૧૦. કિમિલસુત્તં

૯૮૬. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા કિમિલાયં [કિમ્બિલાયં (સી. પી.)] વિહરતિ વેળુવને. તત્ર ખો ભગવા આયસ્મન્તં કિમિલં આમન્તેસિ – ‘‘કથં ભાવિતો નુ ખો, કિમિલ, આનાપાનસ્સતિસમાધિ કથં બહુલીકતો મહપ્ફલો હોતિ મહાનિસંસો’’તિ?

એવં વુત્તે આયસ્મા કિમિલો તુણ્હી અહોસિ. દુતિયમ્પિ ખો ભગવા…પે… તતિયમ્પિ ખો ભગવા આયસ્મન્તં કિમિલં આમન્તેસિ – ‘‘કથં ભાવિતો નુ ખો, કિમિલ, આનાપાનસ્સતિસમાધિ કથં બહુલીકતો મહપ્ફલો હોતિ મહાનિસંસો’’તિ? તતિયમ્પિ ખો આયસ્મા કિમિલો તુણ્હી અહોસિ.

એવં વુત્તે આયસ્મા આનન્દો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘એતસ્સ, ભગવા, કાલો; એતસ્સ, સુગત, કાલો! યં ભગવા આનાપાનસ્સતિસમાધિં ભાસેય્ય. ભગવતો સુત્વા ભિક્ખૂ ધારેસ્સન્તી’’તિ.

‘‘તેનહાનન્દ, સુણાહિ, સાધુકં મનસિ કરોહિ; ભાસિસ્સામી’’તિ. ‘‘એવં, ભન્તે’’તિ ખો આયસ્મા આનન્દો ભગવતો પચ્ચસ્સોસિ. ભગવા એતદવોચ – ‘‘કથં ભાવિતો ચ, આનન્દ, આનાપાનસ્સતિસમાધિ કથં બહુલીકતો મહપ્ફલો હોતિ મહાનિસંસો? ઇધાનન્દ, ભિક્ખુ અરઞ્ઞગતો વા રુક્ખમૂલગતો વા સુઞ્ઞાગારગતો વા નિસીદતિ પલ્લઙ્કં આભુજિત્વા ઉજું કાયં પણિધાય પરિમુખં સતિં ઉપટ્ઠપેત્વા. સો સતોવ અસ્સસતિ, સતોવ પસ્સસતિ…પે… ‘પટિનિસ્સગ્ગાનુપસ્સી અસ્સસિસ્સામી’તિ સિક્ખતિ, ‘પટિનિસ્સગ્ગાનુપસ્સી પસ્સસિસ્સામી’તિ સિક્ખતિ. એવં ભાવિતો ખો, આનન્દ, આનાપાનસ્સતિસમાધિ એવં બહુલીકતો મહપ્ફલો હોતિ મહાનિસંસો’’.

‘‘યસ્મિં સમયે, આનન્દ, ભિક્ખુ દીઘં વા અસ્સસન્તો ‘દીઘં અસ્સસામી’તિ પજાનાતિ, દીઘં વા પસ્સસન્તો ‘દીઘં પસ્સસામી’તિ પજાનાતિ; રસ્સં વા અસ્સસન્તો ‘રસ્સં અસ્સસામી’તિ પજાનાતિ, રસ્સં વા પસ્સસન્તો ‘રસ્સં પસ્સસામી’તિ પજાનાતિ; ‘સબ્બકાયપ્પટિસંવેદી અસ્સસિસ્સામી’તિ સિક્ખતિ, ‘સબ્બકાયપ્પટિસંવેદી પસ્સસિસ્સામી’તિ સિક્ખતિ; ‘પસ્સમ્ભયં કાયસઙ્ખારં અસ્સસિસ્સામી’તિ સિક્ખતિ, ‘પસ્સમ્ભયં કાયસઙ્ખારં પસ્સસિસ્સામી’તિ સિક્ખતિ – કાયે કાયાનુપસ્સી, આનન્દ, ભિક્ખુ તસ્મિં સમયે વિહરતિ આતાપી સમ્પજાનો સતિમા, વિનેય્ય લોકે અભિજ્ઝાદોમનસ્સં. તં કિસ્સ હેતુ? કાયઞ્ઞતરાહં, આનન્દ, એતં વદામિ યદિદં – અસ્સાસપસ્સાસં. તસ્માતિહાનન્દ, કાયે કાયાનુપસ્સી ભિક્ખુ તસ્મિં સમયે વિહરતિ આતાપી સમ્પજાનો સતિમા, વિનેય્ય લોકે અભિજ્ઝાદોમનસ્સં.

‘‘યસ્મિં સમયે, આનન્દ, ભિક્ખુ ‘પીતિપ્પટિસંવેદી અસ્સસિસ્સામી’તિ સિક્ખતિ, ‘પીતિપ્પટિસંવેદી પસ્સસિસ્સામી’તિ સિક્ખતિ; ‘સુખપ્પટિસંવેદી અસ્સસિસ્સામી’તિ સિક્ખતિ, ‘સુખપ્પટિસંવેદી પસ્સસિસ્સામી’તિ સિક્ખતિ; ‘ચિત્તસઙ્ખારપ્પટિસંવેદી અસ્સસિસ્સામી’તિ સિક્ખતિ, ‘ચિત્તસઙ્ખારપ્પટિસંવેદી પસ્સસિસ્સામી’તિ સિક્ખતિ; ‘પસ્સમ્ભયં ચિત્તસઙ્ખારં પસ્સસિસ્સામી’તિ સિક્ખતિ – વેદનાસુ વેદનાનુપસ્સી, આનન્દ, ભિક્ખુ તસ્મિં સમયે વિહરતિ આતાપી સમ્પજાનો સતિમા, વિનેય્ય લોકે અભિજ્ઝાદોમનસ્સં. તં કિસ્સ હેતુ? વેદનાઞ્ઞતરાહં, આનન્દ, એતં વદામિ, યદિદં – અસ્સાસપસ્સાસાનં [અસ્સાસપસ્સાસં (પી. ક.) મ. નિ. ૩.૧૪૫] સાધુકં મનસિકારં. તસ્માતિહાનન્દ, વેદનાસુ વેદનાનુપસ્સી ભિક્ખુ તસ્મિં સમયે વિહરતિ આતાપી સમ્પજાનો સતિમા, વિનેય્ય લોકે અભિજ્ઝાદોમનસ્સં.

‘‘યસ્મિં સમયે, આનન્દ, ભિક્ખુ ‘ચિત્તપ્પટિસંવેદી અસ્સસિસ્સામી’તિ સિક્ખતિ, ‘ચિત્તપ્પટિસંવેદી પસ્સસિસ્સામી’તિ સિક્ખતિ; અભિપ્પમોદયં ચિત્તં…પે… સમાદહં ચિત્તં…પે… ‘વિમોચયં ચિત્તં અસ્સસિસ્સામી’તિ સિક્ખતિ, ‘વિમોચયં ચિત્તં પસ્સસિસ્સામી’તિ સિક્ખતિ – ચિત્તે ચિત્તાનુપસ્સી, આનન્દ, ભિક્ખુ તસ્મિં સમયે વિહરતિ આતાપી સમ્પજાનો સતિમા, વિનેય્ય લોકે અભિજ્ઝાદોમનસ્સં. તં કિસ્સ હેતુ? નાહં, આનન્દ, મુટ્ઠસ્સતિસ્સ અસમ્પજાનસ્સ આનાપાનસ્સતિસમાધિભાવનં વદામિ. તસ્માતિહાનન્દ, ચિત્તે ચિત્તાનુપસ્સી ભિક્ખુ તસ્મિં સમયે વિહરતિ આતાપી સમ્પજાનો સતિમા, વિનેય્ય લોકે અભિજ્ઝાદોમનસ્સં.

‘‘યસ્મિં સમયે, આનન્દ, ભિક્ખુ ‘અનિચ્ચાનુપસ્સી અસ્સસિસ્સામી’તિ સિક્ખતિ…પે… વિરાગાનુપસ્સી…પે… નિરોધાનુપસ્સી…પે… ‘પટિનિસ્સગ્ગાનુપસ્સી અસ્સસિસ્સામી’તિ સિક્ખતિ, ‘પટિનિસ્સગ્ગાનુપસ્સી પસ્સસિસ્સામી’તિ સિક્ખતિ – ધમ્મેસુ ધમ્માનુપસ્સી, આનન્દ, ભિક્ખુ તસ્મિં સમયે વિહરતિ આતાપી સમ્પજાનો સતિમા, વિનેય્ય લોકે અભિજ્ઝાદોમનસ્સં. સો યં તં હોતિ અભિજ્ઝાદોમનસ્સાનં પહાનં તં પઞ્ઞાય દિસ્વા સાધુકં અજ્ઝુપેક્ખિતા હોતિ. તસ્માતિહાનન્દ, ધમ્મેસુ ધમ્માનુપસ્સી ભિક્ખુ તસ્મિં સમયે વિહરતિ આતાપી સમ્પજાનો સતિમા, વિનેય્ય લોકે અભિજ્ઝાદોમનસ્સં.

‘‘સેય્યથાપિ, આનન્દ, ચતુમહાપથે [ચાતુમ્મહાપથે (સી. સ્યા. કં.)] મહાપંસુપુઞ્જો. પુરત્થિમાય ચેપિ દિસાયં આગચ્છેય્ય સકટં વા રથો વા, ઉપહનતેવ તં પંસુપુઞ્જં; પચ્છિમાય ચેપિ દિસાય આગચ્છેય્ય…પે… ઉત્તરાય ચેપિ દિસાય…પે… દક્ખિણાય ચેપિ દિસાય આગચ્છેય્ય સકટં વા રથો વા, ઉપહનતેવ તં પંસુપુઞ્જં. એવમેવ ખો, આનન્દ, ભિક્ખુ કાયે કાયાનુપસ્સી વિહરન્તોપિ ઉપહનતેવ પાપકે અકુસલે ધમ્મે; વેદનાસુ…પે… ચિત્તે…પે… ધમ્મેસુ ધમ્માનુપસ્સી વિહરન્તોપિ ઉપહનતેવ પાપકે અકુસલે ધમ્મે’’તિ. દસમં.

એકધમ્મવગ્ગો પઠમો.

તસ્સુદ્દાનં –

એકધમ્મો ચ બોજ્ઝઙ્ગો, સુદ્ધિકઞ્ચ દુવે ફલા;

અરિટ્ઠો કપ્પિનો દીપો, વેસાલી કિમિલેન ચાતિ.