૯. કુતૂહલસાલાસુત્તં

૪૧૮. અથ ખો વચ્છગોત્તો પરિબ્બાજકો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવતા સદ્ધિં સમ્મોદિ. સમ્મોદનીયં કથં સારણીયં વીતિસારેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો વચ્છગોત્તો પરિબ્બાજકો ભગવન્તં એતદવોચ –

‘‘પુરિમાનિ, ભો ગોતમ, દિવસાનિ પુરિમતરાનિ સમ્બહુલાનં નાનાતિત્થિયાનં સમણબ્રાહ્મણાનં પરિબ્બાજકાનં કુતૂહલસાલાયં સન્નિસિન્નાનં સન્નિપતિતાનં અયમન્તરાકથા ઉદપાદિ – ‘અયં ખો પૂરણો કસ્સપો સઙ્ઘી ચેવ ગણી ચ ગણાચરિયો ચ ઞાતો યસસ્સી તિત્થકરો સાધુસમ્મતો બહુજનસ્સ. સોપિ સાવકં અબ્ભતીતં કાલઙ્કતં ઉપપત્તીસુ બ્યાકરોતિ – ‘અસુ અમુત્ર ઉપપન્નો, અસુ અમુત્ર ઉપપન્નો’તિ. યોપિસ્સ સાવકો ઉત્તમપુરિસો પરમપુરિસો પરમપત્તિપત્તો તમ્પિ સાવકં અબ્ભતીતં કાલઙ્કતં ઉપપત્તીસુ બ્યાકરોતિ – ‘અસુ અમુત્ર ઉપપન્નો, અસુ અમુત્ર ઉપપન્નો’’’તિ.

‘‘અયમ્પિ ખો મક્ખલિ ગોસાલો…પે… અયમ્પિ ખો નિગણ્ઠો નાટપુત્તો…પે… અયમ્પિ ખો સઞ્ચયો [સઞ્જયો (સી. સ્યા. કં. પી.)] બેલટ્ઠપુત્તો…પે… અયમ્પિ ખો પકુધો [પકુદ્ધો (પી.)] કચ્ચાનો…પે… અયમ્પિ ખો અજિતો કેસકમ્બલો સઙ્ઘી ચેવ ગણી ચ ગણાચરિયો ચ ઞાતો યસસ્સી તિત્થકરો સાધુસમ્મતો બહુજનસ્સ. સોપિ સાવકં અબ્ભતીતં કાલઙ્કતં ઉપપત્તીસુ બ્યાકરોતિ – ‘અસુ અમુત્ર ઉપપન્નો, અસુ અમુત્ર ઉપપન્નો’તિ. યોપિસ્સ સાવકો ઉત્તમપુરિસો પરમપુરિસો પરમપત્તિપત્તો તમ્પિ સાવકં અબ્ભતીતં કાલઙ્કતં ઉપપત્તીસુ બ્યાકરોતિ – ‘અસુ અમુત્ર ઉપપન્નો, અસુ અમુત્ર ઉપપન્નો’’’તિ.

‘‘અયમ્પિ ખો સમણો ગોતમો સઙ્ઘી ચેવ ગણી ચ ગણાચરિયો ચ ઞાતો યસસ્સી તિત્થકરો સાધુસમ્મતો બહુજનસ્સ. સોપિ સાવકં અબ્ભતીતં કાલઙ્કતં ઉપપત્તીસુ બ્યાકરોતિ – ‘અસુ અમુત્ર ઉપપન્નો, અસુ અમુત્ર ઉપપન્નો’તિ. યોપિસ્સ [યો ચ ખ્વસ્સ (પી.)] સાવકો ઉત્તમપુરિસો પરમપુરિસો પરમપત્તિપત્તો તઞ્ચ સાવકં અબ્ભતીતં કાલઙ્કતં ઉપપત્તીસુ ન બ્યાકરોતિ – ‘અસુ અમુત્ર ઉપપન્નો, અસુ અમુત્ર ઉપપન્નો’તિ. અપિ ચ ખો નં એવં બ્યાકરોતિ – ‘અચ્છેચ્છિ તણ્હં, વિવત્તયિ સંયોજનં, સમ્મા માનાભિસમયા અન્તમકાસિ દુક્ખસ્સા’તિ. તસ્સ મય્હં, ભો ગોતમ, અહુ દેવ કઙ્ખા, અહુ વિચિકિચ્છા – ‘કથં નામ [કથઞ્હિ નામ (સ્યા. કં. પી. ક.) કથં કથં નામ (છક્કઙ્ગુત્તરે પઞ્ચમવગ્ગે દુતિયસુત્તે)] સમણસ્સ ગોતમસ્સ ધમ્મો અભિઞ્ઞેય્યો’’’તિ [ધમ્માભિઞ્ઞેય્યાતિ (પી. ક.) ધમ્મો… અઞ્ઞેય્યો (છક્કઙ્ગુત્તરે)]?

‘‘અલઞ્હિ તે, વચ્છ, કઙ્ખિતું, અલં વિચિકિચ્છિતું. કઙ્ખનીયે ચ પન તે ઠાને વિચિકિચ્છા ઉપ્પન્ના. સઉપાદાનસ્સ ખ્વાહં, વચ્છ, ઉપપત્તિં પઞ્ઞાપેમિ નો અનુપાદાનસ્સ. સેય્યથાપિ, વચ્છ, અગ્ગિ સઉપાદાનો જલતિ, નો અનુપાદાનો; એવમેવ ખ્વાહં, વચ્છ, સઉપાદાનસ્સ ઉપપત્તિં પઞ્ઞાપેમિ, નો અનુપાદાનસ્સા’’તિ.

‘‘યસ્મિં, ભો ગોતમ, સમયે અચ્ચિ વાતેન ખિત્તા દૂરમ્પિ ગચ્છતિ, ઇમસ્સ પન ભવં ગોતમો કિં ઉપાદાનસ્મિં પઞ્ઞાપેતી’’તિ? ‘‘યસ્મિં ખો, વચ્છ, સમયે અચ્ચિ વાતેન ખિત્તા દૂરમ્પિ ગચ્છતિ, તમહં વાતૂપાદાનં પઞ્ઞાપેમિ. વાતો હિસ્સ, વચ્છ, તસ્મિં સમયે ઉપાદાનં હોતી’’તિ. ‘‘યસ્મિઞ્ચ પન, ભો ગોતમ, સમયે ઇમઞ્ચ કાયં નિક્ખિપતિ, સત્તો ચ અઞ્ઞતરં કાયં અનુપપન્નો હોતિ, ઇમસ્સ પન ભવં ગોતમો કિં ઉપાદાનસ્મિં પઞ્ઞાપેતી’’તિ? ‘‘યસ્મિં ખો, વચ્છ, સમયે ઇમઞ્ચ કાયં નિક્ખિપતિ, સત્તો ચ અઞ્ઞતરં કાયં અનુપપન્નો હોતિ, તમહં તણ્હૂપાદાનં વદામિ. તણ્હા હિસ્સ, વચ્છ, તસ્મિં સમયે ઉપાદાનં હોતી’’તિ [હોતીતિ…પે… (ક.)]. નવમં.