૫. અસ્સારોહસુત્તં

૩૫૭. અથ ખો અસ્સારોહો ગામણિ યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો અસ્સારોહો ગામણિ ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘સુતં મેતં, ભન્તે, પુબ્બકાનં આચરિયપાચરિયાનં અસ્સારોહાનં ભાસમાનાનં – ‘યો સો અસ્સારોહો સઙ્ગામે ઉસ્સહતિ વાયમતિ, તમેનં ઉસ્સહન્તં વાયમન્તં પરે હનન્તિ પરિયાપાદેન્તિ, સો કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા પરજિતાનં દેવાનં સહબ્યતં ઉપપજ્જતી’તિ. ઇધ ભગવા કિમાહા’’તિ? ‘‘અલં, ગામણિ, તિટ્ઠતેતં; મા મં એતં પુચ્છી’’તિ. દુતિયમ્પિ ખો…પે… તતિયમ્પિ ખો અસ્સારોહો ગામણિ ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘સુતં મેતં, ભન્તે, પુબ્બકાનં આચરિયપાચરિયાનં અસ્સારોહાનં ભાસમાનાનં – ‘યો સો અસ્સારોહો સઙ્ગામે ઉસ્સહતિ વાયમતિ, તમેનં ઉસ્સહન્તં વાયમન્તં પરે હનન્તિ પરિયાપાદેન્તિ, સો કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા પરજિતાનં દેવાનં સહબ્યતં ઉપપજ્જતી’તિ. ઇધ ભગવા કિમાહા’’તિ?

‘‘અદ્ધા ખો ત્યાહં, ગામણિ, ન લભામિ – ‘અલં, ગામણિ, તિટ્ઠતેતં; મા મં એતં પુચ્છી’તિ. અપિ ચ ખો ત્યાહં બ્યાકરિસ્સામિ. યો સો, ગામણિ, અસ્સારોહો સઙ્ગામે ઉસ્સહતિ વાયમતિ તસ્સ તં ચિત્તં પુબ્બે ગહિતં દુક્કટં દુપ્પણિહિતં – ‘ઇમે સત્તા હઞ્ઞન્તુ વા બજ્ઝન્તુ વા ઉચ્છિજ્જન્તુ વા વિનસ્સન્તુ વા મા અહેસું ઇતિ વા’તિ. તમેનં ઉસ્સહન્તં વાયમન્તં પરે હનન્તિ પરિયાપાદેન્તિ, સો કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા પરજિતો નામ નિરયો તત્થ ઉપપજ્જતિ. સચે ખો પનસ્સ એવં દિટ્ઠિ હોતિ – ‘યો સો અસ્સારોહો સઙ્ગામે ઉસ્સહતિ વાયમતિ, તમેનં ઉસ્સહન્તં વાયમન્તં પરે હનન્તિ પરિયાપાદેન્તિ, સો કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા પરજિતાનં દેવાનં સહબ્યતં ઉપપજ્જતી’તિ, સાસ્સ હોતિ મિચ્છાદિટ્ઠિ. મિચ્છાદિટ્ઠિકસ્સ ખો પનાહં ગામણિ, પુરિસપુગ્ગલસ્સ દ્વિન્નં ગતીનં અઞ્ઞતરં ગતિં વદામિ – નિરયં વા તિરચ્છાનયોનિં વા’’તિ.

એવં વુત્તે, અસ્સારોહો ગામણિ પરોદિ, અસ્સૂનિ પવત્તેસિ. ‘‘એતં ખો ત્યાહં, ગામણિ, નાલત્થં – ‘અલં, ગામણિ, તિટ્ઠતેતં; મા મં એતં પુચ્છી’’’તિ. ‘‘નાહં, ભન્તે, એતં રોદામિ યં મં ભગવા એવમાહ. અપિચાહં, ભન્તે, પુબ્બકેહિ આચરિયપાચરિયેહિ અસ્સારોહેહિ દીઘરત્તં નિકતો વઞ્ચિતો પલુદ્ધો – ‘યો સો અસ્સારોહો સઙ્ગામે ઉસ્સહતિ વાયમતિ, તમેનં ઉસ્સહન્તં વાયમન્તં પરે હનન્તિ પરિયાપાદેન્તિ, સો કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા પરજિતાનં દેવાનં સહબ્યતં ઉપપજ્જતી’’’તિ. ‘‘અભિક્કન્તં, ભન્તે…પે… અજ્જતગ્ગે પાણુપેતં સરણં ગત’’ન્તિ. પઞ્ચમં.