૪. ચતુત્થો પરિચ્છેદો

એકવિધાદિનિદ્દેસો

૧૨૭. ઇતો પરં પવક્ખામિ, નયમેકવિધાદિકં;

આભિધમ્મિકભિક્ખૂનં, બુદ્ધિયા પન વુદ્ધિયા.

૧૨૮. સબ્બમેકવિધં ચિત્તં, વિજાનનસભાવતો;

દુવિધઞ્ચ ભવે ચિત્તં, અહેતુકસહેતુતો.

૧૨૯. પુઞ્ઞાપુઞ્ઞવિપાકા હિ, કામે દસ ચ પઞ્ચ ચ;

ક્રિયા તિસ્સોતિ સબ્બેપિ, અટ્ઠારસ અહેતુકા.

૧૩૦. એકસત્તતિ સેસાનિ, ચિત્તુપ્પાદા મહેસિના;

સહેતુકાતિ નિદ્દિટ્ઠા, તાદિના હેતુવાદિના.

૧૩૧. સવત્થુકાવત્થુકતો, તથોભયવસેન ચ;

સબ્બં વુત્તપકારં તુ, તિવિધં હોતિ માનસં.

૧૩૨. સબ્બો કામવિપાકો ચ, રૂપે પઞ્ચદસાપિ ચ;

આદિમગ્ગો સિતુપ્પાદો, મનોધાતુ ક્રિયાપિ ચ.

૧૩૩. દોમનસ્સદ્વયઞ્ચાપિ, તેચત્તાલીસ માનસા;

નુપ્પજ્જન્તિ વિના વત્થું, એકન્તેન સવત્થુકા.

૧૩૪. અરૂપાવચરપાકા ચ, એકન્તેન અવત્થુકા;

દ્વાચત્તાલીસ સેસાનિ, ચિત્તાનુભયથા સિયું.

૧૩૫. એકેકારમ્મણં ચિત્તં, પઞ્ચારમ્મણમેવ ચ;

છળારમ્મણકઞ્ચેતિ, એવમ્પિ તિવિધં સિયા.

૧૩૬. વિઞ્ઞાણાનિ ચ દ્વેપઞ્ચ, અટ્ઠ લોકુત્તરાનિ ચ;

સબ્બં મહગ્ગતઞ્ચેવ, ઠપેત્વાભિઞ્ઞમાનસં.

૧૩૭. તેચત્તાલીસ વિઞ્ઞેય્યા, એકેકારમ્મણા પન;

મનોધાતુત્તયં તત્થ, પઞ્ચારમ્મણમીરિતં.

૧૩૮. તેચત્તાલીસ સેસાનિ, છળારમ્મણિકા મતા;

તથા ચ તિવિધં ચિત્તં, કુસલાકુસલાદિતો.

૧૩૯. અહેતું એકહેતુઞ્ચ, દ્વિહેતુઞ્ચ તિહેતુકં;

એવં ચતુબ્બિધં ચિત્તં, વિઞ્ઞાતબ્બં વિભાવિના.

૧૪૦. હેટ્ઠા મયાપિ નિદ્દિટ્ઠા, અટ્ઠારસ અહેતુકા;

વિચિકિચ્છુદ્ધચ્ચસંયુત્તં, એકહેતુમુદીરિતં.

૧૪૧. કામે દ્વાદસધા પુઞ્ઞ-વિપાકક્રિયતો પન;

દસધાકુસલા ચાતિ, બાવીસતિ દુહેતુકા.

૧૪૨. કામે દ્વાદસધા પુઞ્ઞ-વિપાકક્રિયતો પન;

સબ્બં મહગ્ગતઞ્ચેવ, અપ્પમાણં તિહેતુકં.

૧૪૩. રૂપીરિયાપથવિઞ્ઞત્તિ-જનકાજનકાદિતો;

એવઞ્ચાપિ હિ તં ચિત્તં, હોતિ સબ્બં ચતુબ્બિધં.

૧૪૪. દ્વાદસાકુસલા તત્થ, કુસલા કામધાતુયા;

તથા દસ ક્રિયા કામે, અભિઞ્ઞામાનસં દ્વયં.

૧૪૫. સમુટ્ઠાપેન્તિ રૂપાનિ, કપ્પેન્તિ ઇરિયાપથં;

જનયન્તિ ચ વિઞ્ઞત્તિં, ઇમે દ્વત્તિંસ માનસા.

૧૪૬. કુસલા ચ ક્રિયા ચેવ, તે મહગ્ગતમાનસા;

અટ્ઠાનાસવચિત્તાનિ, છબ્બીસતિ ચ માનસા.

૧૪૭. સમુટ્ઠાપેન્તિ રૂપાનિ, કપ્પેન્તિ ઇરિયાપથં;

ચોપનં ન ચ પાપેન્તિ, દ્વિકિચ્ચા નિયતા ઇમે.

૧૪૮. ઠપેત્વા દસ વિઞ્ઞાણે, વિપાકા દ્વીસુ ભૂમિસુ;

ક્રિયા ચેવ મનોધાતુ, ઇમાનેકૂનવીસતિ.

૧૪૯. સમુટ્ઠાપેન્તિ રૂપાનિ, ન કરોન્તિતરદ્વયં;

પુન દ્વેપઞ્ચવિઞ્ઞાણા, વિપાકા ચ અરૂપિસુ.

૧૫૦. સબ્બેસં સન્ધિચિત્તઞ્ચ, ચુતિચિત્તઞ્ચારહતો;

ન કરોન્તિ તિકિચ્ચાનિ, ઇમે સોળસ માનસા.

૧૫૧. એકદ્વિતિચતુટ્ઠાન-પઞ્ચટ્ઠાનપભેદતો;

પઞ્ચધા ચિત્તમક્ખાસિ, પઞ્ચનિમ્મલલોચનો.

૧૫૨. કુસલાકુસલા સબ્બે, ચિત્તુપ્પાદા મહાક્રિયા;

મહગ્ગતા ક્રિયા ચેવ, ચત્તારો ફલમાનસા.

૧૫૩. સબ્બેવ પઞ્ચપઞ્ઞાસ, નિપ્પપઞ્ચેન સત્થુના;

જવનટ્ઠાનતોયેવ, એકટ્ઠાને નિયામિતા.

૧૫૪. પુન દ્વેપઞ્ચવિઞ્ઞાણા, દસ્સને સવને તથા;

ઘાયને સાયને ઠાને, ફુસને પટિપાટિયા.

૧૫૫. મનોધાતુત્તિકં ઠાને, આવજ્જને પટિચ્છને;

અટ્ઠસટ્ઠિ ભવન્તેતે, એકટ્ઠાનિકતં ગતા.

૧૫૬. પુન દ્વિટ્ઠાનિકં નામ, ચિત્તદ્વયમુદીરિતં;

સોમનસ્સયુતં પઞ્ચ-દ્વારે સન્તીરણં સિયા.

૧૫૭. તદારમ્મણં છદ્વારે, બલવારમ્મણે સતિ;

તથા વોટ્ઠબ્બનં હોતિ, પઞ્ચદ્વારેસુ વોટ્ઠબો.

૧૫૮. મનોદ્વારેસુ સબ્બેસં, હોતિ આવજ્જનં પન;

ઇદં દ્વિટ્ઠાનિકં નામ, હોતિ ચિત્તદ્વયં પન.

૧૫૯. પટિસન્ધિભવઙ્ગસ્સ, ચુતિયા ઠાનતો પન;

મહગ્ગતવિપાકા તે, નવ તિટ્ઠાનિકા મતા.

૧૬૦. અટ્ઠ કામા મહાપાકા, પટિસન્ધિભવઙ્ગતો;

તદારમ્મણતો ચેવ, ચુતિટ્ઠાનવસેન ચ.

૧૬૧. ચતુટ્ઠાનિકચિત્તાનિ, અટ્ઠ હોન્તીતિ નિદ્દિસે;

કુસલાકુસલપાકં તુ-પેક્ખાસહગતદ્વયં.

૧૬૨. સન્તીરણં ભવે પઞ્ચ-દ્વારે છદ્વારિકેસુ ચ;

તદારમ્મણતં યાતિ, બલવારમ્મણે સતિ.

૧૬૩. પટિસન્ધિભવઙ્ગાનં, ચુતિટ્ઠાનવસેન ચ;

પઞ્ચટ્ઠાનિકચિત્તન્તિ, ઇદં દ્વયમુદીરિતં.

૧૬૪. પઞ્ચકિચ્ચં દ્વયં ચિત્તં, ચતુકિચ્ચં પનટ્ઠકં;

તિકિચ્ચં નવકં દ્વે તુ, દ્વિકિચ્ચા સેસમેકકં.

૧૬૫. ભવઙ્ગાવજ્જનઞ્ચેવ, દસ્સનં સમ્પટિચ્છનં;

સન્તીરણં વોટ્ઠબ્બનં, જવનં ભવતિ સત્તમં.

૧૬૬. છબ્બિધં હોતિ તં છન્નં, વિઞ્ઞાણાનં પભેદતો;

સત્તધા સત્તવિઞ્ઞાણ-ધાતૂનં તુ પભેદતો.

૧૬૭. એકેકારમ્મણં છક્કં, પઞ્ચારમ્મણભેદતો;

છળારમ્મણતો ચેવ, હોતિ અટ્ઠવિધં મનો.

૧૬૮. તત્થ દ્વેપઞ્ચવિઞ્ઞાણા, હોન્તિ એકેકગોચરા;

રૂપારમ્મણિકા દ્વે તુ, દ્વે દ્વે સદ્દાદિગોચરા.

૧૬૯. સબ્બં મહગ્ગતં ચિત્તં, પઞ્ચાભિઞ્ઞાવિવજ્જિતં;

સબ્બં લોકુત્તરઞ્ચેતિ, એકેકારમ્મણં ભવે.

૧૭૦. એકેકારમ્મણં છક્ક-મિદં ઞેય્યં વિભાવિના;

પઞ્ચારમ્મણિકં નામ, મનોધાતુત્તયં ભવે.

૧૭૧. કામાવચરચિત્તાનિ, ચત્તાલીસં તથેકકં;

અભિઞ્ઞાનિ ચ સબ્બાનિ, છળારમ્મણિકાનિતિ.

૧૭૨. ચિત્તં નવવિધં હોતિ, સત્તવિઞ્ઞાણધાતુસુ;

પચ્છિમઞ્ચ તિધા કત્વા, કુસલાકુસલાદિતો.

૧૭૩. પુઞ્ઞાપુઞ્ઞવસેનેવ, વિપાકક્રિયભેદતો;

છસત્તતિવિધો ભેદો, મનોવિઞ્ઞાણધાતુયા.

૧૭૪. મનોધાતું દ્વિધા કત્વા, વિપાકક્રિયભેદતો;

નવધા પુબ્બવુત્તેહિ, દસધા હોતિ માનસં.

૧૭૫. ધાતુદ્વયં તિધા કત્વા, પચ્છિમં પુન પણ્ડિતો;

એકાદસવિધં ચિત્તં, હોતીતિ પરિદીપયે.

૧૭૬. મનોવિઞ્ઞાણધાતુમ્પિ, કુસલાકુસલાદિતો;

ચતુધા વિભજિત્વાન, વદે દ્વાદસધા ઠિતં.

૧૭૭. ભવે ચુદ્દસધા ચિત્તં, ચુદ્દસટ્ઠાનભેદતો;

પટિસન્ધિભવઙ્ગસ્સ, ચુતિયાવજ્જનસ્સ ચ.

૧૭૮. પઞ્ચન્નં દસ્સનાદીનં, સમ્પટિચ્છનચેતસો;

સન્તીરણસ્સ વોટ્ઠબ્બ-જવનાનં વસેન ચ.

૧૭૯. તદારમ્મણચિત્તસ્સ, તથેવ ઠાનભેદતો;

એવં ચુદ્દસધા ચિત્તં, હોતીતિ પરિદીપયે.

૧૮૦. ભૂમિપુગ્ગલનાનાત્ત-વસેન ચ પવત્તિતો;

બહુધા પનિદં ચિત્તં, હોતીતિ ચ વિભાવયે.

૧૮૧. એકવિધાદિનયે પનિમસ્મિં,

યો કુસલો મતિમા ઇધ ભિક્ખુ;

તસ્સભિધમ્મગતા પન અત્થા,

હત્થગતામલકા વિય હોન્તિ.

ઇતિ અભિધમ્માવતારે એકવિધાદિનિદ્દેસો નામ

ચતુત્થો પરિચ્છેદો.