૧૬. એકધમ્મપાળિ

(૧૬) ૨. એકધમ્મપાળિ-દુતિયવગ્ગવણ્ણના

૨૯૮. મિચ્છા પસ્સતિ તાય, સયં વા મિચ્છા પસ્સતિ, મિચ્છાદસ્સનમેવ વા તન્તિ મિચ્છાદિટ્ઠિ, યં કિઞ્ચિ વિપરીતદસ્સનં. તેનાહ – ‘‘દ્વાસટ્ઠિવિધાયા’’તિઆદિ. મિચ્છાદિટ્ઠિ એતસ્સાતિ મિચ્છાદિટ્ઠિકો. તસ્સ મિચ્છાદિટ્ઠિકસ્સ.

૨૯૯. સમ્મા પસ્સતિ તાય, સયં વા સમ્મા પસ્સતિ, સમ્માદસ્સનમત્તમેવ વા તન્તિ સમ્માદિટ્ઠિ. પઞ્ચવિધાયાતિ કમ્મસ્સકતાઝાનવિપસ્સનામગ્ગફલવસેન પઞ્ચવિધાય. તત્થ ઝાનચિત્તુપ્પાદપરિયાપન્નં ઞાણં ઝાનસમ્માદિટ્ઠિ, વિપસ્સનાઞાણં વિપસ્સનાસમ્માદિટ્ઠિ.

૩૦૨. પઞ્ચસુ ખન્ધેસુ ‘‘નિચ્ચ’’ન્તિઆદિના પવત્તો અનુપાયમનસિકારો.

૩૦૩. ‘‘અનિચ્ચ’’ન્તિઆદિના પવત્તો ઉપાયમનસિકારો. યાવ નિયામોક્કમનાતિ યાવ મિચ્છત્તનિયામોક્કમના. મિચ્છત્તનિયામોક્કમનનયો પન સામઞ્ઞફલસુત્તવણ્ણનાયં તટ્ટીકાય ચ વુત્તનયેનેવ વેદિતબ્બો.

૩૦૪. અયં તિવિધા સગ્ગાવરણા ચેવ હોતીતિ કમ્મપથપ્પત્તિયા મહાસાવજ્જભાવતો વુત્તં. સગ્ગાવરણાય હોન્તિયા મગ્ગવિબન્ધકભાવે વત્તબ્બમેવ નત્થીતિ વુત્તં – ‘‘મગ્ગાવરણા ચા’’તિ. ‘‘સસ્સતો લોકો’’તિઆદિકા દસવત્થુકા અન્તગ્ગાહિકા મિચ્છાદિટ્ઠિ. મગ્ગાવરણાવ હોતિ વિપરીતદસ્સનભાવતો, ન સગ્ગાવરણા અકમ્મપથપત્તિતોતિ અધિપ્પાયો. ઇદં પન વિધાનં પટિક્ખિપિત્વાતિ વિપરીતદસ્સનઞ્ચ ન મગ્ગાવરણઞ્ચાતિ વિરુદ્ધમેતં ઉદ્ધમ્મભાવતો. તથા હિ સતિ અપ્પહીનાય એવ સક્કાયદિટ્ઠિયા મગ્ગાધિગમેન ભવિતબ્બન્તિ અધિપ્પાયેન યથાવુત્તવિધાનં પટિક્ખિપિત્વા. ‘‘ન સગ્ગાવરણા’’તિ સગ્ગૂપપત્તિયા અવિબન્ધકત્તં વદન્તેહિ દિટ્ઠિયા સગ્ગાવહતાપિ નામ અનુઞ્ઞાતા હોતીતિ તં વાદં પટિક્ખિપન્તેન ‘‘દિટ્ઠિ નામ સગ્ગં ઉપનેતું સમત્થા નામ નત્થી’’તિ વુત્તં. કસ્મા? એકન્તગરુતરસાવજ્જભાવતો. તેનાહ – ‘‘એકન્તં નિરયસ્મિંયેવ નિમુજ્જાપેતી’’તિઆદિ.

૩૦૫. વટ્ટં વિદ્ધંસેતીતિ મગ્ગસમ્માદિટ્ઠિ કિલેસવટ્ટં કમ્મવટ્ટઞ્ચ વિદ્ધંસેતિ. વિપાકવટ્ટં કા નુ વિદ્ધંસેતિ નામ. એવં પન અત્તનો કારણેન વિદ્ધસ્તભવં ફલસમ્માદિટ્ઠિ પટિબાહતીતિ વુત્તં અવસરદાનતો. ઇચ્ચેતં કુસલન્તિ અરહત્તં પાપેતું સચે સક્કોતિ, એવમેતં વિપસ્સનાય પટિસન્ધિઅનાકડ્ઢનં કુસલં અનવજ્જં. સત્ત ભવે દેતીતિ સોતાપત્તિમગ્ગસ્સ પચ્ચયભૂતા વિપસ્સનાસમ્માદિટ્ઠિ તસ્સ પુગ્ગલસ્સ સત્ત ભવે દેતિ. એવમયન્તિ પઞ્ચવિધમ્પિ સમ્માદિટ્ઠિં સન્ધાય વુત્તં. તેનાહ – ‘‘લોકિયલોકુત્તરા સમ્માદિટ્ઠિ કથિતા’’તિ. ઇમસ્મિં પનત્થેતિ ‘‘નાહં, ભિક્ખવે, અઞ્ઞં એકધમ્મમ્પિ સમનુપસ્સામી’’તિઆદિના વુત્તે ગતિમગ્ગસઙ્ખાતે અત્થે. ‘‘સુગતિં સગ્ગં લોકં ઉપપજ્જન્તી’’તિ વુત્તત્તા ‘‘લોકિકા ભવનિપ્ફાદિકાવ વેદિતબ્બા’’તિ વુત્તં.

૩૦૬. યથાદિટ્ઠીતિ અત્થબ્યાપનિચ્છાયં યથા-સદ્દો, તેન ઉત્તરપદત્થપ્પધાનો સમાસોતિ આહ – ‘‘યા યા દિટ્ઠી’’તિ. તસ્સા તસ્સા અનુરૂપન્તિ તંતંદિટ્ઠિઅનુરૂપન્તિ અત્થો. સમત્તન્તિ અનવસેસં. તેનાહ – ‘‘પરિપુણ્ણ’’ન્તિ. સમાદિન્નન્તિ આદિમજ્ઝપરિયોસાનેસુ સમં એકસદિસં કત્વા આદિન્નં ગહિતં અનિસ્સટ્ઠં. તદેતન્તિ યદેતં ‘‘યઞ્ચેવ કાયકમ્મ’’ન્તિઆદિના વુત્તં, તદેતં કાયકમ્મં. યથાદિટ્ઠિયં ઠિતકાયકમ્મન્તિ યા પન દિટ્ઠિ ‘‘નત્થિ તતોનિદાનં પાપ’’ન્તિઆદિના પવત્તા, તસ્સં દિટ્ઠિયં ઠિતકસ્સ ઠિતમત્તસ્સ અનિસ્સટ્ઠસ્સ તંદિટ્ઠિકસ્સ કાયકમ્મં. દિટ્ઠિસહજાતં કાયકમ્મન્તિ તસ્સ યથાદિટ્ઠિકસ્સ પરેસં હત્થમુદ્દાદિના વિઞ્ઞાપનકાલે તાય દિટ્ઠિયા સહજાતં કાયકમ્મં. ન ચેત્થ વચીકમ્માસઙ્કા ઉપ્પાદેતબ્બા પાણઘાતાદીનંયેવ અધિપ્પેતત્તા. દિટ્ઠાનુલોમિકં કાયકમ્મન્તિ યથા પરેસં પાકટં હોતિ, એવં દિટ્ઠિયા અનુલોમિકં કત્વા પવત્તિતં કાયકમ્મં. તેનાહ – ‘‘સમાદિન્નં ગહિતં પરામટ્ઠ’’ન્તિ. તત્થાતિઆદિ સુવિઞ્ઞેય્યમેવ. એસેવ નયોતિ ઇમિના યથાવુત્તાય દિટ્ઠિયા ઠિતવચીકમ્મં, દિટ્ઠિસહજાતં વચીકમ્મં, દિટ્ઠાનુલોમિકં વચીકમ્મન્તિ તિવિધં હોતીતિ એવમાદિ અતિદિસતિ. મિચ્છાદિટ્ઠિકસ્સાતિ કમ્મપથપ્પત્તાય મિચ્છાદિટ્ઠિયા મિચ્છાદિટ્ઠિકસ્સ. ‘‘યાય કાયચિ મિચ્છાદિટ્ઠિયા મિચ્છાદિટ્ઠિકસ્સ સતો’’તિ અપરે.

દિટ્ઠિસહજાતાતિ યથાવુત્તાય દિટ્ઠિયા સહજાતા ચેતના. એસ નયો સેસપદેસુપિ. પત્થનાતિ ‘‘ઇદં નામ કરેય્ય’’ન્તિ તણ્હાપત્થના. ચેતનાપત્થનાનં વસેનાતિ યથાવુત્તદિટ્ઠિગતનિસ્સિતચેતસિકનિકામનાનં વસેન. ચિત્તટ્ઠપનાતિ ચિત્તસ્સ પણિદહના. ફસ્સાદયોતિ ચેતનાદિટ્ઠિતણ્હાદિવિનિમુત્તા ફસ્સાદિધમ્મા. યસ્મા દિટ્ઠિ પાપિકા, તસ્મા તસ્સ પુગ્ગલસ્સ સબ્બે તે ધમ્મા અનિટ્ઠાય…પે… સંવત્તન્તીતિ યોજના. પુરિમસ્સેવાતિ તિત્તકપદસ્સેવ. તિત્તકં કટુકન્તિ ચ ઉભયં ઇધ અનિટ્ઠપરિયાયં દટ્ઠબ્બં ‘‘પચ્છા તે કટુકં ભવિસ્સતી’’તિઆદીસુ વિય.

અમ્બોયન્તિ અમ્બો અયં. તમેવ પૂજન્તિ તમેવ પુબ્બે લદ્ધપરિસિઞ્ચનદાનાદિપૂજં. નિવેસરેતિ પવિસિંસુ. અસાતસન્નિવાસેનાતિ અમધુરનિમ્બમૂલસંસગ્ગેન.

તં પન પટિક્ખિપિત્વા…પે… વુત્તન્તિ સબ્બાપિ મિચ્છાદિટ્ઠિ એકન્તસાવજ્જત્તા અનિટ્ઠાય દુક્ખાય સંવત્તતીતિ અધિપ્પાયેન વુત્તં. અનન્તરસુત્તેતિ દસમસુત્તે. યોજેત્વા વેદિતબ્બાનીતિ નવમસુત્તે વિય યોજેત્વા વેદિતબ્બાનિ. ચિત્તટ્ઠપનાવ પત્થનાતિ એત્થ પણિધિ ચાતિ વત્તબ્બં.

દુતિયવગ્ગવણ્ણના નિટ્ઠિતા.