૧૫. અટ્ઠાનપાળિ (દુતિયવગ્ગ)

(૧૫) ૨. અટ્ઠાનપાળિ-દુતિયવગ્ગવણ્ણના

૨૭૮. વિવાદુપચ્છેદતોતિ વિવાદુપચ્છેદકારણા. દ્વીસુ ઉપ્પન્નેસુ યો વિવાદો ભવેય્ય, તસ્સ અનુપ્પાદોયેવેત્થ વિવાદુપચ્છેદો. એકસ્મિં દીપેતિઆદિના દીપન્તરેપિ એકજ્ઝં ન ઉપ્પજ્જતિ, પગેવ એકદીપેતિ દસ્સેતિ. સોપિ પરિહાયેથાતિ ચક્કવાળસ્સ પદેસે એવ પવત્તિતબ્બત્તા પરિહાયેય્ય.

૨૭૯-૨૮૦. મનુસ્સત્તન્તિ મનુસ્સભાવો તસ્સેવ પબ્બજ્જાદિગુણાનં યોગ્ગભાવતો. લિઙ્ગસમ્પત્તીતિ પુરિસભાવો. હેતૂતિ મનોવચીપણિધાનપુબ્બિકા હેતુસમ્પદા. સત્થારદસ્સનન્તિ સત્થુસમ્મુખીભાવો. પબ્બજ્જાતિ કમ્મકિરિયવાદીસુ તાપસેસુ, ભિક્ખૂસુ વા પબ્બજ્જા. ગુણસમ્પત્તીતિ અભિઞ્ઞાદિગુણસમ્પદા. અધિકારોતિ બુદ્ધે ઉદ્દિસ્સ અધિકો કારો, સવિસેસા ઉપકારકિરિયા અધિકો સક્કારોતિ વુત્તં હોતિ. છન્દોવ છન્દતા, સમ્માસમ્બોધિં ઉદ્દિસ્સ સાતિસયો કત્તુકમ્યતાકુસલચ્છન્દો. અટ્ઠધમ્મસમોધાનાતિ એતેસં અટ્ઠન્નં ધમ્માનં સમાયોગેન. અભિનીહારોતિ કાયપણિધાનં. સમિજ્ઝતીતિ નિપ્ફજ્જતિ. અયમેત્થ સઙ્ખેપો, વિત્થારો પન પરમત્થદીપનિયા ચરિયાપિટકવણ્ણનાય (ચરિયા. અટ્ઠ. પકિણ્ણકકથા) વુત્તનયેન વેદિતબ્બો. સબ્બાકારપરિપૂરમેવાતિ પરિપુણ્ણલક્ખણતાય સત્તુત્તમાદીહિ સબ્બાકારેન સમ્પન્નમેવ. ન હિ ઇત્થિયા કોસોહિતવત્થગુય્હતાદિ સમ્ભવતિ. દુતિયપકતિ ચ નામ પઠમપકતિતો નિહીના એવ. તેનેવાહ – અનન્તરવારે ‘‘યસ્મા’’તિઆદિ.

૨૮૧. ઇધ પુરિસસ્સ તત્થ નિબ્બત્તનતોતિ ઇમસ્મિં મનુસ્સલોકે પુરિસભૂતસ્સ તત્થ બ્રહ્મલોકે બ્રહ્મત્તભાવેન નિબ્બત્તનતો. તેન અસતિપિ પુરિસલિઙ્ગે પુરિસાકારા બ્રહ્માનો હોન્તીતિ દસ્સેતિ. તંયેવ ચ પુરિસાકારં સન્ધાય વુત્તં ભગવતા ‘‘યં પુરિસો બ્રહ્મત્તં કારેય્યા’’તિ. તેનેવાહ – ‘‘સમાનેપી’’તિઆદિ. યદિ એવં ઇત્થિયો બ્રહ્મલોકે ન ઉપ્પજ્જેય્યુન્તિ આહ – ‘‘બ્રહ્મત્ત’’ન્તિઆદિ.

૨૯૦-૨૯૫. ‘‘કાયદુચ્ચરિતસ્સા’’તિઆદિપાળિયા કમ્મનિયામો નામ કથિતો. સમઞ્જનં સમઙ્ગો, સમન્નાગમો, સો એતસ્સ અત્થીતિ સમઙ્ગી, સમન્નાગતો, સમઞ્જનસીલો વા સમઙ્ગી, પુબ્બભાગે ઉપકરણસમુદાયતો પભુતિ આયૂહનવસેન આયૂહનસમઙ્ગીતા, સન્નિટ્ઠાપકચેતનાવસેન ચેતનાસમઙ્ગિતા. ચેતનાસન્તતિવસેન વા આયૂહનસમઙ્ગિતા, તંતંચેતનાક્ખણવસેન ચેતનાસમઙ્ગીતા. કતૂપચિતસ્સ અવિપક્કવિપાકસ્સ કમ્મસ્સ વસેન કમ્મસમઙ્ગિતા. કમ્મે પન વિપચ્ચિતું આરદ્ધે વિપાકપ્પવત્તિવસેન વિપાકસમઙ્ગિતા. કમ્માદીનં ઉપટ્ઠાનકાલવસેન ઉપટ્ઠાનસમઙ્ગિતા. કુસલાકુસલકમ્માયૂહનક્ખણેતિ કુસલકમ્મસ્સ અકુસલકમ્મસ્સ ચ સમીહનક્ખણે. તથાતિ ઇમિના કુસલાકુસલકમ્મપદં આકડ્ઢતિ. યથા કતં કમ્મં ફલદાનસમત્થં હોતિ, તથા કતં ઉપચિતં. વિપાકારહન્તિ દુતિયભવાદીસુ વિપચ્ચનારહં. ઉપ્પજ્જમાનાનં ઉપપત્તિનિમિત્તં ઉપટ્ઠાતીતિ યોજના. ઉપપત્તિયા ઉપ્પજ્જનસ્સ નિમિત્તં કારણન્તિ ઉપપત્તિનિમિત્તં, કમ્મં, કમ્મનિમિત્તં, ગતિનિમિત્તઞ્ચ. અટ્ઠકથાયં પન ગતિનિમિત્તવસેનેવ યોજના દસ્સિતા. કમ્મકમ્મનિમિત્તાનમ્પિ ઉપટ્ઠાનં યથારહં દટ્ઠબ્બં. ‘‘યાનિસ્સ તાનિ પુબ્બે કતાનિ કમ્માનિ, તાનિસ્સ તસ્મિં સમયે ઓલમ્બન્તિ અજ્ઝોલમ્બન્તિ અભિલમ્બન્તિ’’તિ (મ. નિ. ૩.૨૪૮) વચનતો સાયન્હે મહન્તાનં પબ્બતકૂટાનં છાયા વિય આસન્નમરણસ્સ સત્તસ્સ ચિત્તે સુપિને વિય વિપચ્ચિતું કતોકાસં કમ્મં, તસ્સ નિમિત્તં ગતિનિમિત્તં ઉપતિટ્ઠતેવ. ચલતીતિ પરિવત્તતિ. એકેન હિ કમ્મુના તજ્જે નિમિત્તે ઉપટ્ઠિતે પચ્ચયવિસેસવસેન તતો અઞ્ઞેન કમ્મુના તદઞ્ઞસ્સ નિમિત્તસ્સ ઉપટ્ઠાનં પરિવત્તનં. સેસા નિચ્ચલા અવસેસા ચતુબ્બિધાપિ સમઙ્ગિતા નિચ્ચલા અપરિવત્તનતો.

સુનખવાજિકોતિ સુનખેહિ મિગવાજવસેન વજનસીલો, સુનખલુદ્દકોતિ અત્થો. તલસન્થરણપૂજન્તિ ભૂમિતલસ્સ પુપ્ફેહિ સન્થરણપૂજં. આયૂહનચેતના કમ્મસમઙ્ગિતાવસેનાતિ કાયદુચ્ચરિતસ્સ અપરાપરં આયૂહનેન સન્નિટ્ઠાપકચેતનાય તસ્સેવ પકપ્પને કમ્મક્ખયકરઞાણેન અખેપિતત્તા યથૂપચિતકમ્મુના ચ સમઙ્ગિભાવસ્સ વસેન.

કમ્મન્તિ અકુસલકમ્મં. તસ્મિંયેવ ખણેતિ આયૂહનક્ખણેયેવ. તસ્સાતિ કમ્મસમઙ્ગિનો પુગ્ગલસ્સ સગ્ગો વારિતો, તઞ્ચે કમ્મં વિપાકવારં લભેય્યાતિ અધિપ્પાયો. સગ્ગો વારિતોતિ ચ નિદસ્સનમત્તં. મનુસ્સલોકોપિસ્સ વારિતોવાતિ. અપરે પન પુરિમેહિ વિપાકાવરણસ્સ અનુદ્ધટત્તા ‘‘તસ્મિંયેવ ખણે’’તિ ચ અવિસેસેન વુત્તત્તા તં દોસં પરિહરિતું ‘‘આયૂહિતકમ્મં નામા’’તિઆદિમાહ. યદા કમ્મં વિપાકવારં લભતીતિ ઇદં કતોકાસસ્સ અપ્પટિબાહિયત્તા વુત્તં. તથા હિ ભગવા તતિયપારાજિકવત્થુસ્મિં (પારા. ૧૬૨ આદયો) પટિસલ્લીયિ, ઇમસ્મિં સુત્તે ‘‘કાયદુચ્ચરિતસમઙ્ગી’’તિ આગતત્તા વિપાકૂપટ્ઠાનસમઙ્ગિતા ન લબ્ભન્તિ.

(દુતિયવગ્ગવણ્ણના નિટ્ઠિતા.)

અટ્ઠાનપાળિવણ્ણનાયં અનુત્તાનત્થદીપના નિટ્ઠિતા.