપલિબોધો. દિટ્ઠિયેવ દુમ્મોચનીયટ્ઠેન બન્ધનન્તિ દિટ્ઠિબન્ધનં. દિટ્ઠિયેવ દુરુત્તરણટ્ઠેન પપાતોતિ દિટ્ઠિપપાતો. દિટ્ઠિયેવ થામગતટ્ઠેન અનુસયોતિ દિટ્ઠાનુસયો. દિટ્ઠિયેવ અત્તાનં સન્તાપેતીતિ દિટ્ઠિસન્તાપો. દિટ્ઠિયેવ અત્તાનં અનુદહતીતિ દિટ્ઠિપરિળાહો. દિટ્ઠિયેવ કિલેસકાયં ગન્થેતીતિ દિટ્ઠિગન્થો. દિટ્ઠિયેવ ભુસં આદિયતીતિ દિટ્ઠુપાદાનં. દિટ્ઠિયેવ ‘‘સચ્ચ’’ન્તિઆદિવસેન અભિનિવિસતીતિ દિટ્ઠાભિનિવેસો. દિટ્ઠિયેવ ‘‘ઇદં પર’’ન્તિ આમસતિ, પરતો વા આમસતીતિ દિટ્ઠિપરામાસો, સમુટ્ઠાતિ એતેનાતિ સમુટ્ઠાનં, કારણં. સમુટ્ઠાનસ્સ ભાવો સમુટ્ઠાનટ્ઠો, તેન સમુટ્ઠાનટ્ઠેન, કારણભાવેનાતિ અત્થો. સત્તમટ્ઠમેસુ નત્થિ વત્તબ્બં.
કોકનુદસુત્તાદિવણ્ણના નિટ્ઠિતા.
૯-૧૦. ઉપાલિસુત્તાદિવણ્ણના
૯૯-૧૦૦. નવમે અજ્ઝોગાહેત્વા અધિપ્પેતમત્થં સમ્ભવિતું સાધેતું દુક્ખાનિ દુરભિસમ્ભવાનિ. અટ્ઠકથાયં પન તત્થ નિવાસોયેવ દુક્ખોતિ દસ્સેતું ‘‘સમ્ભવિતું દુક્ખાનિ દુસ્સહાની’’તિ વુત્તં. અરઞ્ઞવનપત્થાનીતિ અરઞ્ઞલક્ખણપ્પત્તાનિ વનસણ્ડાનિ. વનપત્થસદ્દો હિ સણ્ડભૂતે રુક્ખસમૂહેપિ વત્તતીતિ અરઞ્ઞગ્ગહણં. પવિવેકન્તિ પકારતો, પકારેહિ વા વિવેચનં, રૂપાદિપુથુત્તારમ્મણે પકારતો ગમનાદિઇરિયાપથપ્પકારેહિ અત્તનો કાયસ્સ વિવેચનં, ગચ્છતોપિ તિટ્ઠતોપિ નિસજ્જતોપિ નિપજ્જતોપિ એકસ્સેવ પવત્તિ. તેનેવ હિ વિવેચેતબ્બાનં વિવેચનાકારસ્સ ચ ભેદતો બહુવિધત્તા તે એકત્તેન ગહેત્વા ‘‘પવિવેક’’ન્તિ એકવચનેન વુત્તં. દુક્કરં પવિવેકન્તિ વા પવિવેકં કત્તું ન સુખન્તિ અત્થો. એકીભાવેતિ એકત્તભાવે. દ્વયંદ્વયારામોતિ દ્વિન્નં દ્વિન્નં ભાવાભિરતો. હરન્તિ વિયાતિ સંહરન્તિ વિય વિઘાતુપ્પાદનેન. તેનાહ ‘‘ઘસન્તિ વિયા’’તિ. ભયસન્તાસુપ્પાદનેન ખાદિતું આગતા યક્ખરક્ખસપિસાચાદયો વિયાતિ અધિપ્પાયો. ઈદિસસ્સાતિ અલદ્ધસમાધિનો. તિણપણ્ણમિગાદિસદ્દેહીતિ વાતેરિતાનં તિણપણ્ણાદીનં મિગપક્ખિઆદીનઞ્ચ ભીસનકેહિ ભેરવેહિ સદ્દેહિ. વિવિધેહિ ચ અઞ્ઞેહિ ખાણુઆદીહિ યક્ખાદિઆકારેહિ ઉપટ્ઠિતેહિ ભીસનકેહિ. ઘટેન કીળા ઘટિકાતિ એકે. દસમં ઉત્તાનમેવ.
ઉપાલિસુત્તાદિવણ્ણના નિટ્ઠિતા.
ઉપાલિવગ્ગવણ્ણના નિટ્ઠિતા.
દુતિયપણ્ણાસકં નિટ્ઠિતં.