૫. અમતવગ્ગો

૧. અમતસુત્તં

૪૦૭. સાવત્થિનિદાનં. ‘‘ચતૂસુ, ભિક્ખવે, સતિપટ્ઠાનેસુ સુપ્પતિટ્ઠિતચિત્તા વિહરથ. મા વો અમતં પનસ્સ. કતમેસુ ચતૂસુ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ કાયે કાયાનુપસ્સી વિહરતિ આતાપી સમ્પજાનો સતિમા, વિનેય્ય લોકે અભિજ્ઝાદોમનસ્સં; વેદનાસુ…પે… ચિત્તે…પે… ધમ્મેસુ ધમ્માનુપસ્સી વિહરતિ આતાપી સમ્પજાનો સતિમા, વિનેય્ય લોકે અભિજ્ઝાદોમનસ્સં. ઇમેસુ, ભિક્ખવે, ચતૂસુ સતિપટ્ઠાનેસુ સુપ્પતિટ્ઠિતચિત્તા વિહરથ. મા વો અમતં પનસ્સા’’તિ. પઠમં.

૨. સમુદયસુત્તં

૪૦૮. ‘‘ચતુન્નં, ભિક્ખવે, સતિપટ્ઠાનાનં સમુદયઞ્ચ અત્થઙ્ગમઞ્ચ દેસેસ્સામિ. તં સુણાથ. કો ચ, ભિક્ખવે, કાયસ્સ સમુદયો? આહારસમુદયા કાયસ્સ સમુદયો; આહારનિરોધા કાયસ્સ અત્થઙ્ગમો. ફસ્સસમુદયા વેદનાનં સમુદયો; ફસ્સનિરોધા વેદનાનં અત્થઙ્ગમો. નામરૂપસમુદયા ચિત્તસ્સ સમુદયો; નામરૂપનિરોધા ચિત્તસ્સ અત્થઙ્ગમો. મનસિકારસમુદયા ધમ્માનં સમુદયો; મનસિકારનિરોધા ધમ્માનં અત્થઙ્ગમો’’તિ. દુતિયં.

૩. મગ્ગસુત્તં

૪૦૯. સાવત્થિનિદાનં. તત્ર ખો ભગવા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘એકમિદાહં, ભિક્ખવે, સમયં ઉરુવેલાયં વિહરામિ નજ્જા નેરઞ્જરાય તીરે અજપાલનિગ્રોધે પઠમાભિસમ્બુદ્ધો. તસ્સ મય્હં, ભિક્ખવે, રહોગતસ્સ પટિસલ્લીનસ્સ એવં ચેતસો પરિવિતક્કો ઉદપાદિ – ‘એકાયનો અયં મગ્ગો સત્તાનં વિસુદ્ધિયા સોકપરિદેવાનં સમતિક્કમાય દુક્ખદોમનસ્સાનં અત્થઙ્ગમાય ઞાયસ્સ અધિગમાય નિબ્બાનસ્સ સચ્છિકિરિયાય, યદિદં – ચત્તારો સતિપટ્ઠાના’’’.

‘‘કતમે ચત્તારો? કાયે વા ભિક્ખુ કાયાનુપસ્સી વિહરેય્ય આતાપી સમ્પજાનો સતિમા, વિનેય્ય લોકે અભિજ્ઝાદોમનસ્સં; વેદનાસુ વા ભિક્ખુ વેદનાનુપસ્સી વિહરેય્ય…પે… ચિત્તે વા ભિક્ખુ ચિત્તાનુપસ્સી વિહરેય્ય…પે… ધમ્મેસુ વા ભિક્ખુ ધમ્માનુપસ્સી વિહરેય્ય આતાપી સમ્પજાનો સતિમા, વિનેય્ય લોકે અભિજ્ઝાદોમનસ્સં. એકાયનો અયં મગ્ગો સત્તાનં વિસુદ્ધિયા સોકપરિદેવાનં સમતિક્કમાય દુક્ખદોમનસ્સાનં અત્થઙ્ગમાય ઞાયસ્સ અધિગમાય નિબ્બાનસ્સ સચ્છિકિરિયાય, યદિદં – ચત્તારો સતિપટ્ઠાના’’તિ.

‘‘અથ ખો, ભિક્ખવે, બ્રહ્મા સહમ્પતિ મમ ચેતસા ચેતોપરિવિતક્કમઞ્ઞાય – સેય્યથાપિ નામ બલવા પુરિસો સમિઞ્જિતં વા બાહં પસારેય્ય, પસારિતં વા બાહં સમિઞ્જેય્ય, એવમેવ – બ્રહ્મલોકે અન્તરહિતો મમ પુરતો પાતુરહોસિ. અથ ખો, ભિક્ખવે, બ્રહ્મા સહમ્પતિ એકંસં ઉત્તરાસઙ્ગં કરિત્વા યેનાહં તેનઞ્જલિં પણામેત્વા મં એતદવોચ – ‘એવમેતં, ભગવા, એવમેતં, સુગત! એકાયનો અયં, ભન્તે, મગ્ગો સત્તાનં વિસુદ્ધિયા સોકપરિદેવાનં સમતિક્કમાય દુક્ખદોમનસ્સાનં અત્થઙ્ગમાય ઞાયસ્સ અધિગમાય નિબ્બાનસ્સ સચ્છિકિરિયાય, યદિદં – ચત્તારો સતિપટ્ઠાના’’’.

‘‘કતમે ચત્તારો? કાયે વા, ભન્તે, ભિક્ખુ કાયાનુપસ્સી વિહરેય્ય આતાપી સમ્પજાનો સતિમા, વિનેય્ય લોકે અભિજ્ઝાદોમનસ્સં; વેદનાસુ વા…પે… ચિત્તે વા …પે… ધમ્મેસુ વા, ભન્તે, ભિક્ખુ ધમ્માનુપસ્સી વિહરેય્ય આતાપી સમ્પજાનો સતિમા, વિનેય્ય લોકે અભિજ્ઝાદોમનસ્સં. એકાયનો અયં, ભન્તે, મગ્ગો સત્તાનં વિસુદ્ધિયા સોકપરિદેવાનં સમતિક્કમાય દુક્ખદોમનસ્સાનં અત્થઙ્ગમાય ઞાયસ્સ અધિગમાય નિબ્બાનસ્સ સચ્છિકિરિયાય, યદિદં – ચત્તારો સતિપટ્ઠાના’’તિ.

‘‘ઇદમવોચ, ભિક્ખવે, બ્રહ્મા સહમ્પતિ. ઇદં વત્વા અથાપરં એતદવોચ –

‘એકાયનં જાતિખયન્તદસ્સી, મગ્ગં પજાનાતિ હિતાનુકમ્પી;

એતેન મગ્ગેન તરિંસુ પુબ્બે, તરિસ્સન્તિ યે ચ તરન્તિ ઓઘ’’’ન્તિ. તતિયં;

૪. સતિસુત્તં

૪૧૦. ‘‘સતો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ વિહરેય્ય. અયં વો અમ્હાકં અનુસાસની. કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સતો હોતિ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ કાયે કાયાનુપસ્સી વિહરતિ આતાપી સમ્પજાનો સતિમા, વિનેય્ય લોકે અભિજ્ઝાદોમનસ્સં; વેદનાસુ…પે… ચિત્તે…પે… ધમ્મેસુ ધમ્માનુપસ્સી વિહરતિ આતાપી સમ્પજાનો સતિમા, વિનેય્ય લોકે અભિજ્ઝાદોમનસ્સં. એવં ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સતો હોતિ. સતો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ વિહરેય્ય. અયં વો અમ્હાકં અનુસાસની’’તિ. ચતુત્થં.

૫. કુસલરાસિસુત્તં

૪૧૧. ‘‘‘કુસલરાસી’તિ, ભિક્ખવે, વદમાનો ચત્તારો સતિપટ્ઠાને સમ્મા વદમાનો વદેય્ય. કેવલો હાયં, ભિક્ખવે, કુસલરાસિ, યદિદં – ચત્તારો સતિપટ્ઠાના.

‘‘કતમે ચત્તારો? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ કાયે કાયાનુપસ્સી વિહરતિ આતાપી સમ્પજાનો સતિમા, વિનેય્ય લોકે અભિજ્ઝાદોમનસ્સં; વેદનાસુ…પે… ચિત્તે…પે… ચિત્તાનુપસ્સી…પે… ધમ્મેસુ ધમ્માનુપસ્સી વિહરતિ આતાપી સમ્પજાનો સતિમા, વિનેય્ય લોકે અભિજ્ઝાદોમનસ્સં. ‘કુસલરાસી’તિ, ભિક્ખવે, વદમાનો ઇમે ચત્તારો સતિપટ્ઠાને સમ્મા વદમાનો વદેય્ય. કેવલો હાયં, ભિક્ખવે, કુસલરાસિ, યદિદં – ચત્તારો સતિપટ્ઠાના’’તિ. પઞ્ચમં.

૬. પાતિમોક્ખસંવરસુત્તં

૪૧૨. અથ ખો અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ…પે… એકમન્તં નિસિન્નો ખો સો ભિક્ખુ ભગવન્તં એતદવોચ –

‘‘સાધુ મે, ભન્તે, ભગવા સંખિત્તેન ધમ્મં દેસેતુ, યમહં ભગવતો ધમ્મં સુત્વા એકો વૂપકટ્ઠો અપ્પમત્તો આતાપી પહિતત્તો વિહરેય્ય’’ન્તિ. ‘‘તસ્માતિહ ત્વં, ભિક્ખુ, આદિમેવ વિસોધેહિ કુસલેસુ ધમ્મેસુ. કો ચાદિ કુસલાનં ધમ્માનં? ઇધ ત્વં, ભિક્ખુ, પાતિમોક્ખસંવરસંવુતો વિહરાહિ આચારગોચરસમ્પન્નો અણુમત્તેસુ વજ્જેસુ ભયદસ્સાવી, સમાદાય સિક્ખસ્સુ સિક્ખાપદેસુ. યતો ખો ત્વં, ભિક્ખુ, પાતિમોક્ખસંવરસંવુતો વિહરિસ્સસિ આચારગોચરસમ્પન્નો અણુમત્તેસુ વજ્જેસુ ભયદસ્સાવી સમાદાય સિક્ખિસ્સુ સિક્ખાપદેસુ; તતો ત્વં, ભિક્ખુ, સીલં નિસ્સાય સીલે પતિટ્ઠાય ચત્તારો સતિપટ્ઠાને ભાવેય્યાસિ’’.

‘‘કતમે ચત્તારો? ઇધ ત્વં, ભિક્ખુ, કાયે કાયાનુપસ્સી વિહરાહિ આતાપી સમ્પજાનો સતિમા, વિનેય્ય લોકે અભિજ્ઝાદોમનસ્સં; વેદનાસુ…પે… ચિત્તે…પે… ધમ્મેસુ ધમ્માનુપસ્સી વિહરાહિ આતાપી સમ્પજાનો સતિમા, વિનેય્ય લોકે અભિજ્ઝાદોમનસ્સં. યતો ખો ત્વં, ભિક્ખુ, સીલં નિસ્સાય સીલે પતિટ્ઠાય ઇમે ચત્તારો સતિપટ્ઠાને એવં ભાવેસ્સસિ, તતો તુય્હં, ભિક્ખુ, યા રત્તિ વા દિવસો વા આગમિસ્સતિ વુદ્ધિયેવ પાટિકઙ્ખા કુસલેસુ ધમ્મેસુ, નો પરિહાની’’તિ.

અથ ખો સો ભિક્ખુ ભગવતો ભાસિતં અભિનન્દિત્વા અનુમોદિત્વા ઉટ્ઠાયાસના ભગવન્તં અભિવાદેત્વા પદક્ખિણં કત્વા પક્કામિ. અથ ખો સો ભિક્ખુ એકો વૂપકટ્ઠો અપ્પમત્તો આતાપી પહિતત્તો વિહરન્તો નચિરસ્સેવ – યસ્સત્થાય કુલપુત્તા સમ્મદેવ અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજન્તિ, તદનુત્તરં – બ્રહ્મચરિયપરિયોસાનં દિટ્ઠેવ ધમ્મે સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ. ‘‘ખીણા જાતિ, વુસિતં બ્રહ્મચરિયં, કતં કરણીયં, નાપરં ઇત્થત્તાયા’’તિ અબ્ભઞ્ઞાસિ. અઞ્ઞતરો ચ પન સો ભિક્ખુ અરહતં અહોસીતિ. છટ્ઠં.

૭. દુચ્ચરિતસુત્તં

૪૧૩. અથ ખો અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ…પે… ‘‘સાધુ મે, ભન્તે, ભગવા સંખિત્તેન ધમ્મં દેસેતુ, યમહં ભગવતો ધમ્મં સુત્વા એકો વૂપકટ્ઠો અપ્પમત્તો આતાપી પહિતત્તો વિહરેય્ય’’ન્તિ. ‘‘તસ્માતિહ ત્વં, ભિક્ખુ, આદિમેવ વિસોધેહિ કુસલેસુ ધમ્મેસુ. કો ચાદિ કુસલાનં ધમ્માનં? ઇધ ત્વં, ભિક્ખુ, કાયદુચ્ચરિતં પહાય કાયસુચરિતં ભાવેસ્સસિ. વચીદુચ્ચરિતં પહાય વચીસુચરિતં ભાવેસ્સસિ. મનોદુચ્ચરિતં પહાય મનોસુચરિતં ભાવેસ્સસિ. યતો ખો ત્વં, ભિક્ખુ, કાયદુચ્ચરિતં પહાય કાયસુચરિતં ભાવેસ્સસિ, વચીદુચ્ચરિતં પહાય વચીસુચરિતં ભાવેસ્સસિ, મનોદુચ્ચરિતં પહાય મનોસુચરિતં ભાવેસ્સસિ, તતો ત્વં, ભિક્ખુ, સીલં નિસ્સાય સીલે પતિટ્ઠાય ચત્તારો સતિપટ્ઠાને ભાવેય્યાસિ’’.

‘‘કતમે ચત્તારો? ઇધ ત્વં, ભિક્ખુ, કાયે કાયાનુપસ્સી વિહરાહિ આતાપી સમ્પજાનો સતિમા, વિનેય્ય લોકે અભિજ્ઝાદોમનસ્સં; વેદનાસુ…પે… ચિત્તે…પે… ધમ્મેસુ ધમ્માનુપસ્સી વિહરાહિ આતાપી સમ્પજાનો સતિમા, વિનેય્ય લોકે અભિજ્ઝાદોમનસ્સં. યતો ખો ત્વં, ભિક્ખુ, સીલં નિસ્સાય સીલે પતિટ્ઠાય ઇમે ચત્તારો સતિપટ્ઠાને એવં ભાવેસ્સસિ, તતો તુય્હં, ભિક્ખુ, યા રત્તિ વા દિવસો વા આગમિસ્સતિ વુદ્ધિયેવ પાટિકઙ્ખા કુસલેસુ ધમ્મેસુ, નો પરિહાની’’તિ…પે… અઞ્ઞતરો ચ પન સો ભિક્ખુ અરહતં અહોસીતિ. સત્તમં.

૮. મિત્તસુત્તં

૪૧૪. ‘‘યે, ભિક્ખવે, અનુકમ્પેય્યાથ, યે ચ ખો સોતબ્બં મઞ્ઞેય્યું મિત્તા વા અમચ્ચા વા ઞાતી વા સાલોહિતા વા, તે વો, ભિક્ખવે, ચતુન્નં સતિપટ્ઠાનાનં ભાવનાય સમાદપેતબ્બા નિવેસેતબ્બા પતિટ્ઠાપેતબ્બા.

‘‘કતમેસં, ચતુન્નં? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ કાયે કાયાનુપસ્સી વિહરતિ આતાપી સમ્પજાનો સતિમા, વિનેય્ય લોકે અભિજ્ઝાદોમનસ્સં; વેદનાસુ…પે… ચિત્તે…પે… ધમ્મેસુ ધમ્માનુપસ્સી વિહરતિ આતાપી સમ્પજાનો સતિમા, વિનેય્ય લોકે અભિજ્ઝાદોમનસ્સં. યે, ભિક્ખવે, અનુકમ્પેય્યાથ, યે ચ સોતબ્બં મઞ્ઞેય્યું મિત્તા વા અમચ્ચા વા ઞાતી વા સાલોહિતા વા, તે વો, ભિક્ખવે, ઇમેસં ચતુન્નં સતિપટ્ઠાનાનં ભાવનાય સમાદપેતબ્બા નિવેસેતબ્બા પતિટ્ઠાપેતબ્બા’’તિ. અટ્ઠમં.

૯. વેદનાસુત્તં

૪૧૫. ‘‘તિસ્સો ઇમા, ભિક્ખવે, વેદના. કતમા તિસ્સો? સુખા વેદના, દુક્ખા વેદના, અદુક્ખમસુખા વેદના – ઇમા ખો, ભિક્ખવે, તિસ્સો વેદના. ઇમાસં ખો, ભિક્ખવે, તિસ્સન્નં વેદનાનં પરિઞ્ઞાય ચત્તારો સતિપટ્ઠાના ભાવેતબ્બા.

‘‘કતમે ચત્તારો? ઇધ ભિક્ખવે, ભિક્ખુ કાયે કાયાનુપસ્સી વિહરતિ આતાપી સમ્પજાનો સતિમા, વિનેય્ય લોકે અભિજ્ઝાદોમનસ્સં; વેદનાસુ…પે… ચિત્તે…પે… ધમ્મેસુ ધમ્માનુપસ્સી વિહરતિ આતાપી સમ્પજાનો સતિમા, વિનેય્ય લોકે અભિજ્ઝાદોમનસ્સં. ઇમાસં ખો, ભિક્ખવે, તિસ્સન્નં વેદનાનં પરિઞ્ઞાય ઇમે ચત્તારો સતિપટ્ઠાના ભાવેતબ્બા’’તિ. નવમં.

૧૦. આસવસુત્તં

૪૧૬. ‘‘તયોમે, ભિક્ખવે આસવા. કતમે તયો? કામાસવો, ભવાસવો, અવિજ્જાસવો – ઇમે ખો, ભિક્ખવે, તયો આસવા. ઇમેસં ખો, ભિક્ખવે, તિણ્ણન્નં આસવાનં પહાનાય ચત્તારો સતિપટ્ઠાના ભાવેતબ્બા.

‘‘કતમે ચત્તારો? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ કાયે કાયાનુપસ્સી વિહરતિ આતાપી સમ્પજાનો સતિમા, વિનેય્ય લોકે અભિજ્ઝાદોમનસ્સં; વેદનાસુ…પે… ચિત્તે…પે… ધમ્મેસુ ધમ્માનુપસ્સી વિહરતિ આતાપી સમ્પજાનો સતિમા, વિનેય્ય લોકે અભિજ્ઝાદોમનસ્સં. ઇમેસં ખો, ભિક્ખવે, તિણ્ણન્નં આસવાનં પહાનાય ઇમે ચત્તારો સતિપટ્ઠાના ભાવેતબ્બા’’તિ. દસમં.

અમતવગ્ગો પઞ્ચમો.

તસ્સુદ્દાનં –

અમતં સમુદયો મગ્ગો, સતિ કુસલરાસિ ચ;

પાતિમોક્ખં દુચ્ચરિતં, મિત્તવેદના આસવેન ચાતિ.