૫. પઞ્ચમો પરિચ્છેદો

ભૂમિપુગ્ગલચિત્તુપ્પત્તિનિદ્દેસવણ્ણના

૧૮૨. ઇતો પરં પવક્ખામિ, બુદ્ધિવુદ્ધિકરં નયં;

ચિત્તાનં ભૂમિસુપ્પત્તિં, પુગ્ગલાનં વસેન ચ.

અહં ઇતો પરં બુદ્ધિવુદ્ધિકરં નયં મતિવદ્ધિકરં નયં પવક્ખામિ દેસેસ્સામિ. ચિત્તાનં ભૂમિસુપ્પત્તિં પુગ્ગલાનં વસેન ચ ભૂમીસુ ચિત્તાનં ઉપ્પત્તિં, પુગ્ગલાનં વસેન ભૂમીસુ ચિત્તાનં ઉપ્પત્તિઞ્ચ પવક્ખામિ.

૧૮૩. દેવા ચેવ મનુસ્સા ચ, તિસ્સો ચ અપાયભૂમિયો હોન્તિ, ગતિયો પઞ્ચ તેસં દેવમનુસ્સતિરચ્છાનપેતનિરયગતીનં વસેન પઞ્ચ ગતિયો નિદ્દિટ્ઠા સત્થુના દસ્સિતા ભગવતા. તયો ભવા પન કામરૂપારૂપભવવસેન તયો સત્થુના નિદ્દિટ્ઠા દસ્સિતા.

૧૮૪-૫. ભૂમિયો તત્થ તિંસેવ, તાસુ તિંસેવ પુગ્ગલા તત્થ તેસુ તીસુ ભવેસુ તિંસ એવ ભૂમિયો હોન્તિ, તાસુ ભૂમીસુ ઉપ્પન્ના પુગ્ગલા તિંસ એવ હોન્તિ, એતાસુ ભૂમીસુ ઉપ્પન્ના સબ્બે ચ પન પુગ્ગલા પટિસન્ધિકચિત્તાનં વસેન એકૂનવીસતિ હોન્તિ. પટિસન્ધિ ચ નામેસા એસા પટિસન્ધિ ચ નામ દુવિધા દ્વિપ્પકારા સમુદીરિતા સત્થુના કથિતા.

૧૮૬. અચિત્તકા પટિસન્ધિ, સચિત્તકા પટિસન્ધિ ચ ઇતિ દુવિધા પટિસન્ધિ હોતિ, અસઞ્ઞિબ્રહ્માનં પટિસન્ધિ અચિત્તકા રૂપપટિસન્ધિ હોતિ. સેસા રૂપપટિસન્ધિતો સેસા સચિત્તકા સચિત્તકપટિસન્ધિ ઞેય્યા પણ્ડિતેન જાનિતબ્બા. સા પન સચિત્તકા પટિસન્ધિ એકૂનવીસતિ હોતિ.

૧૮૭. પટિસન્ધિવસેનેવ સચિત્તકપટિસન્ધિવસેન એવ વીસતિ પુગ્ગલા હોન્તિ. ઇધ ઇમસ્મિં ચિત્તાધિકારે ચિત્તાધિકારત્તા અચિત્તકપટિસન્ધિ રૂપપટિસન્ધિ ન ચ ઉદ્ધટા ન ચ કથિતા મયા.

૧૮૮. અહેતુદ્વિતિહેતૂતિ, પુગ્ગલા તિવિધા સિયું અહેતુકદ્વિહેતુકતિહેતુકા ઇતિ તિવિધા તિપ્પકારા પુગ્ગલા સિયું ભવેય્યું. અરિયા પન પુગ્ગલા અટ્ઠ ઇતિ એવં ઇમિના મયા વુત્તપ્પકારેન સબ્બે પુગ્ગલા એકાદસ ઈરિતા કથિતા ભગવતા.

૧૮૯. ભૂમીસુ તિંસભૂમીસુ ચિત્તાનં ઉપ્પત્તિં એતેસં પન સબ્બેસં પુગ્ગલાનં પભેદતો ભૂમીસુ ચિત્તાનં ઉપ્પત્તિઞ્ચ ગણ્હતો ગણ્હન્તસ્સ મમ વચનં નિબોધથ, તુમ્હે જાનાથ સુણાથ.

૧૯૦. તીસુ ભૂમીસુ કતિ ચિત્તાનિ જાયન્તિ? મે મય્હં વદ તાનિ ચિત્તાનિ ત્વં કથેહિ, સબ્બાસુ ભૂમીસુ ચુદ્દસ એવ ચિત્તાનિ. તં યથા –

વોટ્ઠબ્બં કામપુઞ્ઞઞ્ચ, વિયુત્તાનિ ચ દિટ્ઠિયા;

ઉદ્ધચ્ચસહિતઞ્ચેવ, હોન્તિ સબ્બત્થ ચુદ્દસ.

૧૯૧. સદા વીસતિ ચિત્તાનિ, કામેયેવ ભવે સિયું વીસતિ ચિત્તાનિ કામેયેવ ભવે સદા સબ્બસ્મિં કાલે સિયું ભવેય્યુન્તિ. તં યથા –

કામે અટ્ઠ મહાપાકા, દોમનસ્સદ્વયમ્પિ ચ;

તથા ઘાનાદિવિઞ્ઞાણત્તયં પાકા અપુઞ્ઞજા.

ઘાનાદિવિઞ્ઞાણત્તયન્તિ કુસલવિપાકઘાનાદિત્તયં. પાકા અપુઞ્ઞજા અકુસલતો જાતા અહેતુકા સત્ત વિપાકા. પઞ્ચ રૂપભવેયેવ પઞ્ચ ચિત્તાનિ રૂપભવેયેવ ભવન્તિ. ચત્તારેવ અરૂપિસુ ચત્તારિ ચિત્તાનિ અરૂપીસુયેવ હોન્તિ. તં યથા –

રૂપેવ રૂપપાકા વારુપ્પપાકા અરૂપિસુ;

નવ મહગ્ગતા પાકા, રૂપારૂપેવ જાયરે.

૧૯૨. કામરૂપભવેસ્વેવ અટ્ઠારસ ચિત્તાનિ ભવન્તિ.

તં યથા –

પુઞ્ઞરૂપાનિ પઞ્ચેવ, પુઞ્ઞજં સમ્પટિચ્છનં;

ચક્ખુસોતદ્વયં પુઞ્ઞપાકં સન્તીરણદ્વયં.

પુઞ્ઞપાકં હસિતુપ્પાદમનોધાતુક્રિયાપિ ચ;

અટ્ઠારસાદિમગ્ગેન, પઞ્ચ રૂપક્રિયાપિ ચ;

કામરૂપભવેસ્વેવ, એતાનેવ સદા સિયું.

દ્વેચત્તાલીસ ચિત્તાનિ, હોન્તિ તીસુ ભવેસુપિ દ્વેચત્તાલીસ ચિત્તાનિ હોન્તિ. તં યથા –

પટિઘદ્વયવજ્જિતાનિ, અપુઞ્ઞાનિ દસેવ ચ;

મહાપુઞ્ઞાનિ અટ્ઠેવ, વોટ્ઠબ્બનક્રિયાનિ ચ.

પુઞ્ઞારુપ્પાનિ ચત્તારિ, આરુપ્પકિરિયાનિ ચ;

કનિટ્ઠમગ્ગવજ્જાનિ, સત્ત લોકુત્તરાનિ ચ;

દ્વેચત્તાલીસ ચિત્તાનિ, હોન્તિ તીસુ ભવેસુપિ.

૧૯૩. ઠપેત્વા પન સબ્બેસં, ચતસ્સોપાયભૂમિયો ચતસ્સો અપાયભૂમિયો ઠપેત્વા વજ્જેત્વા અપાયતો સેસાનં સબ્બેસં પુગ્ગલાનં છબ્બીસભૂમીસુ તેરસ એવ ચિત્તાનિ હોન્તિ. તં યથા –

ચતુત્થારૂપાવચરં, અનાગામિફલાદયો;

મહાક્રિયા ચ જાયન્તિ, તેરસાપાયવજ્જિતા.

અનાગામિફલાદયોતિ આદિ-સદ્દેન હિ અરહત્તફલાનિ ગહિતાનિ.

૧૯૪. અપરાનિ ચતસ્સોપિ, ઠપેત્વારુપ્પભૂમિયો ચતસ્સો અરૂપભૂમિયો ઠપેત્વા સેસાસુ છબ્બીસભૂમીસુ અપરાનિ છ ચિત્તાનિ જાયન્તિ. તં યથા –

મનોધાતુક્રિયઞ્ચેવ, પુઞ્ઞજં સમ્પટિચ્છનં;

ચક્ખુસોતદ્વયં પુઞ્ઞપાકં સન્તીરણદ્વયં;

છેવ ચિત્તાનિ જાયન્તિ, તથા ઉપરિવજ્જિતે.

૧૯૫. સુદ્ધાવાસિકદેવાનં, ઠપેત્વા પઞ્ચ ભૂમિયો પઞ્ચ ભૂમિયો ઠપેત્વા પઞ્ચવીસતિભૂમીસુ પઞ્ચ ચિત્તાનિ જાયન્તિ. તં યથા –

દિટ્ઠિયા સમ્પયુત્તાનં, વિચિકિચ્છાયુતં તથા;

પઞ્ચ સબ્બત્થ જાયન્તિ, સુદ્ધાવાસવિવજ્જિતે.

૧૯૬. અપરાનિ દુવે હોન્તિ, પઞ્ચવીસતિભૂમિસુ;

ઠપેત્વા નેવસઞ્ઞઞ્ચ, ચતસ્સોપાયભૂમિયો.

ચતસ્સોપાયભૂમિયો નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞઞ્ચ ઠપેત્વાયેવ પઞ્ચવીસતિભૂમીસુ અપરાનિ દુવે ચિત્તાનિ હોન્તિ. તં યથા –

ઠપેત્વા નેવસઞ્ઞઞ્ચ, ચતસ્સોપાયભૂમિયો;

સેસાસુ તતિયારુપ્પજવનં જાયતિ દ્વયં.

૧૯૭. દ્વેપિ ચિત્તાનિ જાયન્તિ, ચતુવીસતિભૂમિસુ ચતસ્સોપાયભૂમિયો આકિઞ્ચઞ્ઞઞ્ચ નેવસઞ્ઞઞ્ચ ઠપેત્વા સેસાસુ ચતુવીસતિભૂમીસુ દ્વેપિ ચિત્તાનિ જાયન્તિ. તં યથા –

ચતુત્થતતિયારુપ્પં, ઠપેત્વાપાયભૂમિયો;

સેસાસુ દુતિયારુપ્પ-જવનં જાયતિ દ્વયં.

૧૯૮. અપાયભૂમિયો હિત્વા ચતસ્સો અપાયભૂમિયો તિસ્સો ઉપરિ અરૂપભૂમિયો હિત્વા છડ્ડેત્વા સેસાસુ તેવીસતિભૂમીસુ દ્વેયેવ પન ચિત્તાનિ હોન્તિ. તં યથા –

અપાયભૂમિયો હિત્વા, તિસ્સોચારુપ્પભૂમિયો;

સેસાસુ પઠમારુપ્પં, જવનદ્વયં જાયતિ.

૧૯૯. અરૂપે ચ અપાયે ચ અટ્ઠ ભૂમિયો ઠપેત્વા સેસાસુ બાવીસતિભૂમીસુ એકાદસવિધં ચિત્તં હોતિ. તં યથા –

સબ્બં રૂપઞ્ચ વિપાકં, ઠપેત્વા સિતમાનસં;

એકાદસેવ જાયતિ, અપાયારૂપવજ્જિતે.

૨૦૦. સુદ્ધાવાસે અપાયે ચ નવ ભૂમિયો ઠપેત્વા સેસાસુ એકવીસાસુ ભૂમીસુ નિચ્ચમ્પિ ચત્તારો એવ માનસા હોન્તિ. તં યથા –

સોતાપત્તિફલઞ્ચેવ, સકદાગામિફલમ્પિ ચ;

સકદાગામિમગ્ગો ચ, ઠપેત્વાપાયસુદ્ધકે;

અનાગામિમગ્ગો ચેવ, એકવીસાસુ હોન્તિ હિ.

૨૦૧. એકં સત્તરસસ્વેવ, ચિત્તં જાયતિ ભૂમિસુ સુદ્ધાવાસઅપાયારુપ્પભૂમિયો ઠપેત્વા અવસેસાસુ સત્તરસસુ ભૂમીસુ એકં ચિત્તં જાયતિ. તં યથા –

સુદ્ધાવાસે અપાયે ચ, ઠપેત્વારુપ્પભૂમિયો;

આદિમગ્ગો એકો હોતિ, સત્તરસસુ ભૂમિસુ.

૨૦૨. દ્વાદસેવ તુ જાયન્તે, એકાદસસુ ભૂમિસુ;

ઠપેત્વા પન સબ્બાપિ, ભૂમિયો હિ મહગ્ગતા. –

એકૂનવીસતિભૂમિયો ઠપેત્વા સેસાસુ એકાદસસુ ભૂમીસુ દ્વાદસ ચિત્તાનિ જાયન્તિ. તં યથા –

દોમનસ્સદ્વયાપુઞ્ઞપાકા સત્ત ચ પુઞ્ઞજં;

ઘાનાદિત્તયં સેસાસુ, હિત્વા સબ્બા મહગ્ગતા.

૨૦૩. કામાવચરદેવાનં વસેન ચ મનુસ્સાનં વસેન ચ સત્તસુ કામાવચરભૂમીસુ અટ્ઠ ચિત્તાનિ સબ્બદા જાયન્તિ. તં યથા –

કામે દેવમનુસ્સાનં, મહાપાકાનિ જાયરે;

સદા સત્તસુ એતાનિ, હિત્વા તેવીસ ભૂમિયો.

૨૦૪. પઞ્ચમજ્ઝાનપાકેકો, જાયતે છસુ ભૂમિસુ એકો પઞ્ચમજ્ઝાનવિપાકો વેહપ્ફલાદીસુ છસુ ભૂમીસુ જાયતિ. ચત્તારિ પન રૂપવિપાકચિત્તાનિ તીસુ તીસુ ભૂમીસુ જાયન્તિ. અયમેત્થાધિપ્પાયો – એકો પઠમરૂપવિપાકો બ્રહ્મપારિસજ્જબ્રહ્મપુરોહિતમહાબ્રહ્માનં તીસુ ભૂમીસુ જાયતિ, એકો દુતિયરૂપવિપાકો, એકો તતિયરૂપવિપાકો ચ પરિત્તાભાઅપ્પમાણાભાઆભસ્સરાનં તીસુ ભૂમીસુ જાયતિ, એકો ચતુત્થરૂપવિપાકો પરિત્તસુભઅપ્પમાણસુભસુભકિણ્હાનં તીસુ ભૂમીસુ જાયતિ.

૨૦૫. ચત્તારિ પન ચિત્તાનિ, હોન્તિ એકેકભૂમિસુ અરૂપાવચરવિપાકાનં વસેન ચત્તારિ પન ચિત્તાનિ એકેકભૂમીસુ એકેકાસુ ભૂમીસુ હોન્તિ, ઇતિ એવં ઇમિના મયા વુત્તપ્પકારેન સબ્બાસુ ભૂમીસુ ચિત્તુપ્પાદં પરિદીપયે પણ્ડિતો કથેય્ય.

૨૦૬-૭. કુસલાકુસલા કામે કામે વીસતિ કુસલાકુસલા, તેસં પાકા અહેતુકા તેસં કુસલાકુસલાનં અહેતુકા પઞ્ચદસ વિપાકા આવજ્જનદ્વયઞ્ચ ઇતિ એવં ઇમિના મયા વુત્તપ્પકારેન સત્તતિંસ માનસા નરકાદીસુ ચતૂસુ અપાયેસુપિ જાયરે. અવસેસાનિ દ્વિપઞ્ઞાસ ચિત્તાનિ કદાચિપિ કિસ્મિઞ્ચિ કાલેપિ નુપ્પજ્જન્તિ. તં યથા –

પઞ્ચદસાનિ રૂપે તુ, અરૂપે દ્વાદસીરિતા;

અટ્ઠ લોકુત્તરાનેવ, કામપાકા સહેતુકા.

અટ્ઠ મહાક્રિયા ચેવ, હસિતુપ્પાદમાનસં;

દ્વિપઞ્ઞાસાનિ ચિત્તાનિ, અપાયેસુ ન જાયરે.

૨૦૮. કામે દેવમનુસ્સાનં કામાવચરે દેવમનુસ્સાનં મહગ્ગતા નવ પાકા નેવ જાયન્તિ, અસીતિ હદયા માનસા સદા જાયન્તિ. તં યથા –

દ્વાદસાકુસલાનેવ, કુસલાનેકવીસતિ;

સત્તવીસતિ પાકા ચ, મહગ્ગતવિવજ્જિતા.

કામે દેવમનુસ્સાનં, ક્રિયચિત્તાનિ વીસતિ;

હોન્તિ અસીતિ ચિત્તાનિ, વિઞ્ઞેય્યાનિ વિભાવિના.

૨૦૯-૧૨. કામે કામાવચરે અટ્ઠ મહાવિપાકા દોમનસ્સદ્વયમ્પિ ચ તથા ઘાનાદિવિઞ્ઞાણત્તયં કુસલવિપાકં અપુઞ્ઞજા સત્ત પાકા. નત્થિ આરુપ્પપાકા ચ, રૂપાવચરભૂમિયં અરૂપપાકા ચ ચત્તારો રૂપાવચરભૂમિયં નત્થિ. અયમેત્થાધિપ્પાયો – રૂપાવચરભૂમિયં અટ્ઠ મહાવિપાકા કામસુગતિસત્તાનં દ્વિન્નં વિપાકચિત્તત્તા ન હોન્તિ, ઝાનેન વિક્ખમ્ભિતત્તા દોમનસ્સદ્વયમ્પિ નત્થિ, ઘાનજિવ્હાકાયપસાદવિરહિતત્તા કુસલવિપાકં ઘાનાદિત્તયં નત્થિ, અનિટ્ઠારમ્મણાનં અભાવતો સત્ત અકુસલવિપાકા ચ નત્થિ, અરૂપપાકા ચ નત્થિ. કસ્મા? અરૂપાનં વિપાકચિત્તત્તા. ઇમેહિ સહ ચિત્તેહિ ઇમેહિ ચતુવીસતિચિત્તેહિ સહ તયો મગ્ગા ફલદ્વયં સોતાપત્તિમગ્ગો સકદાગામિમગ્ગો અનાગામિમગ્ગો ચ સોતાપત્તિફલસકદાગામિફલાનિ ચ ચત્તારો દિટ્ઠિસંયુત્તા વિચિકિચ્છાસંયુત્તમ્પિ ચ ચત્તારો હેટ્ઠિમા પાકા ચ સુદ્ધાવાસે ન લબ્ભરે ન લબ્ભન્તિ. અયમેત્થાધિપ્પાયો – પુથુજ્જનસોતાપન્નસકદાગામિપુગ્ગલાનં અસાધારણત્તા સુદ્ધો ચ આવાસો, અથ વા ઘોરાતિક્કમટ્ઠિતત્તા અનાગામિપુગ્ગલા સુદ્ધા નામ, ચતુરોઘતિણ્ણત્તા ખીણાસવા સુદ્ધા નામ, તેસં સુદ્ધાનં દ્વિન્નં ઉત્તમસત્તાનં આવાસોતિપિ સુદ્ધાવાસો, તસ્મિં.

અયમેત્થાધિપ્પાયો – સુદ્ધાવાસે પન સોતાપત્તિમગ્ગસોતાપત્તિફલસકદાગામિમગ્ગસકદાગામિફલઅનાગામિમગ્ગા ન વિજ્જન્તિ. કસ્માતિ ચે? અનાગામિફલટ્ઠાનંયેવ તસ્મિં ઉપ્પજ્જનતો ચત્તારો દિટ્ઠિસંયુત્તા ચ વિચિકિચ્છાયુત્તઞ્ચ પઞ્ચ અકુસલચિત્તાનં સોતાપન્નેન વિનાસિતત્તા, ઇતિ તસ્મા કારણા ન જાયન્તિ. ચત્તારો હેટ્ઠિમવિપાકા હેટ્ઠિમાનં રૂપબ્રહ્માનં વિપાકચિત્તત્તા નત્થિ. સેસાનિ એકપઞ્ઞાસ ચિત્તાનિ સુદ્ધાવાસે પન લબ્ભન્તિ. તં યથા –

દિટ્ઠિયા વિપ્પયુત્તાનિ, ઉદ્ધચ્ચસહગતં તથા;

કામપુઞ્ઞાનિ અટ્ઠ ચ, રૂપપુઞ્ઞાનિ પઞ્ચ વા.

અરૂપકુસલાનેવ, મગ્ગો ખીણાસવસ્સ ચ;

ચક્ખુસોતમનોધાતુ, પુઞ્ઞજા તીરણા દુવે.

પઞ્ચમજ્ઝાનપાકો ચ, અનાગામિફલાદયો;

સુદ્ધાવાસેસુ લબ્ભન્તિ, ક્રિયચિત્તાનિ વીસતિ.

રૂપાવચરિકા સબ્બે સબ્બાનિ રૂપાવચરાનિ પઞ્ચદસ ચિત્તાનિ, કામધાતુયા સબ્બે તેવીસતિ વિપાકા.

૨૧૩. દોમનસ્સાદિમગ્ગો ચ દોમનસ્સદ્વયઞ્ચ આદિમગ્ગો ચ સોતાપત્તિમગ્ગો ચ, ક્રિયા ચ દ્વે અહેતુકા પઞ્ચદ્વારાવજ્જનહસિતુપ્પાદાનિ કિરિયાનિ ચાતિ તેચત્તાલીસ ચિત્તાનિ અરૂપભૂમિયં નત્થિ. પઞ્ચ રૂપાવચરવિપાકા રૂપીનં વિપાકચિત્તત્તા નત્થિ. રૂપજવનાનિ હેટ્ઠિમઝાનાનં વિરત્તત્તા નત્થિ. ચક્ખુસોતવિઞ્ઞાણાનિ પુઞ્ઞજાનિ પસાદરહિતત્તા નત્થિ. ઘાનાદિવિઞ્ઞાણાનિ પકતિયાયેવ નત્થિ. કુસલવિપાકા મનોધાતુ ચક્ખાદિગ્ગહિતપઞ્ચારમ્મણત્તા અરૂપાનં ધમ્મારમ્મણત્તા નત્થિ, અસતિ ચક્ખાદિવિઞ્ઞાણે સા ચ પુઞ્ઞજા મનોધાતુ તાય ચ અસતિયા ચક્ખાદિવિઞ્ઞાણમ્પિ નત્થિયેવ. કિરિયામનોધાતુપિ પઞ્ચારમ્મણત્તાયેવ નત્થિ, હસિતુપ્પાદોપિ રૂપકાયાભાવા સિતસ્સાભાવા નત્થિ, પુબ્બેવ દિટ્ઠસચ્ચા અરિયા રૂપભૂમિકા, તસ્મા આદિમગ્ગોપિ નત્થિ.

૨૧૪. એવં ભૂમિવસેનેવ, ચિત્તુપ્પત્તિં વિભાવયે એવં ઇમિના મયા વુત્તપ્પકારેન ભૂમિવસેન ચિત્તુપ્પત્તિં વિભાવયે ધીરો કથેય્ય. તથા એવં એકાદસન્નં પુગ્ગલાનં વસેન ચિત્તુપ્પત્તિં ધીરો વિભાવયે કથેય્ય.

૨૧૫. કુસલાકુસલા કામે,

તેસં પાકા અહેતુકા;

આવજ્જનદ્વયઞ્ચાતિ,

સત્તતિંસેવ માનસાતિ. –

અયં વુત્તત્થા.

૨૧૬. એવં ચતૂસ્વપાયભૂમીસુ મનુસ્સભૂમિયઞ્ચાતિ પઞ્ચભૂમીસુ અહેતુકસ્સ સત્તસ્સ જાયન્તે ઉપ્પજ્જન્તિ. દ્વેપઞ્ઞાસાવસેસાનિ, ન જાયન્તિ કદાચિપિ અવસેસાનિ દ્વેપઞ્ઞાસ ચિત્તાનિ કદાચિપિ ન જાયન્તિ ન ઉપ્પજ્જન્તિ, તાનિ સરૂપતો વુત્તાનેવ.

૨૧૭. અહેતુકસ્સ સત્તસ્સ ઉપ્પજ્જન્તેહિ સત્તતિંસચિત્તેહિ સહ દુહેતુકા, ચતુમહાવિપાકા ચાતિ ચત્તાલીસ ચિત્તાનિ તથા એકકં દુહેતુકસ્સ સત્તસ્સ જાયન્તિ.

૨૧૮-૨૩. સબ્બે મહગ્ગતા ચેવ સબ્બે સત્તવીસતિવિધા મહગ્ગતા ચેવ સબ્બેપિ ચ અનાસવા સબ્બે અટ્ઠ લોકુત્તરા ચેવ ચત્તારો તિહેતુકવિપાકા ચ કામે હસિતુપ્પાદો સહેતુકમહાકિરિયા ચાતિ નવ ક્રિયાપિ ચેતિ ચત્તાલીસં તથા અટ્ઠ ચ દુહેતુનો સત્તસ્સ ન જાયન્તિ.

અયમેત્થાધિપ્પાયો – દુહેતુનો રૂપારૂપસમાપત્તિયા અસમત્થતાય સત્તવીસ મહગ્ગતા ન જાયન્તિ, મગ્ગફલં અધિગન્તું અસમત્થતાય અટ્ઠ લોકુત્તરા ન જાયન્તિ, તિહેતુકવિપાકા તિહેતુકાનં સત્તાનં વિપાકચિત્તત્તા ન જાયન્તિ, નવ કિરિયાનિ ખીણાસવાનંયેવ ઉપ્પજ્જમાનત્તા ન જાયન્તીતિ. કામાવચરસત્તસ્સ, તિહેતુપટિસન્ધિનો પુથુજ્જનસ્સ ચતુપઞ્ઞાસ માનસા જાયન્તિ. કતમાનિ તાનિ? દુહેતુકસ્સ વુત્તાનિ ચત્તાલીસ ચિત્તાનિ તથા એકઞ્ચ કામધાતુયં ચત્તારો ઞાણસમ્પયુત્તવિપાકા રૂપારૂપેસુ નવ પુઞ્ઞાનિ ચાતિ ચતુપઞ્ઞાસ માનસા જાયન્તિ. પુથુજ્જનસ્સ તિહેતુનો કામસત્તસ્સ પઞ્ચતિંસ ચિત્તાનિ ન જાયરે ન જાયન્તિ. તં યથા –

આવજ્જનદ્વયં હિત્વા, અટ્ઠારસ ક્રિયાપિ ચ;

નવ મહગ્ગતા પાકા, અટ્ઠ લોકુત્તરાનિ ચ.

કામપુથુજ્જનસ્સેવ, તિહેતુપટિસન્ધિનો;

પઞ્ચતિંસેવ ચિત્તાનિ, ન જાયન્તિ કદાચિપિ.

છદેવેસુ મનુસ્સેસુ ચાતિ સત્તસુ ભૂમીસુ જાતસ્સ સોતાપન્નસ્સ દેહિનો સત્તસ્સ પઞ્ઞાસ ચિત્તાનિ જાયન્તિ. ઇતિ વચનં ધીરો નિદ્દિસે કથેય્ય. તં યથા –

દિટ્ઠિયા વિપ્પયુત્તાનિ, દોમનસ્સદ્વયમ્પિ ચ;

ઉદ્ધચ્ચસહિતઞ્ચેવ, કામપુઞ્ઞાનિ અટ્ઠ ચ.

નવ મહગ્ગતપુઞ્ઞાનિ, આવજ્જનદ્વયમ્પિ ચ;

સબ્બે કામવિપાકા ચ, સોતાપત્તિફલમ્પિ ચ.

અસ્સ સોતાપન્નસ્સ નવતિંસેવ ચિત્તાનિ ન ઉપ્પજ્જન્તિ. ઇતિ વચનં ધીરો દીપયે દેસેય્ય. તં યથા –

આવજ્જનદ્વયં હિત્વા, અટ્ઠારસ ક્રિયાપિ ચ;

નવ મહગ્ગતા પાકા, સત્ત લોકુત્તરાનિ ચ.

દિટ્ઠિયા સમ્પયુત્તાનિ, વિચિકિચ્છાયુતં તથા;

નવતિંસ ન જાયન્તિ, સોતાપન્નસ્સ દેહિનો.

૨૨૪. પઠમં ફલં ઠપેત્વા સોતાપન્નસ્સ પુગ્ગલસ્સ વુત્તાનિ ચિત્તાનિ અત્તનો સકદાગામિનો ફલેન સકદાગામિફલેન સહ સકદાગામિપુગ્ગલસ્સ સિયું.

૨૨૫. સોતાપન્નસ્સ વુત્તાનિ, ઠપેત્વા પટિઘદ્વયં દુતિયઞ્ચ ફલં સકદાગામિફલઞ્ચ હિત્વા અત્તનો અનાગામિફલેન સહ સોતાપન્નસ્સ સત્તસ્સ વુત્તાનિ યાનિ અટ્ઠચત્તાલીસ ચિત્તાનિ અત્થિ, તાનિ અનાગામિસ્સ સત્તસ્સ જાયન્તિ. ઇતિ વચનં ધીરો વિનિદ્દિસે.

૨૨૬. કતિ ચિત્તાનિ જાયન્તિ, કામે અરહતો પન કામે સત્તસુ કામભૂમીસુ જાતસ્સ અરહતો ખીણાસવસ્સ કતિ ચિત્તાનિ જાયન્તિ? ચત્તારિ ચ ચત્તારીસઞ્ચ ચિત્તાનિ કામે સત્તસુ કામભૂમીસુ જાતસ્સ અરહતો સિયું ભવેય્યું. તં યથા –

તેવીસ કામપાકાનિ, ક્રિયચિત્તાનિ વીસતિ;

અરહત્તફલેનેવ, કામે અરહતો સિયું.

૨૨૭. મગ્ગટ્ઠાનં ચતુન્નમ્પિ તેસં પુગ્ગલાનં સકં સકં મગ્ગચિત્તં સિયા ભવેય્ય. એકચિત્તક્ખણા હિ તે હિ સચ્ચં તં મયા વુત્તં વચનં. તે મગ્ગા એકચિત્તક્ખણા.

૨૨૮. પુથુજ્જનસ્સ તીસ્વેવ, પઠમજ્ઝાનભૂમિસુ તીસુ એવ પઠમજ્ઝાનભૂમીસુ જાતસ્સ પુથુજ્જનસ્સ બ્રહ્મુનો પઞ્ચતિંસ એવ ચિત્તાનિ જાયન્તિ. ઇતિ વચનં ધીરો વિનિદ્દિસે ઉચ્ચારેય્ય. તં યથા –

દોમનસ્સદ્વયં હિત્વા, અપુઞ્ઞાનિ દસેવ ચ;

કામપુઞ્ઞાનિ અટ્ઠેવ, નવ પુઞ્ઞા મહગ્ગતા.

ચક્ખુસોતદ્વયં પુઞ્ઞપાકં સન્તીરણદ્વયં;

આવજ્જનદ્વયઞ્ચેવ, પુઞ્ઞજં સમ્પટિચ્છનં;

પઠમજ્ઝાનપાકો ચ, પઞ્ચતિંસેવ જાયરે.

૨૨૯-૨૩૪. ઘાનાદીસુ પસાદેસુ પવત્તં કુસલવિપાકં વિઞ્ઞાણત્તયં સત્ત અપુઞ્ઞજા પાકા અટ્ઠ મહાપાકા તથા ઉપરિઝાનભૂમીસુ જાતા પાકા આરુપ્પા ચત્તારો વિપાકાપિ ચ દોમનસ્સદ્વયમ્પિ ચ આવજ્જનદ્વયવજ્જા અટ્ઠારસ ક્રિયા ચેવ અટ્ઠ લોકુત્તરાનિ ચ એતાનિ ચતુપઞ્ઞાસ ચિત્તાનિ પઠમજ્ઝાનભૂમીસુ તીસુ નિબ્બત્તસ્સ પુથુજ્જનસ્સ દેહિનો સત્તસ્સ ન ચ લબ્ભરે ન લબ્ભન્તિ. તાસુ તીસુ ભૂમીસુ નિબ્બત્તસ્સ પુથુજ્જનસ્સ બ્રહ્મુનો વુત્તેસુ ચિત્તેસુ અપુઞ્ઞપઞ્ચકં હિત્વા તત્થ તીસુ પઠમજ્ઝાનભૂમીસુ નિબ્બત્તસ્સ સોતાપન્નસ્સ બ્રહ્મુનો પઠમફલેન સહ એકતિંસ ચિત્તાનિ જાયરે જાયન્તિ. સકદાગામિનો તત્થ તીસુ પઠમજ્ઝાનભૂમીસુ જાતસ્સ સકદાગામિનો બ્રહ્મુનો તેસુ ચિત્તેસુ પઠમં ફલં ઠપેત્વા સકદાગામિફલં પક્ખિપિત્વા એકતિંસેવ ચિત્તાનિ જાયરે. અનાગામિસ્સ તત્થેવ તીસુ પઠમજ્ઝાનભૂમીસુ એવ જાતસ્સ અનાગામિસ્સ દુતિયં ફલં ઠપેત્વા અત્તનો ફલચિત્તેન સહ એકતિંસેવ ચિત્તાનિ જાયન્તિ.

૨૩૫. વિઞ્ઞાણં ચક્ખુસોતાનં, પુઞ્ઞજં સમ્પટિચ્છનં;

સન્તીરણદ્વયઞ્ચેવ, ક્રિયચિત્તાનિ વીસતિ.

૨૩૬-૭. અરહત્તફલં પઠમજ્ઝાનતો સમ્ભવો પાકો સત્તવીસતિ ચિત્તાનિ અરહન્તસ્સ ખીણાસવસ્સ જાયરે. પુથુજ્જનસ્સ તીસ્વેવ તીસુ એવ દુતિયજ્ઝાનભૂમીસુ જાતસ્સ પુથુજ્જનસ્સ બ્રહ્મુનો દુતિયજ્ઝાનતતિયજ્ઝાનપાકેન સહ છત્તિંસ ચિત્તાનિ જાયન્તિ. તં યથા –

દોમનસ્સદ્વયં હિત્વા, અપુઞ્ઞાનિ દસેવ ચ;

કામપુઞ્ઞાનિ અટ્ઠેવ, નવ પુઞ્ઞમહગ્ગતા.

ચક્ખુસોતદ્વયં પુઞ્ઞપાકં સન્તીરણદ્વયં;

આવજ્જનદ્વયઞ્ચેવ, પુઞ્ઞજં સમ્પટિચ્છનં.

દુતિયજ્ઝાનપાકેન, તતિયજ્ઝાનપાકતો;

છત્તિંસેવ ચ ચિત્તાનિ, દુતિયજ્ઝાનદેહિનો.

૨૩૮-૨૪૧. પુથુજ્જનસ્સ વુત્તેસુ, હિત્વા વાપુઞ્ઞપઞ્ચકં અત્તનો ફલેન સહ બાત્તિંસ ચિત્તાનિ સોતાપન્નસ્સ જાયન્તિ. સોતાપન્નસ્સ વુત્તેસુ, ઠપેત્વા પઠમં ફલં સોતાપન્નસ્સ વુત્તેસુ પઠમં ફલં ઠપેત્વા અત્તનો ફલચિત્તેન સહ બાત્તિંસ ચિત્તાનિ, સકદાગામિસ્સ વુત્તેસુ દુતિયં ફલં ઠપેત્વા અનાગામિફલેન સહ બાત્તિંસેવ ચિત્તાનિ અસ્સ અનાગામિનો ભવન્તિ. અરહન્તસ્સ તીસ્વેવ, અટ્ઠવીસતિ અત્તનો તીસુ એવ દુતિયજ્ઝાનભૂમીસુ જાતસ્સ અરહતો અત્તનો ફલેન દુતિયજ્ઝાનતતિયજ્ઝાનપાકતો પાકેહિ સહ અટ્ઠવીસતિ ચિત્તાનિ હોન્તિ. તં યથા –

વિઞ્ઞાણં ચક્ખુસોતાનં, પુઞ્ઞજં સમ્પટિચ્છનં;

સન્તીરણદ્વયઞ્ચેવ, ક્રિયચિત્તાનિ વીસતિ.

અરહત્તફલં પાકો, દુતિયજ્ઝાનસમ્ભવો;

તતિયજ્ઝાનપાકો ચ, અટ્ઠવીસતિ માનસા.

૨૪૨-૬. પરિત્તકસુભાદીનં, દેવાનં તીસુ ભૂમીસુ ચતુત્થજ્ઝાનવિપાકેન સહ પઞ્ચતિંસેવ ચિત્તાનિ જાયન્તિ. સોતાપન્નસ્સ તત્થેક-તિંસ ચિત્તાનિ જાયરેતત્થ તાસુ તીસુ પરિત્તકસુભાદીનં ભૂમીસુ સોતાપન્નસ્સ ચ એકતિંસ ચિત્તાનિ જાયરે. યથા એવં સકદાગામિનો એકતિંસ ચિત્તાનિ જાયરે. તથા અનાગામિનો એકતિંસ જાયરે. તત્થેવ તાસુ તીસુ ભૂમીસુ એવ જાતસ્સ ખીણાસવસ્સ સત્તવીસતિ માનસા હોન્તિ, તથા એવં વેહપ્ફલે વેહપ્ફલભૂમિયં જાતાનં પુથુજ્જનસેક્ખાનં પઞ્ચન્નં સબ્બેસં પુગ્ગલાનં માનસા હોન્તિ. પઞ્ચસુ સુદ્ધાવાસિકભૂમીસુ જાતસ્સ અનાગામિનો સત્તસ્સ એકતિંસેવ ચિત્તાનિ હોન્તિ. ઇતિ વચનં ધીરો પરિદીપયે દેસેય્ય. તત્થેવ તાસુ સુદ્ધાવાસભૂમીસુ એવ જાતસ્સ અરહતો સત્તવીસતિ માનસા હોન્તિ. એવં ઇમિના મયા વુત્તપ્પકારેન રૂપીસુ પઞ્ચદસસુ રૂપિભૂમીસુ જાતાનં સબ્બેસં પુગ્ગલાનં ચિત્તાનિ વિભાવિના ધીરેન વિઞ્ઞેય્યાનિ જાનિતબ્બાનિ.

૨૪૭. ચતુવીસતિ ચિત્તાનિ, પઠમારુપ્પભૂમિયં પઠમઆરુપ્પભૂમિયં જાતસ્સ પુથુજ્જનસ્સ ચતુવીસતિ ચિત્તાનિ જાયન્તિ. ઇતિ વચનં ધીરો વિનિદ્દિસે. તં યથા –

દોમનસ્સદ્વયં હિત્વા, અપુઞ્ઞાનિ દસેવ ચ;

કામપુઞ્ઞાનિ અટ્ઠેવ, આરુપ્પકુસલાનિ ચ;