૧૦. દુતિયપમાદાદિવગ્ગવણ્ણના

૯૮-૧૧૫. દસમે વગ્ગે અજ્ઝત્તસન્તાને ભવં અજ્ઝત્તિકં. અજ્ઝત્તસન્તાનતો બહિદ્ધા ભવં બાહિરં. વુત્તપટિપક્ખનયેનાતિ ‘‘અવિનાસાયા’’તિ એવમાદિના અત્થો ગહેતબ્બો. ચતુક્કોટિકેતિ ‘‘અનુયોગો અકુસલાનં, અનનુયોગો કુસલાનં, અનુયોગો કુસલાનં, અનનુયોગો અકુસલાન’’ન્તિ (અ. નિ. ૧.૯૬) એવં પરિયોસાનસુત્તે આગતનયં ગહેત્વા ‘‘નાહં, ભિક્ખવે, અઞ્ઞં એકધમ્મમ્પિ સમનુપસ્સામી’’તિઆદિના (અ. નિ. ૧.૧૧) આગતસુત્તાનં સમઞ્ઞા જાતા.

૧૩૦. સુત્તન્તનયે યથાચોદના સંકિલેસધમ્માનં વિપરિયેસનં, તંતંધમ્મકોટ્ઠાસાનઞ્ચ ઊનતો અધિકતો ચ પવેદનં અધમ્મં ધમ્મોતિ દીપનં. તેસંયેવ પન અવિપરીતતો અનૂનાધિકતો ચ પવેદનં ધમ્મં ધમ્મોતિ દીપનં. એવં વિનયપ્પટિપત્તિયા અયથાવિધિપ્પવેદનં અધમ્મં ધમ્મોતિ દીપનં. યથાવિધિપ્પવેદનં ધમ્મં ધમ્મોતિ દીપનં. સુત્તન્તનયેન પઞ્ચવિધો સંવરવિનયો પહાનવિનયો ચ વિનયો, તપ્પટિપક્ખેન અવિનયો. વિનયનયેન વત્થુસમ્પદાદિના યથાવિધિપ્પટિપત્તિ એવ વિનયો, તબ્બિપરિયાયેન અવિનયો વેદિતબ્બો. તિંસ નિસ્સગ્ગિયા પાચિત્તિયાતિ એત્થ ઇતિ-સદ્દો આદ્યત્થો. તેન દ્વેનવુતિ પાચિત્તિયા, ચત્તારો પાટિદેસનિયા, સત્ત અધિકરણસમથાતિ ઇમેસં સઙ્ગહો. એકતિંસ નિસ્સગ્ગિયાતિ એત્થ ‘‘તેનવુતિ પાચિત્તિયા’’તિઆદિના વત્તબ્બં. સેસમેત્થ સુવિઞ્ઞેય્યમેવ.

અધિગન્તબ્બતો અધિગમો, મગ્ગફલાનિ. નિબ્બાનં પન અન્તરધાનાભાવતો ઇધ ન ગય્હતિ. પટિપજ્જનં પટિપત્તિ, સિક્ખત્તયસમાયોગો. પટિપજ્જિતબ્બતો વા પટિપત્તિ. પરિયાપુણિતબ્બતો પરિયત્તિ, પિટકત્તયં. મગ્ગગ્ગહણેન ગહિતાપિ તતિયવિજ્જાછટ્ઠાભિઞ્ઞા વિજ્જાભિઞ્ઞાસામઞ્ઞતો ‘‘તિસ્સો વિજ્જા છ અભિઞ્ઞા’’તિ પુનપિ ગહિતા. તતો પરં છ અભિઞ્ઞાતિ વસ્સસહસ્સતો પરં છ અભિઞ્ઞા નિબ્બત્તેતું સક્કોન્તિ, ન પટિસમ્ભિદાતિ અધિપ્પાયો. તતોતિ અભિઞ્ઞાકાલતો પચ્છા. તાતિ અભિઞ્ઞાયો. પુબ્બભાગે ઝાનસિનેહાભાવેન કેવલાય વિપસ્સનાય ઠત્વા અગ્ગફલપ્પત્તા સુક્ખવિપસ્સકા નામ, મગ્ગક્ખણે પન ‘‘ઝાનસિનેહો નત્થી’’તિ ન વત્તબ્બો ‘‘સમથવિપસ્સનં યુગનદ્ધં ભાવેતી’’તિ (અ. નિ. ૪.૧૭૦) વચનતો. પચ્છિમકસ્સાતિ સબ્બપચ્છિમસ્સ. કિઞ્ચાપિ અરિયો અપરિહાનધમ્મો, સોતાપન્નસ્સ પન ઉદ્ધં જીવિતપરિયાદાના અધિગતધમ્મો ઉપ્પન્નો નામ નત્થિ, પચ્ચયસામગ્ગિયા અસતિ યાવ ઉપરિવિસેસં નિબ્બત્તેતું ન સક્કોન્તિ, તાવ અધિગમસ્સ અસમ્ભવો એવાતિ આહ – ‘‘સોતાપન્નસ્સ…પે… નામ હોતી’’તિ. તસ્સિદં મનુસ્સલોકવસેન વુત્તન્તિ દટ્ઠબ્બં.

ન ચોદેન્તીતિ અઞ્ઞમઞ્ઞસ્મિં વિજ્જમાનં દોસં જાનન્તાપિ ન ચોદેન્તિ ન સારેન્તિ. અકુક્કુચ્ચકા હોન્તીતિ કુક્કુચ્ચં ન ઉપ્પાદેન્તિ. ‘‘અસક્કચ્ચકારિનો હોન્તી’’તિ ચ પઠન્તિ, સાથલિકતાય સિક્ખાસુ અસક્કચ્ચકારિનો હોન્તીતિ અત્થો. ભિક્ખૂનં સતેપિ સહસ્સેપિ ધરમાનેતિ ઇદં બાહુલ્લવસેન વુત્તં. અન્તિમવત્થુઅનજ્ઝાપન્નેસુ કતિપયમત્તેસુપિ ભિક્ખૂસુ ધરન્તેસુ, એકસ્મિં વા ધરન્તે પટિપત્તિ અનન્તરહિતા એવ નામ હોતિ. તેનેવાહ – ‘‘પચ્છિમકસ્સ…પે… અન્તરહિતા હોતી’’તિ.

અન્તેવાસિકે ગહેતુન્તિ અન્તેવાસિકે સઙ્ગહેતું. અત્થવસેનાતિ અટ્ઠકથાવસેન. મત્થકતો પટ્ઠાયાતિ ઉપરિતો પટ્ઠાય. ઉપોસથક્ખન્ધકમત્તન્તિ વિનયમાતિકાપાળિમાહ. આળવકપઞ્હાદીનં વિય દેવેસુ પરિયત્તિયા પવત્તિ અપ્પમાણન્તિ આહ – ‘‘મનુસ્સેસૂ’’તિ.

ઓટ્ઠટ્ઠિવણ્ણન્તિ ઓટ્ઠાનં અટ્ઠિવણ્ણં, દન્તકસાવં એકં વા દ્વે વા વારે રજિત્વા દન્તવણ્ણં કત્વા ધારેન્તીતિ વુત્તં હોતિ. કેસેસુ વા અલ્લીયાપેન્તીતિ તેન કાસાવખણ્ડેન કેસે બન્ધન્તા અલ્લીયાપેન્તિ. ભિક્ખુગોત્તસ્સ અભિભવનતો વિનાસનતો ગોત્રભુનો. અથ વા ગોત્તં વુચ્ચતિ સાધારણં નામં, મત્તસદ્દો લુત્તનિદ્દિટ્ઠો, તસ્મા ‘‘સમણા’’તિ ગોત્તમત્તં અનુભવન્તિ ધારેન્તીતિ ગોત્રભુનો, નામમત્તસમણાતિ અત્થો. કાસાવગતકણ્ઠતાય, કાસાવગ્ગહણહેતુઉપ્પજ્જનકસોકતાય વા કાસાવકણ્ઠા. સઙ્ઘગતન્તિ સઙ્ઘં ઉદ્દિસ્સ દિન્નત્તા સઙ્ઘગતં. તં સરીરન્તિ તં ધાતુસરીરં.

તેનેવાતિ પરિયત્તિઅન્તરધાનમૂલકત્તા એવ ઇતરઅન્તરધાનસ્સ. સક્કો દેવરાજા છાતકભયે પરતીરગમનાય ભિક્ખૂ ઉસ્સુક્કમકાસીતિ અધિપ્પાયો. નેતિ ઉભયેપિ પંસુકૂલિકત્થેરે ધમ્મકથિકત્થેરે ચ. થેરાતિ તત્થ ઠિતા સક્ખિભૂતા થેરા. ધમ્મકથિકત્થેરા ‘‘યાવ તિટ્ઠન્તિ સુત્તન્તા…પે… યોગક્ખેમા ન ધંસતી’’તિ ઇદં સુત્તં આહરિત્વા ‘‘સુત્તન્તે રક્ખિતે સન્તે, પટિપત્તિ હોતિ રક્ખિતા’’તિ ઇમિના વચનેન પંસુકૂલિકત્થેરે અપ્પટિભાને અકંસુ. ઇદાનિ પરિયત્તિયા અનન્તરધાનમેવ ઇતરેસં અનન્તરધાનહેતૂતિ ઇમમત્થં બ્યતિરેકતો અન્વયતો ચ ઉપમાહિ વિભાવેતું ‘‘યથા હી’’તિઆદિ વુત્તં. તં સુવિઞ્ઞેય્યમેવ.

દુતિયપમાદાદિવગ્ગવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૧૪૦-૧૫૦. એકાદસમદ્વાદસમવગ્ગા સુવિઞ્ઞેય્યા એવ.