૬. દુતિયકામભૂસુત્તં

૩૪૮. એકં સમયં આયસ્મા કામભૂ મચ્છિકાસણ્ડે વિહરતિ અમ્બાટકવને. અથ ખો ચિત્તો ગહપતિ યેનાયસ્મા કામભૂ તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો ચિત્તો ગહપતિ આયસ્મન્તં કામભું એતદવોચ – ‘‘કતિ નુ ખો, ભન્તે, સઙ્ખારા’’તિ? ‘‘તયો ખો, ગહપતિ, સઙ્ખારા – કાયસઙ્ખારો, વચીસઙ્ખારો, ચિત્તસઙ્ખારો’’તિ. ‘‘સાધુ, ભન્તે’’તિ ખો ચિત્તો ગહપતિ આયસ્મતો કામભુસ્સ ભાસિતં અભિનન્દિત્વા અનુમોદિત્વા આયસ્મન્તં કામભું ઉત્તરિં પઞ્હં અપુચ્છિ – ‘‘કતમો પન, ભન્તે, કાયસઙ્ખારો, કતમો વચીસઙ્ખારો, કતમો ચિત્તસઙ્ખારો’’તિ? ‘‘અસ્સાસપસ્સાસા ખો, ગહપતિ, કાયસઙ્ખારો, વિતક્કવિચારા વચીસઙ્ખારો, સઞ્ઞા ચ વેદના ચ ચિત્તસઙ્ખારો’’તિ.

‘‘સાધુ, ભન્તે’’તિ ખો ચિત્તો ગહપતિ…પે… ઉત્તરિં પઞ્હં અપુચ્છિ – ‘‘કસ્મા પન, ભન્તે, અસ્સાસપસ્સાસા કાયસઙ્ખારો, કસ્મા વિતક્કવિચારા વચીસઙ્ખારો, કસ્મા સઞ્ઞા ચ વેદના ચ ચિત્તસઙ્ખારો’’તિ? ‘‘અસ્સાસપસ્સાસા ખો, ગહપતિ, કાયિકા. એતે ધમ્મા કાયપ્પટિબદ્ધા, તસ્મા અસ્સાસપસ્સાસા કાયસઙ્ખારો. પુબ્બે ખો, ગહપતિ, વિતક્કેત્વા વિચારેત્વા પચ્છા વાચં ભિન્દતિ, તસ્મા વિતક્કવિચારા વચીસઙ્ખારો. સઞ્ઞા ચ વેદના ચ ચેતસિકા. એતે ધમ્મા ચિત્તપ્પટિબદ્ધા, તસ્મા સઞ્ઞા ચ વેદના ચ ચિત્તસઙ્ખારો’’તિ.

સાધુ…પે… ઉત્તરિં પઞ્હં અપુચ્છિ – ‘‘કથં પન, ભન્તે, સઞ્ઞાવેદયિતનિરોધસમાપત્તિ હોતી’’તિ? ‘‘ન ખો, ગહપતિ, સઞ્ઞાવેદયિતનિરોધં સમાપજ્જન્તસ્સ ભિક્ખુનો એવં હોતિ – ‘અહં સઞ્ઞાવેદયિતનિરોધં સમાપજ્જિસ્સ’ન્તિ વા ‘અહં સઞ્ઞાવેદયિતનિરોધં સમાપજ્જામી’તિ વા ‘અહં સઞ્ઞાવેદયિતનિરોધં સમાપન્નો’તિ વા. અથ ખ્વસ્સ પુબ્બેવ તથા ચિત્તં ભાવિતં હોતિ યં તં તથત્તાય ઉપનેતી’’તિ.

સાધુ …પે… ઉત્તરિં પઞ્હં અપુચ્છિ – ‘‘સઞ્ઞાવેદયિતનિરોધં સમાપજ્જન્તસ્સ પન, ભન્તે, ભિક્ખુનો કતમે ધમ્મા પઠમં નિરુજ્ઝન્તિ, યદિ વા કાયસઙ્ખારો, યદિ વા વચીસઙ્ખારો, યદિ વા ચિત્તસઙ્ખારો’’તિ? ‘‘સઞ્ઞાવેદયિતનિરોધં સમાપજ્જન્તસ્સ ખો, ગહપતિ, ભિક્ખુનો વચીસઙ્ખારો પઠમં નિરુજ્ઝતિ, તતો કાયસઙ્ખારો, તતો ચિત્તસઙ્ખારો’’તિ.

સાધુ…પે… ઉત્તરિં પઞ્હં અપુચ્છિ – ‘‘ય્વાયં, ભન્તે, મતો કાલઙ્કતો, યો ચાયં ભિક્ખુ સઞ્ઞાવેદયિતનિરોધં સમાપન્નો, ઇમેસં કિં નાનાકરણ’’ન્તિ? ‘‘ય્વાયં ગહપતિ, મતો કાલઙ્કતો તસ્સ કાયસઙ્ખારો નિરુદ્ધો પટિપ્પસ્સદ્ધો, વચીસઙ્ખારો નિરુદ્ધો પટિપ્પસ્સદ્ધો, ચિત્તસઙ્ખારો નિરુદ્ધો પટિપ્પસ્સદ્ધો, આયુ પરિક્ખીણો, ઉસ્મા વૂપસન્તા, ઇન્દ્રિયાનિ વિપરિભિન્નાનિ. યો ચ ખ્વાયં, ગહપતિ, ભિક્ખુ સઞ્ઞાવેદયિતનિરોધં સમાપન્નો, તસ્સપિ કાયસઙ્ખારો નિરુદ્ધો પટિપ્પસ્સદ્ધો, વચીસઙ્ખારો નિરુદ્ધો પટિપ્પસ્સદ્ધો, ચિત્તસઙ્ખારો નિરુદ્ધો પટિપ્પસ્સદ્ધો, આયુ અપરિક્ખીણો, ઉસ્મા અવૂપસન્તા, ઇન્દ્રિયાનિ વિપ્પસન્નાનિ. ય્વાયં, ગહપતિ, મતો કાલઙ્કતો, યો ચાયં ભિક્ખુ સઞ્ઞાવેદયિતનિરોધં સમાપન્નો, ઇદં નેસં નાનાકરણ’’ન્તિ.

સાધુ…પે… ઉત્તરિં પઞ્હં અપુચ્છિ – ‘‘કથં પન, ભન્તે, સઞ્ઞાવેદયિતનિરોધસમાપત્તિયા વુટ્ઠાનં હોતી’’તિ? ‘‘ન ખો, ગહપતિ, સઞ્ઞાવેદયિતનિરોધસમાપત્તિયા વુટ્ઠહન્તસ્સ ભિક્ખુનો એવં હોતિ – ‘અહં સઞ્ઞાવેદયિતનિરોધસમાપત્તિયા વુટ્ઠહિસ્સ’ન્તિ વા ‘અહં સઞ્ઞાવેદયિતનિરોધસમાપત્તિયા વુટ્ઠહામી’તિ વા ‘અહં સઞ્ઞાવેદયિતનિરોધસમાપત્તિયા વુટ્ઠિતો’તિ વા. અથ ખ્વસ્સ પુબ્બેવ તથા ચિત્તં ભાવિતં હોતિ, યં તં તથત્તાય ઉપનેતી’’તિ.

સાધુ, ભન્તે…પે… ઉત્તરિં પઞ્હં અપુચ્છિ – ‘‘સઞ્ઞાવેદયિતનિરોધસમાપત્તિયા વુટ્ઠહન્તસ્સ પન, ભન્તે, ભિક્ખુનો કતમે ધમ્મા પઠમં ઉપ્પજ્જન્તિ, યદિ વા કાયસઙ્ખારો, યદિ વા વચીસઙ્ખારો, યદિ વા ચિત્તસઙ્ખારો’’તિ? ‘‘સઞ્ઞાવેદયિતનિરોધસમાપત્તિયા વુટ્ઠહન્તસ્સ, ગહપતિ, ભિક્ખુનો ચિત્તસઙ્ખારો પઠમં ઉપ્પજ્જતિ, તતો કાયસઙ્ખારો, તતો વચીસઙ્ખારો’’તિ.

સાધુ…પે… ઉત્તરિં પઞ્હં અપુચ્છિ – ‘‘સઞ્ઞાવેદયિતનિરોધસમાપત્તિયા વુટ્ઠિતં પન, ભન્તે, ભિક્ખું કતિ ફસ્સા ફુસન્તિ’’? ‘‘સઞ્ઞાવેદયિતનિરોધસમાપત્તિયા વુટ્ઠિતં ખો, ગહપતિ, ભિક્ખું તયો ફસ્સા ફુસન્તિ – સુઞ્ઞતો ફસ્સો, અનિમિત્તો ફસ્સો, અપ્પણિહિતો ફસ્સો’’તિ.

સાધુ…પે… ઉત્તરિં પઞ્હં અપુચ્છિ – ‘‘સઞ્ઞાવેદયિતનિરોધસમાપત્તિયા વુટ્ઠિતસ્સ પન, ભન્તે, ભિક્ખુનો કિંનિન્નં ચિત્તં હોતિ, કિંપોણં, કિંપબ્ભાર’’ન્તિ? ‘‘સઞ્ઞાવેદયિતનિરોધસમાપત્તિયા વુટ્ઠિતસ્સ ખો, ગહપતિ, ભિક્ખુનો વિવેકનિન્નં ચિત્તં હોતિ વિવેકપોણં વિવેકપબ્ભાર’’ન્તિ.

‘‘સાધુ, ભન્તે’’તિ ખો ચિત્તો ગહપતિ આયસ્મતો કામભુસ્સ ભાસિતં અભિનન્દિત્વા અનુમોદિત્વા આયસ્મન્તં કામભું ઉત્તરિં પઞ્હં અપુચ્છિ – ‘‘સઞ્ઞાવેદયિતનિરોધસમાપત્તિયા પન, ભન્તે, કતિ ધમ્મા બહૂપકારા’’તિ? ‘‘અદ્ધા ખો ત્વં, ગહપતિ, યં પઠમં પુચ્છિતબ્બં તં પુચ્છસિ. અપિ ચ ત્યાહં બ્યાકરિસ્સામિ. સઞ્ઞાવેદયિતનિરોધસમાપત્તિયા ખો, ગહપતિ, દ્વે ધમ્મા બહૂપકારા – સમથો ચ વિપસ્સના ચા’’તિ. છટ્ઠં.