૨. તાલપુટસુત્તં

૩૫૪. એકં સમયં ભગવા રાજગહે વિહરતિ વેળુવને કલન્દકનિવાપે. અથ ખો તાલપુટો [તાલપુત્તો (સી. સ્યા. કં.)] નટગામણિ યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો તાલપુટો નટગામણિ ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘સુતં મેતં, ભન્તે, પુબ્બકાનં આચરિયપાચરિયાનં નટાનં ભાસમાનાનં – ‘યો સો નટો રઙ્ગમજ્ઝે સમજ્જમજ્ઝે સચ્ચાલિકેન જનં હાસેતિ રમેતિ, સો કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા પહાસાનં દેવાનં સહબ્યતં ઉપપજ્જતી’તિ. ઇધ ભગવા કિમાહા’’તિ? ‘‘અલં, ગામણિ, તિટ્ઠતેતં. મા મં એતં પુચ્છી’’તિ. દુતિયમ્પિ ખો તાલપુટો નટગામણિ ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘સુતં મેતં, ભન્તે, પુબ્બકાનં આચરિયપાચરિયાનં નટાનં ભાસમાનાનં – ‘યો સો નટો રઙ્ગમજ્ઝે સમજ્જમજ્ઝે સચ્ચાલિકેન જનં હાસેતિ રમેતિ, સો કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા પહાસાનં દેવાનં સહબ્યતં ઉપપજ્જતી’તિ. ઇધ ભગવા કિમાહા’’તિ? ‘‘અલં, ગામણિ, તિટ્ઠતેતં. મા મં એતં પુચ્છી’’તિ. તતિયમ્પિ ખો તાલપુટો નટગામણિ ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘સુતં મેતં, ભન્તે, પુબ્બકાનં આચરિયપાચરિયાનં નટાનં ભાસમાનાનં – ‘યો સો નટો રઙ્ગમજ્ઝે સમજ્જમજ્ઝે સચ્ચાલિકેન જનં હાસેતિ રમેતિ, સો કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા પહાસાનં દેવાનં સહબ્યતં ઉપપજ્જતી’તિ. ઇધ ભગવા કિમાહા’’તિ?

‘‘અદ્ધા ખો ત્યાહં, ગામણિ, ન લભામિ [નાલત્થં (સ્યા. કં. પી. ક.)] – ‘અલં, ગામણિ, તિટ્ઠતેતં, મા મં એતં પુચ્છી’તિ. અપિ ચ ત્યાહં બ્યાકરિસ્સામિ. પુબ્બે ખો, ગામણિ, સત્તા અવીતરાગા રાગબન્ધનબદ્ધા. તેસં નટો રઙ્ગમજ્ઝે સમજ્જમજ્ઝે યે ધમ્મા રજનીયા તે ઉપસંહરતિ ભિય્યોસોમત્તાય. પુબ્બે ખો, ગામણિ, સત્તા અવીતદોસા દોસબન્ધનબદ્ધા. તેસં નટો રઙ્ગમજ્ઝે સમજ્જમજ્ઝે યે ધમ્મા દોસનીયા તે ઉપસંહરતિ ભિય્યોસોમત્તાય. પુબ્બે ખો, ગામણિ, સત્તા અવીતમોહા મોહબન્ધનબદ્ધા. તેસં નટો રઙ્ગમજ્ઝે સમજ્જમજ્ઝે યે ધમ્મા મોહનીયા તે ઉપસંહરતિ ભિય્યોસોમત્તાય. સો અત્તના મત્તો પમત્તો પરે મદેત્વા પમાદેત્વા કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા પહાસો નામ નિરયો તત્થ ઉપપજ્જતિ. સચે ખો પનસ્સ એવંદિટ્ઠિ હોતિ – ‘યો સો નટો રઙ્ગમજ્ઝે સમજ્જમજ્ઝે સચ્ચાલિકેન જનં હાસેતિ રમેતિ, સો કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા પહાસાનં દેવાનં સહબ્યતં ઉપપજ્જતી’તિ, સાસ્સ હોતિ મિચ્છાદિટ્ઠિ. મિચ્છાદિટ્ઠિકસ્સ ખો પનાહં, ગામણિ, પુરિસપુગ્ગલસ્સ દ્વિન્નં ગતીનં અઞ્ઞતરં ગતિં વદામિ – નિરયં વા તિરચ્છાનયોનિં વા’’તિ.

એવં વુત્તે, તાલપુટો નટગામણિ, પરોદિ, અસ્સૂનિ પવત્તેસિ. ‘‘એતં ખો ત્યાહં, ગામણિ, નાલત્થં – ‘અલં, ગામણિ, તિટ્ઠતેતં; મા મં એતં પુચ્છી’’’તિ. ‘‘નાહં, ભન્તે, એતં રોદામિ યં મં ભગવા એવમાહ; અપિ ચાહં, ભન્તે, પુબ્બકેહિ આચરિયપાચરિયેહિ નટેહિ દીઘરત્તં નિકતો વઞ્ચિતો પલુદ્ધો – ‘યો સો નટો રઙ્ગમજ્ઝે સમજ્જમજ્ઝે સચ્ચાલિકેન જનં હાસેતિ રમેતિ સો કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા પહાસાનં દેવાનં સહબ્યતં ઉપપજ્જતી’’’તિ. ‘‘અભિક્કન્તં, ભન્તે, અભિક્કન્તં, ભન્તે! સેય્યથાપિ, ભન્તે, નિક્કુજ્જિતં વા ઉક્કુજ્જેય્ય, પટિચ્છન્નં વા વિવરેય્ય, મૂળ્હસ્સ વા મગ્ગં આચિક્ખેય્ય, અન્ધકારે વા તેલપજ્જોતં ધારેય્ય – ચક્ખુમન્તો રૂપાનિ દક્ખન્તીતિ; એવમેવં ભગવતા અનેકપરિયાયેન ધમ્મો પકાસિતો. એસાહં, ભન્તે, ભગવન્તં સરણં ગચ્છામિ ધમ્મઞ્ચ ભિક્ખુસઙ્ઘઞ્ચ. લભેય્યાહં, ભન્તે, ભગવતો સન્તિકે પબ્બજ્જં, લભેય્યં ઉપસમ્પદ’’ન્તિ. અલત્થ ખો તાલપુટો નટગામણિ ભગવતો સન્તિકે પબ્બજ્જં, અલત્થ ઉપસમ્પદં. અચિરૂપસમ્પન્નો ચ પનાયસ્મા તાલપુટો…પે… અરહતં અહોસીતિ. દુતિયં.